Shloka 49
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
गन्धर्व उवाच एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी । तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मत:
Gandharva uvāca: evam āsīn mahābhāgā Tapatī nāma paurvikī | tava Vaivasvatī Pārtha Tāpatiḥ tvaṃ yayā mataḥ ||
គន្ធರ್ವបាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះហើយ—ស្ត្រីដ៏ឧត្តមឈ្មោះ តបតី (Tapatī) មានវង្សកំណើតបុរាណ បានក្លាយជាព្រះមហេសីរបស់បុព្វបុរសរបស់អ្នក គឺ សំវរណ (Saṃvaraṇa)។ នាងជាកូនស្រីរបស់ វិវស្វាន (Vivasvān) ព្រះអាទិត្យ។ ដូចហេតុនេះ ឱ កូនប្រុសព្រឹថា (Pṛthā) អ្នកត្រូវបានគេហៅថា ‘តាបត្យ’ (Tāpatya) ជាវង្សចៅហ្វាយរបស់តបតី»។
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of lineage in epic culture: one’s identity is tied to ancestral alliances and remembered marriages, and honorific epithets (like ‘Tāpatya’) preserve that moral and historical continuity.
A Gandharva explains why Arjuna is addressed as ‘Tāpatya’: Arjuna belongs to the line of Saṃvaraṇa, who married Tapatī, the Sun’s daughter; hence Arjuna is counted among Tapatī’s descendants.