Adhyaya 58
Dāna-Śreṣṭhatā: Abhaya, Anugraha, and the Ethics of Honoring the Worthy (दानश्रेष्ठता: अभय-अनुग्रह-विप्रपूजा)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Charity and Merit Discourse)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to identify which form of giving is superior among commonly discussed external gifts, motivated by the principle that a gift ‘follows’ the giver. Bhīṣma answers by elevating abhaya (granting fearlessness/safety) to all beings and anugraha (aid in adversity) as exemplary gifts, alongside the practice of giving what is genuinely desired or valued, especially to a thirsty or needy petitioner. He states that the ‘best gift’ is that after which the giver experiences the settled conviction of having truly given; such a gift is said to accompany the donor. He lists purifying gifts—gold, cows, and land—and urges regular giving to sādhus, asserting that charity releases one from sin. He further instructs that one should honor petitioners according to capacity, assist even an adversary who comes seeking refuge, and remove hunger from the emaciated and ashamed. A key administrative ethic follows: invite and support restrained, self-controlled brāhmaṇas—especially those who do not solicit—through lodging and provisions, treating such support as a distributed sacrifice (vitata-yajña) superior to many ritual offerings. The chapter concludes with a strong emphasis on honoring brāhmaṇas as stabilizers of kṣatriya power and as an anchor of social legitimacy, framed as Bhīṣma’s sworn truth about the spiritual consequences of his own conduct toward them.
Chapter Arc: राजर्षि कुशिक, अपने गृह में ठहरे मुनिपुंगव च्यवन से विनयपूर्वक पूछते हैं—“भगवन्, यदि आप प्रसन्न हैं तो बताइए, मेरे घर में आपके निवास का कारण क्या है?” → च्यवन अपने विचित्र आचरणों का संकेत देते हैं—इक्कीस-इक्कीस दिनों तक एक करवट सोना, उठकर बिना कुछ कहे बाहर जाना, सहसा अन्तर्धान होना और फिर पुनः दर्शन देना—और कुशिक की सहनशीलता व धैर्य की परीक्षा लेते हैं। धीरे-धीरे स्पष्ट होता है कि यह केवल तपस्वी का स्वभाव नहीं, बल्कि एक उद्देश्यपूर्ण ‘परीक्षा’ है। → च्यवन सत्य उद्घाटित करते हैं: “मैं तुम्हारे कुल-नाश के हेतु आया था—कुशिकोच्छेद का संकल्प लेकर।” परंतु कुशिक की अविचल क्षमा, सेवा और क्रोध-रहित धैर्य ने उस संकल्प को पलट दिया; विनाश का हेतु वरदान में रूपान्तरित हो जाता है। → प्रसन्न होकर च्यवन कहते हैं—“राजर्षे, जो वर तुम्हारे मन में है, मांग लो; मैं तीर्थयात्रा को जाऊँगा।” कुशिक की निःशंक निष्ठा और अतिथि-धर्म के पालन से ऋषि संतुष्ट होते हैं और उसे कल्याणकारी फल का आश्वासन देते हैं। → वरदान का द्वार खुलता है—कुशिक क्या मांगेगा, और यह वर उसके वंश व राज्य-धर्म को किस दिशा में मोड़ेगा?
