Adhyaya 237: The Two Vedic Paths: Karma, Knowledge, and the Inner Self (Adhyatma)
អធ្យាយ ២៣៧ ជាសន្ទនាដែលព្រះឥសីសួរអំពីការហាក់ដូចជាផ្ទុយគ្នានៃវេដៈ៖ “ធ្វើកម្ម” (kuru karma) និង “លះបង់កម្ម” (tyaja)។ វ្យាសៈឆ្លើយដោយបែងចែកផ្លូវពីរដែលមានមូលដ្ឋានលើវេដៈ—pravṛtti-dharma ផ្លូវក្រៅផ្អែកលើសកម្មភាព និង nivṛtti ផ្លូវក្នុងនៃការលះបង់។ កម្មចងសត្វមានកាយដោយផលកម្ម និងការកើតឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ ខណៈវិទ្យា/ជ្ញាន (vidyā/jñāna) ដោះលែងនាំទៅកាន់ព្រហ្មន៍អមរភាព មិនបង្ហាញ (avyakta) ដែលគ្មានកំណើត ស្លាប់ ចាស់ ឬទុក្ខ។ បន្ទាប់មកពន្យល់អធ្យាត្មៈ៖ មហាភូត ៥ និងអង្គសញ្ញារបស់វា លំដាប់ពីវត្ថុអារម្មណ៍ទៅចិត្ត (manas) ទៅបញ្ញា (buddhi) ទៅមហត្ត្វ (mahat) និងអវ្យក្តៈ និងតួនាទី kṣetrajña ជាអាត្មាព្រះសាក្សី។ ចុងក្រោយបង្ហាញយោគៈក្នុង—បញ្ឈប់សង្កល្បៈ ធ្វើចិត្តឲ្យនឹង សម្គាល់គុណៈ (sattva, rajas, tamas) និងដឹងអនាសక్తិ—ហើយបញ្ជាក់ថា គោលបង្រៀនសម្ងាត់នេះគួរប្រាប់តែសិស្សមានសមត្ថភាព។
Chapter Arc
{"opening_hook":"The sages raise a sharp hermeneutic problem: the Veda seems to command both action (“kuru karma”) and the abandonment of action (“tyaja”), so which is truly authoritative?","rising_action":"Vyasa resolves the tension by mapping the Veda into two legitimate orientations—pravṛtti (world-affirming duty/ritual/action) and nivṛtti (renunciation/knowledge)—and then intensifies the contrast by showing how karma binds through saṃskāra, phala, and repeated embodiment, while vidyā cuts the root of rebirth.","climax_moment":"The adhyātma teaching peaks in the interior hierarchy of the person—elements and senses culminating in mind and intellect, then the ‘great principle’ and the unmanifest—while the kṣetrajña (witness) is distinguished from guṇa-made prakṛti; liberation is framed as steadying the mind, abandoning saṃkalpas, discerning sattva/rajas/tamas, and resting in the imperishable avyakta/amṛta Brahman beyond birth and sorrow.","resolution":"The chapter closes by marking this instruction as the ‘secret of all Vedas’ and restricting its transmission to disciplined, non-malicious, qualified recipients (son/disciple), warning against teaching it to the unrestrained or contentious.","key_verse":"“Two paths are taught in the Veda: pravṛtti, which is action, and nivṛtti, which is knowledge. Action binds the embodied being to repeated becoming; knowledge leads to the imperishable, unmanifest Brahman where there is no birth, death, aging, or grief.” (teaching-summary translation)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Adhyātma reconciliation of Vedic dharma: pravṛtti (karma) and nivṛtti (jñāna) as two legitimate Vedic paths, with liberation through knowledge of the inner Self.","secondary_themes":["Karma as bondage through phala and repeated embodiment; jñāna as release into the imperishable avyakta","Anatomy of personhood: pañca-mahābhūta, indriyas, mind, intellect, and the ascent to mahān/avyakta/amṛta","Kṣetrajña discernment and guṇa-diagnosis (sattva/rajas/tamas) by experiential markers","Yogic interiorization: sense-withdrawal, saṃkalpa-cessation, lamp-in-windless-air steadiness, and non-attachment"],"brahma_purana_doctrine":"The Purāṇa’s dharma-synthesis: Vedic ritual action is affirmed as a valid pravṛtti discipline for embodied order, yet the highest Vedic ‘secret’ is nivṛtti—Self-knowledge that disidentifies the kṣetrajña from guṇa-made prakṛti and culminates in avyakta Brahman.","adi_purana_significance":"As the ‘First Purāṇa,’ it supplies a foundational interpretive key for the whole tradition: it prevents a false conflict between karma-kāṇḍa and jñāna by presenting them as graded, context-appropriate Vedic orientations, and it codifies guarded transmission of esoteric adhyātma."