Shloka 1
कार्त्तवीर्यसंभवः
Kārttavīrya’s Origin / Rise
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महोपुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यसंभवो नाम एकोनसप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः किमर्थं तु वनं दग्धमापवस्य महात्मनः / कार्त्तवीर्येण विक्रम्य तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahopurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite kārttavīryasaṃbhavo nāma ekonasaptatitamo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kimarthaṃ tu vanaṃ dagdhamāpavasya mahātmanaḥ / kārttavīryeṇa vikramya tannaḥ prabrūhi pṛcchatām
Translation
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីព្រហ្មាណ្ឌ មហាបុរាណ» ដែលវាយុបានប្រកាស ក្នុងភាគមធ្យម នៅជើងបទឧបោទ្ធាតទី៣ ក្នុង «ភារគវចរិត» ជាបទទី៦៩ មាននាម «ការត្តវីរ្យសಂಭវ»។ ព្រះឥសីទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ឱ សូត! ហេតុអ្វីបានជាព្រៃរបស់មហាត្មា អាបវ ត្រូវការត្តវីរ្យប្រើពលក្លាហានឈ្នះហើយឲ្យឆេះ? យើងសួរ សូមប្រាប់យើង»។
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति-सूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक (quotative/closure particle)
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समास: श्री + ब्रह्माण्ड (कर्मधारय: 'glorious Brahmāṇḍa')
महोपुराणेin the great Purāṇa
महोपुराणे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहोपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: महत् + पुराण (कर्मधारय: 'great Purāṇa')
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: वायु + प्रोक्त (तत्पुरुष: 'spoken by Vāyu')
मध्यमभागेin the middle part
मध्यमभागे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यमभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: मध्यम + भाग (कर्मधारय/तत्पुरुष: 'middle section')
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (upoddhātapāde इत्यस्य)
उपोद्धातपादेin the Upoddhāta pāda (section)
उपोद्धातपादे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धातपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: उपोद्धात + पाद (तत्पुरुष: 'section called Upoddhāta')
भार्गवचरितेin the narrative of Bhārgava (Paraśurāma)
भार्गवचरिते:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गवचरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: भार्गव + चरित (तत्पुरुष: 'deeds of the Bhārgava')
कार्त्तवीर्यसंभवः(the chapter) 'Origin of Kārttavīrya'
कार्त्तवीर्यसंभवः:
कर्ता (Topic/Subject heading)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्यसंभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समास: कार्त्तवीर्य + संभव (तत्पुरुष: 'birth/origin of Kārttavīrya')
नामnamed
नाम:
विशेषणार्थक-अव्यय (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (particle meaning 'named/called')
एकोनसप्ततितमःsixty-ninth
एकोनसप्ततितमः:
विशेषण (Qualifier of अध्यायः)
TypeAdjective
Rootएकोनसप्ततितम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक; समास: एकोन + सप्तति + तम (तत्पुरुष: 'one less than seventy' = 69th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Subject/heading)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
कर्ता (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
किमर्थम्for what reason? why?
किमर्थम्:
हेतु-प्रश्न (Reason query)
TypeIndeclinable
Rootकिमर्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative adverb); समास: किम् + अर्थम् (तत्पुरुष)
तुindeed, but
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)
वनम्forest
वनम्:
कर्म (Object in passive sense/कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दग्धम्burnt
दग्धम्:
कर्मविशेषण (Predicate adjective of object)
TypeAdjective
Rootदह् (धातु)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विशेषण
आपवस्यof Āpava (a name/lineage)
आपवस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआपव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
महात्मनःof the great-souled (one)
महात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समास: महत् + आत्मन् (कर्मधारय: 'great-souled'); विशेषण (आपवस्य)
कार्त्तवीर्येणby Kārttavīrya
कार्त्तवीर्येण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
विक्रम्यhaving overpowered, having strode forth
विक्रम्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवि + क्रम् (धातु)
Formकृदन्त; ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
तत्that (matter)
तत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नःto us, our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to us/our)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; एन्क्लिटिक
प्रब्रूहिtell, explain
प्रब्रूहि:
क्रिया (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + ब्रू (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
पृच्छताम्of (us) who are asking
पृच्छताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formकृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle) बहुवचन, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); 'of those who ask'