Shlokas
Verse 1
अफ्-४-णका+ पञ्चपञज्चाशत्तमो<् ध्याय: च्यवनका कुशिकके पूछनेपर उनके घरमें अपने निवासका कारण बताना और उन्हें वरदान देना च्यवन उवाच वरश्न गृह्मतां मत्तो यश्न ते संशयो हृदि । त॑ प्रब्रूहि नरश्रेष्ठ सर्व सम्पादयामि ते
ច្យវនៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ មនុស្សប្រសើរ! ចូរអ្នកសុំពរពីខ្ញុំ ហើយចូរប្រាប់សង្ស័យណាដែលនៅក្នុងចិត្តអ្នក។ ចូរនិយាយឲ្យច្បាស់—ខ្ញុំនឹងបំពេញគោលបំណងទាំងអស់របស់អ្នក»។
Verse 2
कुशिक उवाच यदि प्रीतोडसि भगवंस्ततो मे वद भार्गव | कारणं श्रोतुमिच्छामि मद्गृहे वासकारितम्
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះគ្រូដ៏គួរគោរព ឱ ភារគវៈ! ប្រសិនបើលោកពេញចិត្តចំពោះខ្ញុំ សូមប្រាប់ខ្ញុំថា៖ ហេតុអ្វីបានជាលោកបានរៀបចំស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះខ្ញុំអស់ថ្ងៃជាច្រើនដូច្នេះ? ខ្ញុំចង់ស្តាប់មូលហេតុនោះ»។
Verse 3
शयनं चैकपार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम् । अकिंचिदुक्त्वा गमनं॑ बहिश्न मुनिपुंगव
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «អស់រយៈពេលម្ភៃមួយថ្ងៃ គាត់ដេកលើចំហៀងតែមួយ; បន្ទាប់មក ដោយមិននិយាយអ្វីសោះ ព្រះមុនីដ៏ប្រសើរនោះក៏ចាកចេញទៅ—ចេញទៅខាងក្រៅ ដូចអ្នកអត់ធ្មត់ ហើយនៅដោយភាពមិនជាប់ពាក់»។
Verse 4
अन्तर्धानमकस्माच्च पुनरेव च दर्शनम् | पुनश्च शयनं विप्र दिवसानेकविंशतिम्
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «បន្ទាប់មក ដោយគ្មានសញ្ញាព្រមាន ក៏មានការលាក់ខ្លួនបាត់ទៅ ហើយម្តងទៀតក៏បង្ហាញខ្លួនឡើងវិញ។ ហើយម្តងទៀត ឱ ព្រាហ្មណ៍ ក៏មានការដេកលង់ (ដូចជាកំពុងដេក) អស់ម្ភៃមួយថ្ងៃ»។
Verse 5
तैलाभ्यक्तस्य गमनं भोजनं च गृहे मम । समुपानीय विविध॑ यद् दग्ध॑ जातवेदसा
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «នៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំ អ្នកដែលបានលាបប្រេងលើកាយ គួរត្រូវបានអមដំណើរ និងបម្រើអាហារ; ហើយគួរនាំយកគ្រឿងបូជាប្រភេទផ្សេងៗមកថ្វាយជូន—អ្វីៗដែលបានចម្អិនដោយជាតវេទស (ភ្លើងបរិសុទ្ធ)»។
Verse 6
निर्याणं च रथेनाशु सहसा यत् कृतं त्वया । धनानां च विसर्गस्य वनस्यापि च दर्शनम्
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «ការចាកចេញយ៉ាងលឿនដោយរទេះរបស់អ្នក ដែលបានធ្វើភ្លាមៗដោយមិនពន្យារ, ការបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិ, ហើយសូម្បីតែការទៅមើលព្រៃ—អំពើទាំងនេះរបស់អ្នក (រួមគ្នា) គួរឲ្យពិចារណាអំពីសេចក្តីប្តេជ្ញា និងគោលបំណងនៅពីក្រោយវា»។
Verse 7
प्रासादानां बहूनां च काउचनानां महामुने । मणिदविद्रुपादानां पर्यड्काणां च दर्शनम्
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «ឱ មហាមុនី មានទិដ្ឋភាពនៃប្រាសាទមាសជាច្រើន ហើយក៏មានគ្រែសម្រាកដែលជើងតាំងដោយត្បូងមណី និងវៃឌូរ្យ (ត្បូងភ្នែកឆ្មា)»។
Verse 8
पुनश्चादर्शनं तस्य श्रोतुमिच्छामि कारणम् | अतीव ह्वात्र मुह्दामि चिन्तयानो भृगूद्गह
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «ម្ដងទៀត ខ្ញុំប្រាថ្នាស្តាប់ហេតុផលនៃការបាត់ខ្លួនពីទស្សនៈរបស់ទ្រង់។ នៅទីនេះ ខ្ញុំស្រពិចស្រពិលយ៉ាងខ្លាំង ពេលគិតពិចារណាអំពីវា ឱ កូនចៅភೃគុ!»