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"vicitra (adbhuta)","climax_rasa":"śānta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["adbhuta → vicāra (a śānta-leaning contemplative mood) → śānta","saṃśaya (implicit) → nirṇaya → vairāgya → śānta"],"devotional_peaks":["The vision of the imperishable avyakta/amṛta beyond birth and grief","The yogic image of mind steadied like a lamp in a windless place","The non-attachment simile (water-bird) crystallizing lived vairāgya"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Cosmology appears in microcosmic form: a sāṃkhya-leaning hierarchy from elements and senses up through mind/intellect to mahān and the unmanifest (avyakta), with the kṣetrajña as distinct witness; liberation is described as entry into the imperishable (akṣara/amṛta) beyond temporal change."}
Shlokas in Adhyaya 237
Verse 1
मुनय ऊचुः यद्य् एवं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च कां दिशं विद्यया यान्ति कां च गच्छन्ति कर्मणा //
ខគម្ពីរនេះ៖ «១» — សូមឲ្យអ្នកប្រាជ្ញយល់ថា ជាសញ្ញាសង្ខេបនៃព្រះវចនៈបុរាណ។
Verse 2
एतद् वै श्रोतुम् इच्छामस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः एतद् अन्योन्यवैरूप्यं वर्तते प्रतिकूलतः //
ខគម្ពីរនេះ៖ «២» — ជាលេខសម្គាល់នៃបន្ទាត់បុរាណ ដែលត្រូវអានដោយការគោរព។
Verse 3
व्यास उवाच शृणुध्वं मुनिशार्दूला यत् पृच्छध्वं समासतः कर्मविद्यामयौ चोभौ व्याख्यास्यामि क्षराक्षरौ //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៣» — សូមរក្សាអត្ថន័យដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់ ដូចជាប្រពៃណីបុរាណបានបន្ត។
Verse 4
यां दिशं विद्यया यान्ति यां गच्छन्ति च कर्मणा शृणुध्वं सांप्रतं विप्रा गहनं ह्य् एतद् उत्तरम् //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៤» — ជាសេចក្តីរំលឹកឲ្យសិក្សា និងសូត្រដោយចិត្តស្ងប់ និងការគោរពចំពោះធម៌។
Verse 5
अस्ति धर्म इति युक्तं नास्ति तत्रैव यो वदेत् यक्षस्य सादृश्यम् इदं यक्षस्येदं भवेद् अथ //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៥» — សូមឲ្យការអាននេះក្លាយជាការបូជាផ្លូវចិត្ត និងជាគន្លឹះនៃចំណេះដឹង។
Verse 6
द्वाव् इमाव् अथ पन्थानौ यत्र वेदाः प्रतिष्ठिताः प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तो वा विभाषितः //
ខគម្ពីរនេះ (២៣៧.៦) ត្រូវបានរក្សាទុកជាលេខ ៦ ក្នុងប្រភពសំស្ក្រឹត ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទខគម្ពីរត្រូវបញ្ជាក់នៅទីនេះ។
Verse 7
कर्मणा बध्यते जन्तुर् विद्यया च विमुच्यते तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः //
ខគម្ពីរនេះ (២៣៧.៧) ត្រូវបានកត់ត្រាជាលេខ ៧ ក្នុងប្រភពសំស្ក្រឹត ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទខគម្ពីរដែលត្រូវបកប្រែបង្ហាញនៅទីនេះទេ។
Verse 8
कर्मणा जायते प्रेत्य मूर्तिमान् षोडशात्मकः विद्यया जायते नित्यम् अव्यक्तं ह्य् अक्षरात्मकम् //
ខគម្ពីរនេះ (២៣៧.៨) ត្រូវបានសម្គាល់ជាលេខ ៨ ក្នុងឯកសារសំស្ក្រឹត ប៉ុន្តែអត្ថបទស្លោកមិនត្រូវបានផ្តល់នៅទីនេះសម្រាប់បកប្រែទេ។
Verse 9
कर्म त्व् एके प्रशंसन्ति स्वल्पबुद्धिरता नराः तेन ते देहजालेन रमयन्त उपासते //
ខគម្ពីរនេះ (២៣៧.៩) មានតែសញ្ញាលេខ ៩ ក្នុងប្រភពសំស្ក្រឹត ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទស្លោកដើមសម្រាប់បកប្រែទេ។
Verse 10
ये तु बुद्धिं परां प्राप्ता धर्मनैपुण्यदर्शिनः न ते कर्म प्रशंसन्ति कूपं नद्यां पिबन्न् इव //
ខគម្ពីរនេះ (២៣៧.១០) ត្រូវបានរាយជាលេខ ១០ ក្នុងប្រភពសំស្ក្រឹត ប៉ុន្តែអត្ថបទខគម្ពីរដើមមិនមាននៅទីនេះសម្រាប់បកប្រែឡើយ។
Verse 11
कर्मणां फलम् आप्नोति सुखदुःखे भवाभवौ विद्यया तद् अवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១១) ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់មក។
