Shloka 33
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
Devanagari script
प्रतिलोमो5नुलोमश्न भवत्यथ शतक्रतुः । शुकवायसरूपी च हंसकोकिलरूपवान्,वे इन्द्र कभी अनुलोम संकरका रूप धारण करते हैं तो कभी विलोम संकरका। वे तोते, कौए, हंस और कोयलके रूपमें भी दिखायी देते हैं
Transliteration
pratilomo 'nulomaś ca bhavaty atha śatakratuḥ | śukavāyasarūpī ca haṃsakokilarūpavān ||
Translation
ភីෂ្មៈបានមានពាក្យថា៖ «សតក្រតុ (ឥន្ទ្រ) ពេលខ្លះយករូបនៃការរួមពូជ ‘ប្រតិលោម’ ហើយពេលខ្លះយករូបនៃ ‘អនុលោម’; ហើយគេក៏ត្រូវបានឃើញថាប្រែជារូបសត្វសេក និងក្អែក ដូចគ្នានឹងរូបហង្ស និងកុកគីល (កូយល) ផងដែរ។»
Word by Word
प्रतिलोमःreverse/contrary (pratiloma)
प्रतिलोमः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिलोम
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुलोमःin the regular order (anuloma)
अनुलोमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनुलोम
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
शतक्रतुःŚatakratu (Indra; 'he of a hundred rites')
शतक्रतुः:
Karta
TypeNoun
Rootशतक्रतु
FormMasculine, Nominative, Singular
शुकवायसरूपीhaving the form of a parrot and a crow
शुकवायसरूपी:
Karta
TypeAdjective
Rootशुकवायसरूपिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
हंसकोकिलरूपवान्possessing the form of a swan and a cuckoo
हंसकोकिलरूपवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootहंसकोकिलरूपवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaI
Indra (Śatakratu)P
parrot (śuka)C
crow (vāyasa)S
swan (haṃsa)C
cuckoo (kokila)A
anulomaP
pratilomaVerse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes