Shloka 26
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
चाण्डालात् पाण्डुसौपाकस्त्वक्सारव्यवहारवान्
cāṇḍālāt pāṇḍusaupākas tvaksāravyavahāravān | cāṇḍāla-puruṣa-niṣāda-jāti-strī-saṃyogena pāṇḍusaupāka-jātir jāyate | eṣā jātir vaṃśa-daliyā-ādi-nirmāṇena jīvikāṃ karoti | vaidehī-jāti-striyā niṣādena saṃparkāt āhiṇḍakaḥ jāyate, kintu sā eva strī cāṇḍālena saṃparkam āpadyate tadā tasyāḥ saupākaḥ prajāyate | saupākasya jīvikā-vṛttiś cāṇḍālasyaiva tulyā |
ភីṣ្មៈពន្យល់អំពីចំណាត់ថ្នាក់ប្រពៃណីនៃសម្ព័ន្ធចម្រុះ៖ «ពីបុរស “ចណ្ឌាល” និងស្ត្រី “និષាទ” កើតមានក្រុមដែលហៅថា “បណ្ឌុ-សៅបាក” ដែលជីវិតពឹងផ្អែកលើការងារជាមួយឫស្សី—ធ្វើកន្ត្រក និងវត្ថុស្រដៀងគ្នា។ បើស្ត្រី “វៃដេហ” ទាក់ទងជាមួយ “និષាទ” គេថាកើត “អាហិណ្ឌក”; តែបើស្ត្រីនោះទាក់ទងជាមួយ “ចណ្ឌាល” វិញ គេថាកើត “សៅបាក” ហើយមុខរបររបស់សៅបាកត្រូវបាននិយាយថាស្រដៀងនឹងរបស់ចណ្ឌាល»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse is part of Bhīṣma’s dharma-instruction that catalogues socially recognized groups (jātis) and assigns them origins and customary occupations. It reflects a normative classificatory framework used in the text’s discussion of social order and livelihood.
There is no battlefield action here; Bhīṣma is delivering didactic instruction to Yudhiṣṭhira in the Anuśāsana Parva, listing the names, supposed parentage, and livelihoods of certain communities as understood by the tradition represented in the passage.