Shloka 43
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
हयग्रीव उवाच इति स्तुत्वा महेशानी ब्रह्माद्या विबुधोत्तमाः / तां रतिं दर्शयमासुर्मलिनां शोककर्शितम्
Transliteration
hayagrīva uvāca iti stutvā maheśānī brahmādyā vibudhottamāḥ / tāṃ ratiṃ darśayamāsurmalināṃ śokakarśitam
Translation
ហយគ្រីវបាននិយាយ៖ ព្រះវិបុធដ៏អធិរាជ ដូចជា ព្រះព្រហ្ម ជាដើម បានសរសើរព្រះមហេសានីដូច្នេះហើយ ក៏នាំរតីមកបង្ហាញ—នាងសៅហ្មង ស្គមស្គាំងដោយទុក្ខសោក។
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरणचिह्न (quotative particle)
स्तुत्वाhaving praised
स्तुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√स्तु (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund), ‘having praised’
महेशानीम्Maheśānī (Pārvatī)
महेशानीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहेशानी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ब्रह्म-आद्याः(gods) beginning with Brahmā
ब्रह्म-आद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, ‘ब्रह्मा आदिः येषाम्’ (beginning with Brahmā); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विबुध-उत्तमाःthe foremost gods
विबुध-उत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविबुध (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास, ‘उत्तमा विबुधाः’ (best of the gods); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रतिम्Rati
रतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दर्शयामासुःshowed
दर्शयामासुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) (णिच् causative: दर्शय)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘caused to be seen/showed’)
मलिनाम्soiled, disheveled
मलिनाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमलिन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying रतिम्)
शोक-कर्शिताम्worn down by grief
शोक-कर्शिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशोक (प्रातिपदिक) + कर्शित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास, ‘शोकेन कर्शिता’ (emaciated by grief); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन