Shloka 4
Ādi Parva, Adhyāya 68 — Sarvadamana’s Childhood and Śakuntalā’s Claim at Court
चतुर्भागं भुवः कृत्स्नं यो भुडक्ते मनुजेश्वर: । समुद्रावरणांश्वापि देशान्ू स समितिंजय:,राजा दुष्यन्त पृथ्वीके चारों भागोंका तथा समुद्रसे आवृत सम्पूर्ण देशोंका भी पूर्णरूपसे पालन करते थे। उन्होंने अनेक युद्धोंमें विजय पायी थी। रत्नाकर समुद्रतक फैले हुए, चारों वर्णके लोगोंसे भरे-पूरे तथा म्लेच्छ देशकी सीमासे मिले-जुले सम्पूर्ण भूभागोंका वे शत्रुमर्दन नरेश अकेले ही शासन तथा संरक्षण करते थे
caturbhāgaṃ bhuvaḥ kṛtsnaṃ yo bhuṅkte manujeśvaraḥ | samudrāvaraṇāṃś cāpi deśān sa samitiṃjayaḥ rājā duṣyantaḥ pṛthivīm ekakaḥ pālayām āsa ||
វៃសម្បាយនបាននិយាយថា៖ «ស្តេចទុស្ស្យន្ត—អ្នកឈ្នះក្នុងសមរភូមិ—បានគ្រប់គ្រង និងការពារផែនដីទាំងមូលតែម្នាក់ឯង៖ ទាំងបួនទិស និងដែនដីដែលសមុទ្រហ៊ុំព័ទ្ធ។ ព្រះអង្គបានថែរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់នៃរាជ្យ ការពារព្រំដែន និងលើកតម្កើងភារកិច្ចរាជាធិបតេយ្យ ដោយអំណាចជ័យជម្នះ។»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma: a king’s legitimacy rests on protecting and sustaining the whole realm—maintaining order, securing borders, and ensuring welfare—supported by the capacity to defeat threats in war.
Vaiśampāyana describes Duṣyanta’s imperial power and competence: he is portrayed as a victorious ruler who governs the entire earth, including ocean-bounded regions, emphasizing his strength and protective sovereignty.