Shloka 91
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
वशिष्ठ उवाच मम वंश महाराज रहस्यं कथयामि ते / अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची ह्यवन्तिका / एता पुण्यतमाः प्रोक्ताः पुरीणामुत्तमोत्तमाः
Transliteration
vaśiṣṭha uvāca mama vaṃśa mahārāja rahasyaṃ kathayāmi te / ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī hyavantikā / etā puṇyatamāḥ proktāḥ purīṇāmuttamottamāḥ
Translation
វសិષ્ઠបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ មហារាជ! ខ្ញុំនឹងប្រាប់អាថ៌កំបាំងនៃវង្សខ្ញុំដល់ព្រះអង្គ។ អយោធ្យា មថុរា មាយា កាសី កាញ្ចី និង អវន្តិកា—ទីក្រុងទាំងនេះត្រូវបានគេហៅថាបរិសុទ្ធបំផុត ជាទីក្រុងល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមទីក្រុងទាំងឡាយ។
Word by Word
vaśiṣṭhaḥVasiṣṭha
vaśiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaśiṣṭha (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन), Pronoun (सर्वनाम)
vaṃśaO descendant/lineage-one
vaṃśa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvaṃśa (प्रातिपदिक)
FormSambodhana (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
mahārājaO great king
mahārāja:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: mahān rājā; Sambodhana (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
rahasyamsecret
rahasyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrahasya (प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग)
kathayāmiI tell/narrate
kathayāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kath (धातु)
FormPresent (लट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद), Causative/denominative sense ‘to narrate’
teto you
te:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDative (4th/चतुर्थी), Singular (एकवचन), Pronoun (सर्वनाम)
ayodhyāAyodhyā
ayodhyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootayodhyā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
mathurāMathurā
mathurā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmathurā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
māyāMāyā (city-name)
māyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmāyā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
kāśīKāśī
kāśī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāśī (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
kāñcīKāñcī
kāñcī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāñcī (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात) for emphasis/indeed
avantikāAvantikā
avantikā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootavantikā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
etāḥthese
etāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
puṇyatamāḥmost holy
puṇyatamāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
FormSuperlative (तमप् प्रत्यय), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
proktāḥare said/called
proktāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√vac (धातु) + pra + kta → prokta (प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग) (agreeing with etāḥ)
purīṇāmof cities
purīṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpurī (प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
uttama-uttamāḥthe very best
uttama-uttamāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (reduplicative intensification): ‘best of the best’; Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)