Verse 9
मुनिपुंगव! इक्कीस दिनोंतक एक करवटसे सोते रहना
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «ឱ មុនីដ៏ប្រសើរបំផុត! អ្នកដេកលើចំហៀងមួយរយៈម្ភៃមួយថ្ងៃ; បន្ទាប់មកពេលក្រោកឡើង អ្នកចេញទៅក្រៅដោយមិននិយាយពាក្យណាមួយ ទន្ទឹមនោះក៏លាក់ខ្លួនបាត់ភ្លាមៗ ហើយក្រោយមកវិញក៏បង្ហាញទស្សនៈឡើងម្ដងទៀត។ ម្ដងទៀត អ្នកដេកលើចំហៀងម្ខាងទៀតម្ភៃមួយថ្ងៃ; ក្រោកឡើងហើយឲ្យគេម៉ាស្សាប្រេង បន្ទាប់ពីលាបប្រេងរួចក៏ចេញដំណើរ។ រួចអ្នកត្រឡប់មកវាំងខ្ញុំ ប្រមូលអាហារជាច្រើនប្រភេទ ដុតវាឲ្យឆេះ។ បន្ទាប់មក អ្នកឡើងរថភ្លាមៗ ធ្វើដំណើរជុំវិញក្រៅទីក្រុង បោះចែកទ្រព្យសម្បត្តិ បង្ហាញព្រៃអស្ចារ្យមួយ ហើយនៅទីនោះបង្កើតវាំងមាសជាច្រើន បង្ហាញគ្រែដែលជើងបញ្ចូលត្បូងមណី និងផ្កាថ្ម ហើយចុងក្រោយធ្វើឲ្យអ្វីៗទាំងអស់បាត់ទៅវិញ។ មហាមុនី! ខ្ញុំប្រាថ្នាស្តាប់ហេតុផលពិតប្រាកដនៃសកម្មភាពទាំងនេះរបស់អ្នក។ ឱ គ្រឿងអលង្ការនៃវង្សភೃគុ! ពេលខ្ញុំគិតពិចារណា អំពើទាំងនេះធ្វើឲ្យភាពមោហៈគ្របដណ្ដប់ខ្ញុំយ៉ាងខ្លាំង។ ទោះបីខ្ញុំគិតគូរយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំមិនអាចឈានដល់សេចក្តីសម្រេចអំពីវាទាំងមូលបានឡើយ; ដូច្នេះ ឱ អ្នកបូជន៍សម្បូរតាបស្យា ខ្ញុំចង់ស្តាប់សេចក្តីពិតទាំងស្រុង និងយ៉ាងពេញលេញ។»
Verse 10
च्यवन उवाच शृणु सर्वमशेषेण यदिदं येन हेतुना । न हि शक््यमनाख्यातुमेवं पृष्टेन पार्थिव
ច្យវនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ចូរស្តាប់ឲ្យពេញលេញនូវរឿងរ៉ាវទាំងមូល—អ្វីដែលវាជា និងដោយហេតុអ្វីបានធ្វើដូច្នោះ។ ពេលទ្រង់សួរខ្ញុំដូចនេះ ខ្ញុំមិនអាចលាក់បាំងការពន្យល់បានឡើយ; ខ្ញុំមិនអាចទុកឲ្យរឿងនេះមិនបាននិយាយទេ។»
Verse 11
पितामहस्य वदत: पुरा देवसमागमे । श्रुतवानस्मि यद् राज॑ंस्तन्मे निगदत: शृणु,राजन! पूर्वकालकी बात है, एक दिन देवताओंकी सभामें ब्रह्माजी एक बात कह रहे थे जिसे मैंने सुना था, उसे बता रहा हूँ, सुनो
ច្យវនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! កាលពីយូរមកហើយ ក្នុងសភានៃទេវតា ខ្ញុំបានឮព្រះបិតាមហា (ព្រះព្រហ្មា) មានព្រះបន្ទូលមួយ។ ឥឡូវនេះ សូមទ្រង់ស្តាប់ ខណៈខ្ញុំរៀបរាប់សេចក្តីបង្រៀននោះដល់ទ្រង់។»
Verse 12
ब्रह्मक्षत्रविरोधेन भविता कुलसंकर: । पौत्रस्ते भविता राजंस्तेजोवीर्यसमन्वित:
ច្យវនៈបាននិយាយថា៖ «ដោយសារការប្រឆាំងគ្នារវាងព្រះព្រាហ្មណ៍ និងក្សត្រីយៈ នឹងកើតមានការលាយឡំ និងច្របូកច្របល់នៃវង្សត្រកូល។ ទោះយ៉ាងណា ឱ ព្រះមហាក្សត្រ—ឱ ម្ចាស់នៃមនុស្ស—នឹងមានចៅប្រុសម្នាក់របស់ទ្រង់ ដែលពោរពេញដោយពន្លឺសិរី និងអំណាចវីរភាព។»
Verse 13
