Shloka 15
युधिष्ठिरप्रश्नः—विश्वामित्रस्य ब्राह्मणत्वकौतूहलम् | Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Viśvāmitra’s Attainment of Brāhmaṇya
ध्रुवस्यौत्तानपादस्य ब्रद्मर्षीणां तथैव च । मध्यं ज्वलति यो नित्यमुदीचीमाश्रितो दिशम्
dhruvasyauttānapādasya brahmarṣīṇāṁ tathaiva ca | madhyaṁ jvalati yo nityam udīcīm āśrito diśam ||
យុធិષ્ઠិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ធ្រុវៈ កូនប្រុសរបស់ ឧត្តានបាទៈ បញ្ចេញពន្លឺជានិច្ចដូចផ្កាយ នៅទិសខាងជើង ស្ថិតនៅចន្លោះធ្រុវៈ និងព្រហ្មឫសិ (សប្តឫសិ—ឥសីប្រាំពីរ)។ ទោះយ៉ាងណា គាត់នៅតែជាក្សត្រីយៈ។ ឱ អ្នកល្អបំផុតក្នុងវង្សកុរុ! ពេលរំលឹកអំពីកិច្ចការអស្ចារ្យទាំងនេះ និងអ្វីៗជាច្រើនទៀត នាំឲ្យមានសំណួរមួយកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្ញុំ៖ តើគាត់បានក្លាយជាព្រាហ្មណ៍ដូចម្តេច?»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse raises an ethical and social inquiry central to dharma: whether spiritual attainment and recognized sanctity (as with Dhruva’s cosmic exaltation) can transcend or transform birth-based identity (kṣatriya vs. brāhmaṇa). It frames varṇa not merely as heredity but as a topic to be examined through conduct, merit, and tradition.
Yudhiṣṭhira addresses a revered interlocutor (implied by “Kuru-nandana” in the surrounding context) and points to Dhruva’s well-known celestial position in the northern sky among the sages’ stars. Remembering Dhruva’s extraordinary deeds, he expresses curiosity about how Dhruva—known as a kṣatriya by birth—came to be spoken of as a brāhmaṇa.