Shloka 31
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
यद्च्छयोपसम्पन्नैर्यज्ञसा धुबहिष्कृतै: । बाह्या बाह्ौौश्व जायन्ते यथावृत्ति यथाश्रयम्
yadṛcchayopasampannair yajñasādhubahiṣkṛtaiḥ | bāhyā bāhyauś ca jāyante yathāvṛtti yathāśrayam ||
ភីស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពីអ្នកដែលដោយតែចិត្តចង់ ឥតពិចារណាពីកំណើត និងសមរម្យភាព ទៅរួមស្នេហាជាមួយស្ត្រីនៃវណ្ណៈផ្សេងៗ ហើយពីអ្នកដែលត្រូវដកសិទ្ធិពីពិធីយញ្ញ និងត្រូវបណ្តេញចេញពីសង្គមអ្នកមានគុណធម៌—ពីពួកអ្នកក្រៅប្រព័ន្ធទាំងនោះហើយ កូនចម្រុះកើតឡើង។ កូនចម្រុះទាំងនោះ បន្តជីវិតតាមចំណង់ និងទម្លាប់របស់ខ្លួន ស្វែងរកជីវភាព និងទីពឹងផ្អែកជាប្រភេទៗ តាមអ្វីដែលសមនឹងស្ថានភាពរបស់ខ្លួន»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma links social and ritual exclusion to disregard for prescribed marital and ethical norms, stating that unions formed merely by personal whim and outside accepted dharma lead to socially marginal offspring who then live by varied, self-chosen livelihoods and supports.
In Anushasana Parva, Bhishma continues instructing Yudhishthira on dharma. Here he comments on the outcomes of improper inter-varṇa unions and the resulting communities’ social position, occupations, and dependence, framing it as a consequence of being barred from yajña and from the company of the righteous.