ततस्ते कुलनाशार्थमहं त्वां समुपागत: । चिकीर्षन् कुशिकोच्छेदं संदिधक्षु: कुलं तव
បន្ទាប់មក ដោយមានបំណងបំផ្លាញវង្សត្រកូលរបស់អ្នក ខ្ញុំបានមករកអ្នក—មានចិត្តចង់កាត់ផ្តាច់ឫសគល់នៃវង្សគុសិក (Kuśika) ហើយបានសម្រេចចិត្តដុតវង្សរបស់អ្នកឲ្យក្លាយជាផេះ។
Verse 14
ततो5हमागम्य पुरे त्वामवोचं महीपते । नियम कंचिदारप्स्ये शुश्रूषा क्रियतामिति
បន្ទាប់មក ព្រះមហាក្សត្រ! ខ្ញុំបានមកដល់ទីក្រុងរបស់អ្នក ហើយបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំនឹងចាប់ផ្តើមវ្រត (ការអនុវត្តធម៌) មួយ; សូមអ្នកបម្រើខ្ញុំ»។ (ដោយចេតនានោះ ខ្ញុំកំពុងស្វែងរកកំហុសក្នុងអ្នក។) ប៉ុន្តែ ទោះបានស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះអ្នក ក៏មកដល់ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមិនបានឃើញកំហុសណាមួយក្នុងអ្នកឡើយ។ ព្រះរាជឥសី! ដោយហេតុនេះ អ្នកនៅរស់; បើមិនដូច្នោះទេ អំណាច និងស្ថានភាពរបស់អ្នកនឹងត្រូវបំផ្លាញ។
Verse 15
नच ते दुष्कृतं किंचिदहमासादयं गृहे । तेन जीवसि राजर्षे न भवेथास्त्वमन्यथा
ខ្យាវណៈបាននិយាយថា៖ «នៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នក ខ្ញុំមិនបានរកឃើញសូម្បីតែអំពើអាក្រក់តិចតួចណាមួយរបស់អ្នកឡើយ។ ដោយហេតុនេះ ព្រះរាជឥសី អ្នកនៅរស់; បើមិនដូច្នោះទេ ឱ អ្នកការពារផែនដី អ្នកមិនអាចនៅដូចដែលអ្នកជាឥឡូវនេះបានទេ—ស្ថានភាពរបស់អ្នកនឹងត្រូវបំផ្លាញ»។
Verse 16
एवं बुद्धिं समास्थाय दिवसानेकविंशतिम् । सुप्तो5स्मि यदि मां कश्चिद् बोधयेदिति पार्थिव,भूपते! यही विचार मनमें लेकर मैं इक्कीस दिनोंतक एक करवटसे सोता रहा कि कोई मुझे बीचमें आकर जगावे
ខ្យាវណៈបាននិយាយថា៖ «ដោយកាន់យកគំនិតនេះជាចិត្តសម្រេច ព្រះមហាក្សត្រ! ខ្ញុំបានដេកបន្តិចមួយខាងរយៈពេលម្ភៃមួយថ្ងៃ ដោយគិតថា ‘បើមាននរណាម្នាក់មកដាស់ខ្ញុំ’»។
Verse 17
यदा त्वया सभार्येण संसुप्तो न प्रबोधित: । अहं तदैव ते प्रीतोी मनसा राजसत्तम,नृपश्रेष्ठल जब पत्नीसहित तुमने मुझे सोते समय नहीं जगाया, तभी मैं तुम्हारे ऊपर मन-ही-मन बहुत प्रसन्न हुआ था
ខ្យាវណៈបាននិយាយថា៖ «នៅពេលខ្ញុំកំពុងដេក អ្នកមិនបានដាស់ខ្ញុំឡើយ ទោះអ្នកនៅទីនោះជាមួយភរិយារបស់អ្នកក៏ដោយ។ នៅពេលនោះឯង ព្រះមហាក្សត្រល្អបំផុត ខ្ញុំបានពេញចិត្តចំពោះអ្នកក្នុងចិត្ត»។
Verse 18
उत्थाय चास्मि निष्क्रान्तो यदि मां त्वं महीपते । पृच्छे: क््व यास्यसीत्येवं शपेयं त्वामिति प्रभो
ច្យវនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! នៅពេលខ្ញុំបានក្រោកឡើង ហើយកំពុងតែចេញពីផ្ទះ បើទ្រង់សួរខ្ញុំសូម្បីតែម្តងថា ‘ទៅណា?’ នោះខ្ញុំនឹងដាក់បណ្តាសាទ្រង់ដោយសារសំណួរនោះឯង ឱ ព្រះអម្ចាស់!»
