Shloka 78
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
जिसे दीर्घ कालतक जीवित रहनेकी इच्छा हो, वह ब्राह्मण, क्षत्रिय और सर्प--इन तीनोंके दुर्बल होनेपर भी इनको न छेड़े; क्योंकि ये सभी बड़े जहरीले होते हैं ।।
bhīṣma uvāca |
yaḥ dīrgha-kālaṁ jīvitum icchet sa brāhmaṇa-kṣatriya-sarpa—etān trīn api durbalān na hiṁsyāt/na spṛśet | te hi sarve mahā-viṣāḥ | sarpaḥ kruddho yāvat cakṣuṣā paśyati tāvat dhāvati daśati ca | kṣatriyo ’pi kruddho yāvat tejasā spṛśati tāvat śatruṁ bhasmīkartum īhate | brāhmaṇas tu kruddho dṛṣṭyā saṅkalpena ca avamāninam puruṣaṁ tasya kulaṁ samantāt dagdhum arhati | tasmāt budhaḥ puruṣaḥ etān trīn yathāvat yatnena seveta ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ អ្នកណាប្រាថ្នាអាយុវែង មិនគួររំខាន—even បើពួកគេមើលទៅទន់ខ្សោយ—បីប្រភេទនេះឡើយ៖ ព្រាហ្មណ៍ ក្សត្រីយៈ និងពស់; ព្រោះទាំងបីមាន “ពិស” តាមរបៀបរបស់ខ្លួន។ ពស់ពេលខឹង វាយប្រហារដល់កន្លែងដែលភ្នែកវាមើលឃើញ; ក្សត្រីយៈពេលកំហឹង ក៏ប្រឹងប្រើអំណាចយុទ្ធសាស្ត្រទាំងមូល ដើម្បីបំផ្លាញសត្រូវ។ តែព្រាហ្មណ៍ពេលកំហឹង អាចដោយកម្លាំងនៃទស្សនៈ និងសេចក្តីសន្យាចិត្ត ដុតឆេះទាំងវង្សត្រកូលរបស់អ្នកដែលបង្អាប់គាត់។ ដូច្នេះ អ្នកប្រាជ្ញគួរគោរព និងបម្រើទាំងបីនេះដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not underestimate or provoke sources of concentrated power—spiritual (Brahmin), political-military (Kshatriya), or natural (serpent). Even when they appear weak, their retaliatory capacity can be devastating; therefore, prudent respect and careful conduct are advised.
In Bhishma’s instruction on conduct and prudence, he uses a graded comparison: a snake harms within its sight, a Kshatriya within the reach of his prowess, and a Brahmin—through ascetic-spiritual potency—can ruin an offender’s lineage by resolve. The point is to counsel restraint and respectful behavior toward these potent beings.