Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
ភគីរថៈបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា! ខ្ញុំបានអនុវត្តវ្រតអត់អាហារ ដោយគោរពតាមព្រះបញ្ញត្តិរបស់អ្នកបង្កើត និងតាមសេចក្តីប្តេជ្ញារបស់ខ្ញុំ។ ព្រោះព្រះអម្ចាស់បានសួរខ្ញុំ ខ្ញុំគួរតែទូលប្រាប់គ្រប់យ៉ាងតាមពិត ដូច្នេះខ្ញុំបានទូលអស់ហើយ។ តាមការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ មិនមានតបស្យាណាធំជាងការអត់អាហារឡើយ។ ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំ ឱ ទេវតាអធិរាជ—សូមព្រះអម្ចាស់មេត្តាប្រោសខ្ញុំ»។
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.