Shloka 10
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
मागधो वामकइश्नैव द्वौ वैश्यस्योपलक्षितौ । ब्राह्माण्यां क्षत्रियायां च क्षत्रियस्यैक एव तु
bhīṣma uvāca |
māgadho vāmakaiś caiva dvau vaiśyasyopalakṣitau |
brāhmaṇyāṁ kṣatriyāyāṁ ca kṣatriyasyaika eva tu ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ពីវៃស្យៈ មានកូនចៅពីរប្រភេទ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ នៅពេលកើតក្នុងគភ៌ស្ត្រីព្រាហ្មណ៍ និងក្នុងគភ៌ស្ត្រីក្សត្រិយៈ—តាមលំដាប់ ហៅថា មាគធៈ និង វាមកៈ។ តែក្សត្រិយៈវិញ មានតែប្រភេទមួយប៉ុណ្ណោះ៖ កូនដែលកើតពីស្ត្រីព្រាហ្មណ៍ ហៅថា សូតៈ។ នេះទាំងអស់ ត្រូវរាប់ជាកំណើត ‘អបសទ’ (ប្រតិលោម)។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ការចាត់ថ្នាក់នេះ ត្រូវបាននិយាយថាមានមូលដ្ឋាន មិនគួរបដិសេធថាមិនពិតឡើយ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a normative dharma classification of certain ‘pratiloma’ (reverse-order) unions and the names assigned to their offspring, treating these categories as authoritative within the traditional social-ethical framework being taught by Bhishma.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma is explaining to the king a set of traditional social categories: which mixed-lineage sons are said to arise from a Vaishya father with Brahmin/Kshatriya mothers (Māgadha, Vāmaka), and from a Kshatriya father with a Brahmin mother (Sūta).