Shloka 19
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
दिशन्ती क्रमशास्तत्र चन्द्रभास्करसूचितम् / दर्वीकरेण चिच्छेद सैंहिकेयं तु मध्यगम् / पीतामृतशिरोमात्रं तस्य व्योम जगाम च
Transliteration
diśantī kramaśāstatra candrabhāskarasūcitam / darvīkareṇa ciccheda saiṃhikeyaṃ tu madhyagam / pītāmṛtaśiromātraṃ tasya vyoma jagāma ca
Translation
ពេលនាងចែកតាមលំដាប់ តាមសញ្ញាដែលព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យបង្ហាញ នាងបានប្រើដៃកាន់ស្លាបព្រាកាត់សៃំហិកេយៈដែលស្ថិតកណ្ដាល។ ក្បាលរបស់គេដែលបានផឹកអម្រឹតរួចហើយ ប៉ុណ្ណោះបានហោះទៅមេឃ។
Word by Word
दिशन्तीdistributing
दिशन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootदिश् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; "distributing/assigning"
क्रमशःin order, successively
क्रमशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रमशस् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (क्रियाविशेषण)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक अव्यय
चन्द्र-भास्कर-सूचितम्indicated by the moon and sun
चन्द्र-भास्कर-सूचितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + भास्कर (प्रातिपदिक) + सूचित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies an implied object (e.g., स्थानम्/भागम्) "indicated by moon and sun"
दर्वी-करेणwith the hand holding the ladle
दर्वी-करेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदर्वी (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (3rd), एकवचन; instrumental: "with the ladle-hand"
चिच्छेदcut off
चिच्छेद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootछिद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; reduplicated perfect of छिद्
सैंहिकेयम्Saiṃhikeya (Rāhu)
सैंहिकेयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैंहिकेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; name/epithet of राहु (son of Siṃhikā)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle (निपात)
मध्य-गम्being in the middle
मध्य-गम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; "gone to the middle / situated in the middle" qualifies सैंहिकेयम्
पीत-अमृत-शिरः-मात्रम्only the head that had drunk nectar
पीत-अमृत-शिरः-मात्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपीत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; "only the head (having) drunk nectar" (i.e., head alone remained)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; genitive
व्योमto the sky
व्योम:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; destination (accusative of motion)
जगामwent
जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction (समुच्चय)