Shloka 59
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले
Transliteration
dhruveṇādhiṣṭito vāyurvṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ / graho niḥsṛtya sūryāttu kṛtsne nakṣatramaṇḍale
Translation
ដោយអធិស្ឋានរបស់ធ្រុវៈ ខ្យល់វិញទៀតបញ្ឈប់ភ្លៀង។ ភពដែលចេញពីព្រះអាទិត្យ វិលចរទូទាំងមណ្ឌលនក្ខត្រទាំងមូល។
Word by Word
ध्रुवेणby Dhruva (Pole Star)
ध्रुवेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन; Instrumental singular
अधिष्ठितःgoverned/controlled
अधिष्ठितः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधि-स्था (धातु) → अधिष्ठित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with वायुः
वायुःwind
वायुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
वृष्टिम्rainfall
वृष्टिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
संहरतेwithdraws/draws in
संहरते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-हृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative, 3rd sg (Ātmanepada)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
ग्रहःplanet (graha)
ग्रहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
निःसृत्यhaving emerged
निःसृत्य:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootनिः-सृ (धातु) → निःसृत्य (कृदन्त, ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-स्वरूप कृदन्त (absolutive/gerund); ‘having gone out’
सूर्यात्from the Sun
सूर्यात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; Ablative singular
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
कृत्स्नेin the entire
कृत्स्ने:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular; agrees with नक्षत्रमण्डले
नक्षत्रमण्डलेin the circle/orb of stars (constellation-sphere)
नक्षत्रमण्डले:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनक्षत्र + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (नक्षत्राणां मण्डलम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular