Shloka 98
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
गण्डोवाच वक्त्रैकदेशे गण्डेति धातुमेतं प्रचक्षते । तेनोन्नतेन गण्डेति विद्धि मानलसम्भवे
gaṇḍovāca vaktraikadeśe gaṇḍeti dhātum etaṁ pracakṣate | tenonnatena gaṇḍeti viddhi mānalasambhave ||
គណ្ឌា បាននិយាយថា៖ «ធាតុ ‘gaṇḍ’ ត្រូវបានពន្យល់ថា សំដៅទៅលើផ្នែកមួយនៃមុខ គឺក្បាលថ្ពាល់។ ដូច្នេះ ឱ អ្នកកើតពីភ្លើងអើយ ចូរដឹងថា ព្រោះថ្ពាល់របស់ខ្ញុំលេចធ្លោខ្ពស់ មនុស្សទាំងឡាយហៅខ្ញុំថា ‘គណ្ឌា’»។
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates a traditional Sanskrit method of explaining names through etymology: a person’s epithet can be justified by a word’s root-meaning (here, ‘gaṇḍa’ as ‘cheek’), linking language, bodily description, and identity.
A character named Gaṇḍa explains to a fire-born interlocutor why he is called ‘Gaṇḍa’: the term denotes the cheek, and his cheek is prominent, so the name fits.