Shloka 46
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
सम्भोजनी नाम पिशाचदक्षिणा सा नैव देवान् न पितृनुपैति । इहैव सा भ्राम्यति हीनपुण्या शालान्तरे गौरिव नष्टवत्सा
sambhojanī nāma piśāca-dakṣiṇā sā naiva devān na pitṝn upaiti | ihaiva sā bhrāmyati hīna-puṇyā śālāntare gaur iva naṣṭa-vatsā ||
ភីស្មាបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ទាន-ដក្ខិណា (dakṣiṇā) ដែលកើតពីការញ៉ាំប្ដូរគ្នា—មនុស្សទៅញ៉ាំស្រាដ្ធគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយបង់ទទួលដក្ខិណាជំនួស—គេហៅថា “ពិសាច-ដក្ខិណា” (piśāca-dakṣiṇā) ជាទានអសុចរិតដូចខ្មោច។ វាមិនទៅដល់ទេវតា ក៏មិនទៅដល់បិត្រ (Pitṛs) ដែរ។ ខ្វះបុណ្យ វាតែវង្វេងនៅក្នុងលោកនេះ ដូចគោដែលបាត់កូន វិលជុំដោយទុក្ខសោកនៅក្នុងគោក្រោល; ដូច្នេះដែរ ដក្ខិណាដែលប្ដូរគ្នានោះនៅតែស្ថិតនៅទីនេះ មិនអាចទៅដល់បុព្វបុរសបានឡើយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that ritual gifts (dakṣiṇā) must be given with sincerity and proper intent; payments exchanged merely as reciprocal compensation for attending one another’s śrāddha are spiritually sterile—called piśāca-dakṣiṇā—and yield no benefit to gods or ancestors.
In his instruction on dharma and śrāddha conduct, Bhīṣma warns against a social practice of mutual feasting with give-and-take payments. He illustrates its futility with a simile: like a cow that has lost her calf and keeps circling within the cowshed, such meritless dakṣiṇā remains confined to this world and does not reach the Pitṛs.