Shloka 107
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
मूर्द्धानं वै यस्य वेदा वदन्ति वियन्नाभिश्चन्द्रसूर्यौं च नेत्रे / दिशः श्रोत्रे विद्धि पादौ क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता
Transliteration
mūrddhānaṃ vai yasya vedā vadanti viyannābhiścandrasūryauṃ ca netre / diśaḥ śrotre viddhi pādau kṣitiṃ ca so 'cintyātmā sarvabhūtapraṇetā
Translation
ព្រះអង្គដែលវេទៈពោលថា ក្បាលជារបស់ព្រះអង្គ មេឃជាផ្ចិត ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យជាព្រះនេត្រ ទិសទាំងឡាយជាព្រះសោត និងផែនដីជាព្រះបាទ—ព្រះអង្គនោះជាអាត្មាអស្ចារ្យ មេដឹកនាំសត្វលោកទាំងអស់។
Word by Word
mūrddhānamhead
mūrddhānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmūrddhan (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन)
vaiindeed
vai:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormNipāta/particle (निपात), emphasis
yasyaof whom
yasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठी), Ekavacana (एकवचन)
vedāḥthe Vedas
vedāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootveda (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
vadantisay, declare
vadanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvad (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्/Present), Prathama-puruṣa (3rd/प्रथमपुरुष), Bahuvacana (बहुवचन)
viyan-nābhiḥwith the sky as (his) navel
viyan-nābhiḥ:
Karaṇa/Instrument (करण)
TypeNoun
Rootviyan (प्रातिपदिक) + nābhi (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘viyanaḥ nābhiḥ’; Strīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana (एकवचन)
candra-sūryauthe moon and the sun
candra-sūryau:
Karta/Predicate-nominative (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक) + sūrya (प्रातिपदिक)
FormDvandva-samāsa (द्वन्द्व), Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Dvivacana (द्विवचन)
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-conjunction (समुच्चय-अव्यय)
netre(his) two eyes
netre:
Adhikaraṇa/Predicate-nominative (अधिकरण/विशेष्य)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Dvivacana (द्विवचन)
diśaḥthe directions
diśaḥ:
Karta/Predicate-nominative (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
śrotre(his) two ears
śrotre:
Predicate-nominative (विशेष्य)
TypeNoun
Rootśrotra (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Dvivacana (द्विवचन)
viddhiknow (you)
viddhi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvid (धातु)
FormLoṭ-lakāra (लोट्/Imperative), Madhyama-puruṣa (2nd/मध्यमपुरुष), Ekavacana (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
pādau(his) two feet
pādau:
Predicate-nominative (विशेष्य)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Dvivacana (द्विवचन)
kṣitimthe earth
kṣitim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣiti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन)
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-conjunction (समुच्चय-अव्यय)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
acintya-ātmāthe one whose self is inconceivable / the inconceivable-souled
acintya-ātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roota-cintya (कृदन्त/प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) ‘acintyaḥ ātmā yasya/yaḥ’; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
sarva-bhūta-praṇetācreator/leader of all beings
sarva-bhūta-praṇetā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + bhūta (प्रातिपदिक) + praṇetṛ (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘sarveṣāṃ bhūtānāṃ praṇetā’; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)