Verse 19
अन्तर्हितः पुनश्नास्मि पुनरेव च ते गृहे । योगमास्थाय संसुप्तो दिवसानेकविंशतिम्
ច្យវនៈបានមានពាក្យថា៖ «បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានលាក់ខ្លួនឲ្យមើលមិនឃើញ ហើយវិញទៀត ខ្ញុំក៏បានស្ថិតនៅក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ទ្រង់ម្តងទៀត។ ដោយចូលទៅក្នុងសមាធិយោគ ខ្ញុំបានដេកជ្រៅអស់រយៈពេលម្ភៃមួយថ្ងៃ»។
Verse 20
फिर मैं अन्तर्धान हुआ और पुनः तुम्हारे घरमें आकर योगका आश्रय ले इक्कीस दिनोंतक सोया ।।
ច្យវនៈបានមានពាក្យថា៖ «បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានលាក់ខ្លួន ហើយត្រឡប់មកក្នុងផ្ទះរបស់ទ្រង់វិញ ដោយពឹងផ្អែកលើយោគ ហើយដេកអស់ម្ភៃមួយថ្ងៃ។ ឱ មហាក្សត្រ, ខ្ញុំបានគិតថា ពេលឃ្លាន ទាំងពីរអ្នកនឹងនិយាយបង្ខូចខ្ញុំ—ដោយសារភាពឃ្លាន ឬដោយសារការនឿយហត់។ ដោយមានគំនិតនេះ ខ្ញុំបានទុកឲ្យទាំងពីរអ្នកគ្មានអាហារ ហើយធ្វើឲ្យទទួលទុក្ខលំបាក»។
Verse 21
न च ते<भूत् सुसूक्ष्मोडपि मन्युर्मनसि पार्थिव । सभार्यस्य नरश्रेष्ठ तेन ते प्रीतिमानहम्
ច្យវនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ មហាក្សត្រ, សូម្បីតែសេចក្តីខឹងតិចតួចបំផុត ក៏មិនបានកើតឡើងក្នុងចិត្តទ្រង់ឡើយ—ទោះទ្រង់នៅជាមួយព្រះមហេសីក៏ដោយ។ ឱ បុរសប្រសើរបំផុត, ដោយសារការអត់ធ្មត់នោះហើយ ខ្ញុំបានពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទ្រង់»។
Verse 22
भोजनं च समानाय्य यत् तदा दीपितं मया । क्रुद्धयेथा यदि मात्सर्यादिति तन्मर्षितं च मे
ច្យវនៈបានមានពាក្យថា៖ «ហើយនៅពេលខ្ញុំឲ្យគេយកអាហារមក ហើយបន្ទាប់មកដុតវាឲ្យឆេះ នោះក៏លាក់នូវគោលបំណងដដែលដែរ៖ ខ្ញុំចង់ឲ្យទ្រង់ខឹងខ្ញុំដោយសារការច嫉។ ប៉ុន្តែទ្រង់ក៏បានអត់ធ្មត់ចំពោះអាកប្បកិរិយានោះរបស់ខ្ញុំផងដែរ»។
Verse 23
ततो<हं रथमारुह्य त्वामवोचं नराधिप । सभार्यो मां वहस्वेति तच्च त्वं कृतवांस्तथा
បន្ទាប់មក ខ្ញុំឡើងលើរទេះ ហើយនិយាយទៅកាន់ព្រះអង្គ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ៖ «សូមដឹកខ្ញុំទៅ ជាមួយភរិយារបស់ខ្ញុំ»។ ហើយព្រះអង្គក៏បានធ្វើតាមដូចដែលខ្ញុំបានស្នើ។
Verse 24
धनोत्सर्गेडपि च कृते न त्वां क्रोध: प्रधर्षयत्
សូម្បីតែពេលខ្ញុំចាប់ផ្តើមយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គទៅ កំហឹងក៏មិនអាចគ្រប់គ្រងព្រះអង្គបានឡើយ។ ការនេះផ្ទាល់បានធ្វើឲ្យខ្ញុំរីករាយចំពោះព្រះអង្គយ៉ាងខ្លាំង។ ដូច្នេះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ មហាបុរសក្នុងមនុស្សលោក ខ្ញុំបានបង្កឲ្យព្រះអង្គ—ជាមួយព្រះមហេសី—បានឃើញសួគ៌នៅក្នុងព្រៃនេះ ដើម្បីបំពេញចិត្តព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ។ ចូរដឹងឲ្យច្បាស់ថា គោលបំណងនៃអំពើទាំងនេះ គឺដើម្បីឲ្យព្រះអង្គពេញចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ។
Verse 25
ततः प्रीतेन ते राजन् पुनरेतत् कृतं तव । सभार्यस्य वन॑ भूयस्तद् विद्धि मनुजाधिप
