Shloka 52
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
निर्मुक्तस्य रजोरूपान्नापराधो भवेन्मम | यथा हि शून्यां पथिक: सभामध्यावसेत् पथि
nirmuktasya rajorūpān nāparādho bhaven mama | yathā hi śūnyāṃ pathikaḥ sabhāmadhyāvased pathi |
ភីष្មៈបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានរួចផុតពីរូបរាងនៃរាជសៈ (ក្តីរំភើបនិងក្តីតណ្ហា) ហើយ ដូច្នេះកំហុសមិនអាចកើតមានចំពោះខ្ញុំបានទេ។ ដូចអ្នកដំណើរលើផ្លូវ អាចសម្រាកនៅផ្ទះសំណាក់ដែលទទេ ដោយមិនជាប់ចិត្ត យ៉ាងណា ខ្ញុំក៏នឹងចូលទៅ និងស្នាក់នៅក្នុងរាងកាយភរិយាគ្រូ ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន យ៉ាងនោះដែរ—ដើម្បីឲ្យការស្នាក់នៅរបស់ខ្ញុំនៅទីនោះអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Freedom from rajas (passionate agitation) is presented as a safeguard against ethical fault: when action is undertaken without desire, possessiveness, or self-serving impulse, it is less likely to generate culpability. The verse uses an analogy of a traveler resting briefly in an empty place to illustrate non-attachment and temporary, duty-bound presence.
Bhishma explains his intention to enter and reside in another’s body—specifically the guru’s wife—while claiming inner detachment and vigilance. He frames this extraordinary act as ethically non-culpable due to his freedom from rajas, likening it to a traveler taking temporary shelter without ownership or attachment.