Shloka 11
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपरव्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें लक्ष्मी और रुक्मिणीका संवादविषयक ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ,आत्मानं स्त्रीकृतं दृष्टवा व्रीडितो नृपसत्तम: । चिन्तानुगतसर्वात्मा व्याकुलेन्द्रियचेतन:
ātmānaṃ strīkṛtaṃ dṛṣṭvā vrīḍito nṛpasattamaḥ | cintānugata-sarvātmā vyākulendriya-cetanaḥ ||
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ផ្នែក អនុសាសនបរវ (Anuśāsana Parva) ក្នុង បទដានធម៌ (Dāna-dharma Parva) ជំពូកទី១១ ស្តីពីសន្ទនារវាង លក្ខ្មី និង រុកមិណី បានបញ្ចប់។ ព្រះរាជាអធិរាជឧត្តម កាលបានឃើញខ្លួនប្រែជាស្ត្រី ក៏ខ្មាសអៀនយ៉ាងខ្លាំង។ ចិត្តទាំងមូលរបស់ព្រះអង្គជ្រាបចូលក្នុងការព្រួយបារម្ភ ហើយអារម្មណ៍និងស្មារតីក៏រវើរវាយមិនស្ថិតស្ថេរ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical psychology of shame and inner turmoil: when one’s identity and social self-image are suddenly overturned, the mind and senses become disturbed. It implicitly points toward the need for steadiness, self-governance, and reflection so that one’s conduct remains aligned with dharma even amid disorienting change.
In Bhishma’s narration, an eminent king witnesses himself changed into a woman. The shock produces embarrassment and intense worry; his entire inner life becomes absorbed in anxious thought, and his sensory and mental faculties are thrown into agitation.