ដូច្នេះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រោះខ្ញុំរីករាយចំពោះព្រះអង្គ ខ្ញុំបានធ្វើរឿងនេះម្តងទៀតសម្រាប់ព្រះអង្គ។ ចូរដឹង ឱ មហាបុរសក្នុងមនុស្សលោក ថា ព្រៃនេះបានត្រឡប់មកវិញសម្រាប់ព្រះអង្គ និងភរិយារបស់ព្រះអង្គ—បានស្ដារឡើងវិញដើម្បីប្រយោជន៍ និងសុខសាន្តរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 26
यत् ते वने5स्मिन् नृपते दृष्टं दिव्यं निदर्शनम्
ច្យវនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ទិដ្ឋភាពអស្ចារ្យ និងទេវភាពដែលព្រះអង្គបានឃើញក្នុងព្រៃនេះ គ្រាន់តែជាការលេចឡើងមួយនៃសួគ៌ប៉ុណ្ណោះ។ ឱ មហាបុរសក្នុងមនុស្សលោក ជាព្រះមហាក្សត្រល្អឥតខ្ចោះ—ព្រះអង្គជាមួយព្រះមហេសី បានសាកល្បងសុខសាន្តសួគ៌ ក្នុងរាងកាយនេះផ្ទាល់ ត្រឹមរយៈពេលខ្លី។ ចូរយល់ថា វាជាសញ្ញា៖ ផលនៃបុណ្យអាចទទួលបាន ប៉ុន្តែវារលាយទៅរហ័ស ប្រសិនបើមិនឈរលើធម៌។»
Verse 27
स्वर्गोद्देशस्त्वया राजन् सशरीरेण पार्थिव । मुहूर्तमनु भूतो 5सौ सभार्येण नृपोत्तम
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ជាព្រះអធិរាជលើផែនដី ព្រះអង្គបានសាកល្បងសួគ៌នេះ ដោយមានរាងកាយផ្ទាល់—ជាមួយភរិយា—ត្រឹមមួយខណៈប៉ុណ្ណោះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 28
निदर्शनार्थ तपसो धर्मस्य च नराधिप । तत्र या55सीत् स्पूृहा राजंस्तच्चापि विदितं मया
ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្សទាំងឡាយ! ខ្ញុំបានធ្វើរឿងទាំងនេះ គ្រាន់តែដើម្បីបង្ហាញដល់ព្រះអង្គអំពីអំណាច និងមាត្រដ្ឋានពិតនៃតបៈ និងធម៌។ ហើយឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ក្តីប្រាថ្នាដែលកើតឡើងក្នុងព្រះហឫទ័យព្រះអង្គ ពេលបានឃើញហេតុការណ៍ទាំងនេះ នោះក៏ខ្ញុំបានដឹងរួចហើយដែរ ឱ អធិរាជនៃមនុស្ស!
Verse 29
ब्राह्म॒ण्यं काड्क्षसे हि त्वं तपश्न पृथिवीपते । अवमन्य नरेन्द्रत्वं देवेन्द्रत्व॑ं च पार्थिव
ឈ្យវណៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃផែនដី! ព្រះអង្គប្រាថ្នាចង់បានស្ថានភាពជាព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយក៏ចង់បានតបៈផងដែរ។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ទោះបីជាអំណាចអធិរាជនៃមនុស្ស និងសិទ្ធិជាព្រះឥន្ទ្រក៏ដោយ ព្រះអង្គក៏ដាក់ចោល ហើយស្វែងរកព្រាហ្មណ៍ភាព»។
Verse 30
एवमेतद् यथा<<वत्थ व्वं ब्राद्मण्यं तात दुर्लभम् | ब्राह्मणे सति चर्षित्वमृषित्वे च तपस्विता
ឈ្យវណៈបាននិយាយថា៖ «វាដូចដែលអ្នកបាននិយាយមែន ព្រះកូនអើយ៖ ព្រាហ្មណ៍ភាពពិតប្រាកដ គឺពិបាកឈានដល់។ ហើយទោះជាជាព្រាហ្មណ៍ហើយ ការក្លាយជាឥសី (ṛṣi) ក៏កាន់តែរកបានកម្រ; ហើយទោះជាជាឥសីហើយ ការជាតបស្វី—អ្នកបំរើតបៈដោយសេចក្តីវិន័យពិត—ក៏កម្រជាងនោះទៀត»។
Verse 31
भविष्यत्येष ते काम: कुशिकात् कौशिको द्विज: । तृतीयं पुरुष तुभ्यं ब्राह्मणत्वं गमिष्यति
ឈ្យវណៈបាននិយាយថា៖ «ក្តីប្រាថ្នានេះរបស់អ្នក នឹងបានសម្រេច។ ពីគុសិក (Kuśika) នឹងកើតមានវង្សព្រាហ្មណ៍មួយ ដែលគេហៅថា កៅសិក (Kauśika)។ ហើយនៅជំនាន់ទីបីរបស់អ្នក កូនចៅរបស់អ្នកនឹងឈានដល់ព្រាហ្មណ៍ភាព»។
