Shloka 53
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
राज्ञैव राजकार्याणि वेद्यानि स्वमनीषया / विना वै भोजनादाने कार्यं विप्रो न विन्दति
Transliteration
rājñaiva rājakāryāṇi vedyāni svamanīṣayā / vinā vai bhojanādāne kāryaṃ vipro na vindati
Translation
កិច្ចការរាជការ គួរឲ្យព្រះរាជាដឹងដោយប្រាជ្ញារបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់; បើគ្មានការផ្តល់អាហារ និងទាន វិប្រៈមិនអាចសម្រេចកិច្ចការណាមួយបានទេ។
Word by Word
राज्ञाby the king
राज्ञा:
Karaṇa/Agent-in-passive (करण/कर्तृ)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
एवonly
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only)
राज-कार्याणिroyal affairs
राज-कार्याणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + कार्य (कृदन्त, √कृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
वेद्यानिto be known
वेद्यानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेद्य (कृदन्त, √विद्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन; कर्मणि-भावे क्तव्य/यत्-प्रत्ययार्थ (to be known)
स्व-मनीषयाby his own intelligence
स्व-मनीषया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + मनीषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य मनीषया)
विनाwithout
विना:
Apavāda (अपवाद)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वियोग/अपवाद (without)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed/emphatic)
भोजन-आदानेin (matters of) eating and taking (gifts)
भोजन-आदाने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक) + आदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), द्विवचन/एकवचन-रूपे (locative singular form used for dual members); द्वन्द्वः (भोजनं च आदानं च)
कार्यम्a task/role
कार्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (कृदन्त, √कृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
विप्रःa Brahmin
विप्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
विन्दतिfinds/obtains
विन्दति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (धातु; ‘to find/obtain’)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन