Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 168›Shloka 19
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 19

Cikitsā-sāra: Doṣa Nidāna–Lakṣaṇa, Agni, Ajīrṇa/Āma Cikitsā, Daśamūla, and Prognostic Signs

Devanagari script

कट्वम्ललवणाः पित्तं स्वादूष्णलवणाः कफम् / एत एव विपर्यस्ताः शमायैषां प्रयोजिताः / भवन्ति रोगिणां शान्त्यै स्वस्थाने सुखहेतवः

Transliteration

kaṭvamlalavaṇāḥ pittaṃ svādūṣṇalavaṇāḥ kapham / eta eva viparyastāḥ śamāyaiṣāṃ prayojitāḥ / bhavanti rogiṇāṃ śāntyai svasthāne sukhahetavaḥ

Translation

រសហឹរ រសជូរ និងប្រៃ បង្កឲ្យពិត្ដៈ កើនកំហឹង; រសផ្អែម រសក្តៅ និងប្រៃ បង្កឲ្យកាផៈ កើនកំហឹង។ រសទាំងនេះដដែល បើប្រើដោយវិធីផ្ទុយ ដើម្បីតុល្យភាព នឹងធ្វើឲ្យពួកវាស្ងប់—ផ្តល់សុខសាន្តដល់អ្នកជំងឺ ហើយចំពោះអ្នកមានសុខភាព ក៏ជាមូលហេតុនៃសុខស្រួល នៅពេលស្ថិតក្នុងទីតាំងត្រឹមត្រូវ។

Word by Word
कटुpungent
कटु:
Karta (part of compound subject)
TypeAdjective
Rootकटु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (रस-नाम), प्रथमा, एकवचन
अम्लsour
अम्ल:
Karta (part of compound subject)
TypeAdjective
Rootअम्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (रस-नाम), प्रथमा, एकवचन
लवणाःsalty (tastes)
लवणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootलवण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (tastes)
पित्तम्pitta
पित्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
स्वादुsweet
स्वादु:
Karta (part of compound subject)
TypeAdjective
Rootस्वादु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (रस-नाम), प्रथमा, एकवचन
उष्णhot/warming
उष्ण:
Karta (part of compound subject)
TypeAdjective
Rootउष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (गुण/रस-सम्बद्ध), प्रथमा, एकवचन
लवणाःsalty (tastes)
लवणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootलवण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कफम्kapha
कफम्:
Karma
TypeNoun
Rootकफ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एतेthese
एते:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)
विपर्यस्ताःreversed/opposite
विपर्यस्ताः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootवि + परि + √अस्/√स्था (धातु) → विपर्यस्त (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
शमायfor pacification
शमाय:
Sampradāna (Purpose/Recipient)
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
एषाम्of these (doṣas)
एषाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
प्रयोजिताःapplied/used
प्रयोजिताः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootप्र + √युज् (धातु) [णिच्/प्रेरणार्थ] → प्रयोजित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि/भावे (used/applied)
भवन्तिbecome/are
भवन्ति:
Kriya
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
रोगिणाम्of patients
रोगिणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootरोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
शान्त्यैfor relief/peace
शान्त्यै:
Sampradāna (Purpose)
TypeNoun
Rootशान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
स्वस्थानेin their proper place/normal state
स्वस्थाने:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
सुखहेतवःcauses of comfort
सुखहेतवः:
Karta/Predicative
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: सुखस्य हेतवः)
Speaker

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata/Pitta/Kapha

Philosophical Teaching

Concept: Viparīta-prayoga (counterbalancing): rasas that aggravate a doṣa can, in opposite deployment/context, become śamana; health is equilibrium in ‘proper place’ (svasthāna).

Vedantic Theme: Madhyamā-mārga (balance) and yuktī (skillful means): right application transforms effects; harmony as a form of sattvic order.

Application: Use rasa-based diet therapy: avoid pitta-aggravating kaṭu/amla/lavaṇa in pitta flare; avoid kapha-aggravating madhura/uṣṇa/lavaṇa in kapha flare; employ opposite rasas to restore balance.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.168: continuation of rasa-guṇa and doṣa śamana/vṛddhi principles

Characters & Entities
P
Pitta
K
Kapha

FAQs

The verse states that pungent (kaṭu), sour (amla), and salty (lavaṇa) tastes aggravate Pitta.

It says the same tastes can be used “viparyasta”—in an opposite/counter-balancing way—to pacify disturbed doṣas and calm disease.

Use taste-based moderation: avoid the tastes that aggravate your dominant imbalance, and apply opposing tastes thoughtfully as part of diet and lifestyle.

←Previous Verse
Next Verse→