Verse 32
वंशस्ते पार्थिवश्रेष्ठ भूगूणामेव तेजसा । पौत्रस्ते भविता विप्रस्तपस्वी पावकद्युति:
ឈ្យវណៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រល្អឥតខ្ចោះ! ដោយតេជៈនៃវង្សភ្រឹគុ (Bhṛgu) នោះเอง វង្សរបស់ព្រះអង្គនឹងឈានដល់ព្រាហ្មណ៍ភាព។ ចៅប្រុសរបស់ព្រះអង្គ នឹងជាព្រាហ្មណ៍អ្នកតបៈ មានពន្លឺរលោងដូចភ្លើង»។
Verse 33
यः स देवमनुष्याणां भयमुत्पादयिष्यति । त्रयाणामेव लोकानां सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
ច្យវណៈបានមានពាក្យថា៖ «ចៅប្រុសរបស់អ្នកនោះ ដោយអំណាចនៃតបស្ស្យា (ការតបស) របស់គេ នឹងក្លាយជាមូលហេតុនៃការភ័យខ្លាចដល់ទេវតា និងមនុស្ស—ពិតប្រាកដសូម្បីតែចំពោះលោកទាំងបី។ ខ្ញុំប្រាប់អ្នកនេះជាសេចក្តីពិតដាច់ខាត»។
Verse 34
वरं गृहाण राजर्षे यत् ते मनसि वर्तते । तीर्थयात्रां गमिष्यामि पुरा कालो5भिवर्तते,राजर्षे! तुम्हारे मनमें जो इच्छा हो, उसे वरके रूपमें माँग लो। मैं तीर्थयात्राको जाऊँगा। अब देर हो रही है
ច្យវណៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ រាជឥសី! ចូរជ្រើសយកពរ—អ្វីក៏ដោយដែលស្ថិតនៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នក។ ខ្ញុំត្រូវចេញដំណើរទៅធ្វើទីរថយាត្រាទៅកាន់ទីរថ (ទីឆ្លងទឹកបរិសុទ្ធ) ទាំងឡាយ; ពេលវេលាកំពុងតែបង្ខំរួចហើយ»។
Verse 35
कुशिक उवाच एष एव वरो मेडद्य यस्त्व॑ प्रीतो महामुने । भवत्वेतद् यथा5त्थ त्वं भवेत् पौत्रो ममानघ
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «មហាមុនី! ថ្ងៃនេះ អ្នកពេញចិត្ត នោះហើយជាពរធំបំផុតសម្រាប់ខ្ញុំ។ ឱ អនឃ (អ្នកគ្មានបាប)! សូមឲ្យវាកើតឡើងតាមដែលអ្នកបាននិយាយ—សូមឲ្យចៅប្រុសរបស់ខ្ញុំក្លាយជាព្រាហ្មណ៍»។
Verse 36
ब्राह्माण्यं मे कुलस्यास्तु भगवन्नेष मे वर: । पुनश्चाख्यातुमिच्छामि भगवन् विस्तरेण वै,भगवन्! मेरा कुल ब्राह्मण हो जाय, यही मेरा अभीष्ट वर है। प्रभो! मैं इस विषयको पुनः विस्तारके साथ सुनना चाहता हूँ
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះគ្រូដ៏គួរគោរព! សូមឲ្យវង្សកុលរបស់ខ្ញុំទទួលបានភាពជាព្រាហ្មណ៍ និងចរិតប្រពៃរបស់ព្រាហ្មណ៍—នេះហើយជាពរដែលខ្ញុំប្រាថ្នា។ ហើយឱ ព្រះអម្ចាស់! ខ្ញុំចង់ស្តាប់រឿងនេះម្ដងទៀត ដោយពន្យល់ឲ្យលម្អិតជាងមុន»។
Verse 37
कथमेष्यति विप्रत्वं कुलं मे भूगुनन्दन । कश्नचासौ भविता बन्धुर्मम कश्चापि सम्मतः
កុសិកៈបាននិយាយថា៖ «ឱ អ្នកជាទីរីករាយនៃវង្សភ្រឹគុ! វង្សកុលរបស់ខ្ញុំនឹងទៅដល់ភាពជាព្រាហ្មណ៍ដោយរបៀបណា? ហើយក្នុងចំណោមញាតិរបស់ខ្ញុំ នរណាជាចៅចៅដែលគួរគោរពនោះ ដែលនឹងក្លាយជាព្រាហ្មណ៍ជាមុនគេ?»។
Verse 54
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्यवन और कुशिकका संवादविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ បានបញ្ចប់ជំពូកទី៥៤ ក្នុងផ្នែក «ធម្មៈនៃទាន» ដែលស្ថិតនៅក្នុង អនុសាសនបវ៌ នៃ «ស្រីមហាភារត» ស្តីអំពីសន្ទនារវាង ឆ្យវណ និង គុសិក។ នេះជាកថាបញ្ចប់ បង្ហាញការបញ្ចប់មេរៀនអំពីសីលធម៌នៃការផ្តល់ទាន និងការប្រព្រឹត្តតាមធម៌ ដោយដាក់ស៊ុមតាមរយៈសន្ទនារបស់ពួកគេ។
