Shloka 22
अध्याय १२८: शिव–उमा संवादः — तिलोत्तमा, श्मशान-मेध्यता, तथा चातुर्वर्ण्य-धर्मः
Chapter 128: Śiva–Umā Dialogue—Tilottamā, the Ritual Valence of the Śmaśāna, and the Fourfold Duty-Code
(सुदुर्विनीत: पुत्रो वा जामाता वा प्रमार्जक: । दारा वा प्रतिकूलास्ते तेनासि हरिण: कृश: ।।
sudurvinītaḥ putro vā jāmātā vā pramārjakaḥ | dārā vā pratikūlāste tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
bhrātaro'tīva viṣamāḥ pitā vā kṣutkṣato mṛtaḥ | mātā jyeṣṭho gururvāpi tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
brāhmaṇo vā hato gaurvā brahmasvaṃ vā hṛtaṃ purā | devasvaṃ vādhikaṃ kāle tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
hṛtadāro'tha vṛddho vā loke dviṣṭo'tha vā naraiḥ | avijñānena vā vṛddhastenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
vārthakārthaṃ dhana dṛṣṭvā svāṃ śrīrvāpi paraiḥ hṛtā | vṛttirvā durjanāpekṣā tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
iṣṭabhāryasya te nūnaṃ prātiveśyo mahādhanaḥ | yuvā sulalitaḥ kāmī tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
ព្រះព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ «ប្រហែលជាកូនប្រុសរបស់អ្នកគ្មានវិន័យ ឬកូនប្រសាររបស់អ្នកជាមនុស្សបោសសម្អាតដែលបានបោសយកទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងផ្ទះចេញអស់; ប្រហែលជាប្រពន្ធរបស់អ្នកមានចរិតប្រឆាំង—ហេតុនេះហើយអ្នកកំពុងស្គមស្គាំង និងស្លេកស្លាំង។ ឬប្រហែលជាបងប្អូនរបស់អ្នកកោងកាចខ្លាំង; ឬឪពុករបស់អ្នកបានស្លាប់ដោយទុក្ខឃ្លាន; ឬម្តាយ បងប្រុសច្បង ឬគ្រូរបស់អ្នកក៏បានវិនាសដោយភាពអស់កម្លាំងដូចគ្នា—ហេតុនេះហើយអ្នកស្គម និងស្លេក។ ឬប្រហែលជាកាលមុនអ្នកបានសម្លាប់ព្រាហ្មណ៍ ឬគោ; ឬបានលួចទ្រព្យរបស់ព្រាហ្មណ៍; ឬនៅពេលណាមួយបានយកទ្រព្យដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទេវតាលើសកំណត់—ហេតុនេះហើយអ្នកស្គម និងស្លេក។ ឬប្រហែលជាប្រពន្ធរបស់អ្នកត្រូវបានចាប់ពង្រត់; ឬអ្នកបានចាស់ជរា; ឬមនុស្សក្នុងលោកបានចាប់ផ្តើមស្អប់អ្នក; ឬអ្នកបាន “ធំឡើង” ដោយអវិជ្ជា—ហេតុនេះហើយអ្នកស្គម និងស្លេក។ ឬដោយឃើញថាអ្នកបានសន្សំទ្រព្យសម្រាប់វ័យចាស់ អ្នកដទៃបានឆក់យកសេចក្តីរុងរឿងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នក; ឬដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត អ្នកត្រូវពឹងផ្អែកលើមនុស្សអាក្រក់—ហេតុនេះហើយអ្នកស្គម និងស្លេក។ ឬប្រាកដណាស់ ព្រោះអ្នកមានប្រពន្ធជាទីស្រឡាញ់ នៅជិតអ្នកមានអ្នកជិតខាងម្នាក់មានទ្រព្យច្រើន—វ័យក្មេង សង្ហា និងមានកាមគុណខ្លាំង—ហេតុនេះហើយអ្នកស្គម និងស្លេក»។
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The passage probes the moral and social causes behind a person’s visible decline: domestic disorder, dependence on the wicked, social hatred, and especially grave transgressions like harming a Brahmin or cow or stealing sacred property. It implies that inner ethical failure and unresolved wrongdoing manifest outwardly as anxiety, loss of vitality, and misfortune.
A Brahmin addresses a man who appears emaciated and pale, offering a series of possible explanations—ranging from family troubles and bereavement to theft, abduction, old age, social enmity, and serious sins. The repeated refrain ‘therefore you are thin and pale’ functions as a diagnostic, pressing the listener toward self-examination and confession of the true cause.