Shloka 73
तत्परेणैव नान्येन शक््यं होतस्य दर्शनम् । किंतु वे बालक हैं। अहंकारवश अपनेको पण्डित मानते हैं। अतः वे जो पूर्वोक्त निश्चय करते हैं
tatpareṇaiva nānyena śakyaṃ hotasya darśanam |
ភីष្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ការមើលឃើញសច្ចធម៌ដ៏អធិឧត្តមនោះ មិនអាចសម្រេចបានដោយមធ្យោបាយផ្សេងទៀតទេ លើកលែងតែការប្តេជ្ញាចិត្តតែមួយទៅលើវា។ មានតែអ្នកដែលបោះបង់ភាពខ្ជិលច្រអូស អនុវត្តយោគៈយូរអង្វែង ហើយខិតខំប្រឹងប្រែងជានិច្ច ដើម្បីសាក្សាតឃើញដោយផ្ទាល់ ទើបអាចឃើញសច្ចនោះ; អ្នកដទៃមិនអាចទេ។ ការពឹងផ្អែកតែការយល់ឃើញដោយអារម្មណ៍មិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់កំណត់អ្វីជាពិត—ដូចជាពណ៌ខៀវនៅលើមេឃដែលមើលឃើញច្បាស់ តែចុងក្រោយជាមោឃៈ។ ដូច្នេះ ក្នុងរឿងធម្ម ព្រះ និងលោកក្រោយ ជាដើម សក្ខីកម្មនៃគម្ពីរជាអំណាចខ្ពស់បំផុត ព្រោះវិធីដឹងផ្សេងៗមិនអាចទៅដល់ដែននោះបាន។ ហើយបើ有人សួរថា តើព្រហ្ម (Brahman) តែមួយអាចជាមូលហេតុនៃលោកបានដូចម្តេច? ចម្លើយគឺ៖ ដោយវិន័យយោគៈយូរអង្វែង និងការខិតខំមិនឈប់ឈរ ដើម្បីសាក្សាត ខណៈដែលថែរក្សាជីវិតដោយទំនួលខុសត្រូវ អ្នកស្វែងរកនឹងបានឃើញដោយផ្ទាល់។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Direct realization of the supreme truth is possible only through sustained, single-minded spiritual discipline (yoga) and persistent effort; sense-perception alone cannot adjudicate realities beyond its reach, so śāstra is authoritative regarding dharma, God, and the afterlife.
Bhīṣma instructs the listener by critiquing overconfidence in mere perception and intellectual pride, using the example of the sky’s apparent blueness to show perceptual error, and then prescribing long-term yogic practice and steady striving as the means to ‘see’ Brahman.