Verse 55
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनकुशिकसंवादो नाम पञ्चपज्चाशत्तमो<ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៅក្នុង អនុសាសនបវ៌—ជាពិសេសក្នុងផ្នែក «ធម្មៈនៃទាន»—ជំពូកទី៥៥ ដែលមានចំណងជើងថា «សន្ទនារបស់ ឆ្យវណ និង គុសិក» បានបញ្ចប់។ កថាបញ្ចប់នេះ ដាក់ស៊ុមការបង្រៀនជាការសួររកធម៌អំពី ទាន (ការផ្តល់ដោយចិត្តសប្បុរស) និងមូលដ្ឋានសីលធម៌ដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់វា។
Verse 236
अविशड्को नरपते प्रीतो5हं चापि तेन ह । नरेन्द्र! इसके बाद मैं रथपर आरूढ़ होकर बोला
ឆ្យវណ បាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អ្នកបានធ្វើដោយមិនស្ទាក់ស្ទើរ ហើយខ្ញុំក៏ពេញចិត្តចំពោះការនោះ។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំឡើងលើរទេះ ហើយនិយាយថា ‘ចូរអ្នកមកជាមួយភរិយា ហើយទាញរទេះរបស់ខ្ញុំ។’ ឱ អធិរាជនៃមនុស្ស អ្នកក៏បានបំពេញកិច្ចការនេះដោយមិនសង្ស័យ មិនភ័យខ្លាច។ ដោយហេតុនេះផង ខ្ញុំបានពេញចិត្តអ្នកយ៉ាងខ្លាំង»។
Verse 256
प्रीत्यर्थ तव चैतन्मे स्वर्गसंदर्शनं कृतम् । फिर जब मैं तुम्हारा धन लुटाने लगा
ឆ្យវណ បាននិយាយថា៖ «ទិដ្ឋភាពសួគ៌នេះ ខ្ញុំបានបង្ហាញដល់អ្នក ដើម្បីឲ្យអ្នករីករាយតែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះនៅពេលខ្ញុំចាប់ផ្តើមយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកទៅ អ្នកក៏មិនធ្លាក់ចូលក្រោមអំណាចកំហឹងឡើយ។ ដោយឃើញទាំងអស់នេះ ខ្ញុំបានរីករាយចំពោះអ្នកយ៉ាងខ្លាំង។ ដូច្នេះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អធិរាជនៃមនុស្ស ខ្ញុំបានធ្វើឲ្យអ្នក—ជាមួយភរិយា—បានឃើញសួគ៌នៅក្នុងព្រៃនេះ ដោយមានគោលបំណងតែមួយ គឺធ្វើឲ្យអ្នកពេញចិត្ត។ ចូរដឹងឲ្យច្បាស់ថា គោលបំណងនៃសកម្មភាពទាំងនេះ គឺដើម្បីធ្វើឲ្យអ្នកសប្បាយចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ»។
Frequently Asked Questions
He seeks a principled hierarchy of gifts—among socially recognized forms of dāna—asking which is truly ‘superior’ and why certain gifts are said to remain connected to, or ‘follow,’ the donor in moral consequence.
Bhīṣma prioritizes life-protective giving: granting safety (abhaya) and providing relief in adversity, giving valued goods with sincere intent, and supporting disciplined recipients—especially those who do not ask—so that charity becomes a sustained ethical practice akin to sacrifice.
Yes in doctrinal form: it asserts that certain purifying gifts (gold, cows, land) can lift demerit, that dāna frees a person from sin, and that gifts ‘accompany’ the giver—linking intention, recipient, and act to enduring moral and spiritual outcomes.