Shloka 77
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
नातश्षतुर्थ प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युत । अतः: परं स्वैरिणी स्थाद् बन्धकी पञ्चमे भवेत्
Vaiśampāyana uvāca | nātaś caturtha-prasavam āpatsu api vadanty uta | ataḥ paraṁ svairiṇī syād bandhakī pañcame bhavet ||
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ អារយបុត្រ! សូម្បីតែក្នុងគ្រាអាសន្ន ក៏សាស្ត្រមិនអនុញ្ញាតឲ្យបង្កើតកូនទីបួនលើសពីកំណត់ដែលបានកំណត់ទេ។ ដូច្នេះ ស្ត្រីណាដែលស្វែងរកកូនលើសពីកំណត់នោះ នាងត្រូវបានចាត់ថា ‘svairiṇī’—ស្ត្រីដែលប្រព្រឹត្តតាមចិត្តខ្លួនឯងក្រៅការគ្រប់គ្រង; ហើយបើដល់កូនទីប្រាំ នាងត្រូវបានចាត់ថា ‘bandhakī’—ស្ត្រីមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse asserts that dharma-śāstra places limits on procreation and that even in hardship (āpatsu) one should not transgress prescribed boundaries; exceeding them is framed as a moral and social lapse.
Vaiśampāyana, as narrator, cites a normative śāstric rule: seeking offspring beyond the allowed number is censured, with escalating labels (‘svairiṇī’, then ‘bandhakī’) used to mark increasing transgression.