Shloka 19
Cyavana Explains His Tests; Kuśika Seeks Brāhmaṇya for His Line (च्यवन–कुशिक संवादः)
एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा । कुशिकं प्रत्युवाचेद॑ मुदा परमया युत:
evam ukte tato vākye cyavano bhārgavas tadā | kuśikaṁ pratyuvāceda mudā paramayā yutaḥ ||
កាលពាក្យទាំងនោះត្រូវបាននិយាយរួចហើយ នោះឯង ច្យវនៈ អ្នកសាសន៍ភೃគុ ក្នុងវេលានោះ ពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយដ៏អតិបរមា បានឆ្លើយតបចំពោះ គុសិកៈ។ រឿងរ៉ាវនេះបង្ហាញថា ការប្រាស្រ័យពាក្យដោយវាស់វែង—និយាយ និងទទួលដោយចិត្តត្រឹមត្រូវ—អាចនាំទៅកាន់ភាពច្បាស់លាស់ និងការបញ្ចប់ដ៏មង្គល សមស្របនឹងទម្ងន់សីលធម៌នៃពាក្យ និងការឆ្លើយតបក្នុងសន្ទនាដែលផ្អែកលើធម៌។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic importance of response in dialogue: when words are spoken appropriately, the reply—offered with a pure and joyful mind—can advance understanding and lead toward a constructive outcome. It implicitly values restraint, clarity, and goodwill in speech.
After certain words have been spoken (in the preceding context), the sage Cyavana, identified as a Bhārgava, turns to Kuśika and replies, doing so while filled with great joy. The verse functions as a narrative transition into Cyavana’s response.