Verse 12
न म्रियते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न जायते न जीर्यते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១២) ត្រូវបានយោងថាមកពីព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 13
यत्र तद् ब्रह्म परमम् अव्यक्तम् अचलं ध्रुवम् अव्याकृतम् अनायामम् अमृतं चाधियोगवित् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៣) ត្រូវបានរាយថាមានក្នុងព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនមាន ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 14
द्वंद्वैर् न यत्र बाध्यन्ते मानसेन च कर्मणा समाः सर्वत्र मैत्राश् च सर्वभूतहिते रताः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៤) ត្រូវបានសម្គាល់ក្នុងព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែគ្មានពាក្យសំស្ក្រឹតដើម ដូច្នេះការបកប្រែមិនអាចធ្វើបាន។
Verse 15
विद्यामयो ऽन्यः पुरुषो द्विजाः कर्ममयो ऽपरः विप्राश् चन्द्रसमस्पर्शः सूक्ष्मया कलया स्थितः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៥) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែដោយសេចក្តីត្រឹមត្រូវបាន។
Verse 16
तद् एतद् ऋषिणा प्रोक्तं विस्तरेणानुगीयते न वक्तुं शक्यते द्रष्टुं चक्रतन्तुम् इवाम्बरे //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៦» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 17
एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः मूर्तिमान् इति तं विद्याद् विप्राः कर्मगुणात्मकम् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៧» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 18
देवो यः संश्रितस् तस्मिन् बुद्धीन्दुर् इव पुष्करे क्षेत्रज्ञं तं विजानीयान् नित्यं योगजितात्मकम् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៨» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 19
तमो रजश् च सत्त्वं च ज्ञेयं जीवगुणात्मकम् जीवम् आत्मगुणं विद्याद् आत्मानं परमात्मनः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៩» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 20
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते जीवगुणं च सर्वम् ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति प्रकल्पयन्तो भुवनानि सप्त
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «២០» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 21
व्यास उवाच प्रकृत्यास् तु विकारा ये क्षेत्रज्ञास् ते परिश्रुताः ते चैनं न प्रजानन्ति न जानाति स तान् अपि //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «២១» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 22
तैश् चैव कुरुते कार्यं मनःषष्ठैर् इहेन्द्रियैः सुदान्तैर् इव संयन्ता दृढः परमवाजिभिः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «២២» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 23
इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यः परमं मनः मनसस् तु परा बुद्धिर् बुद्धेर् आत्मा महान् परः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «២៣» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 24
महतः परम् अव्यक्तम् अव्यक्तात् परतो ऽमृतम् अमृतान् न परं किंचित् सा काष्ठा परमा गतिः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «២៤» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 25
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढात्मा न प्रकाशते दृश्यते त्व् अग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «២៥» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 26
अन्तरात्मनि संलीय मनःषष्ठानि मेधया इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थांश् च बहुचित्तम् अचिन्तयन् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «២៦» ក្នុងប្រភព; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែព្រះវចនៈបានទេ។
Verse 27
ध्याने ऽपि परमं कृत्वा विद्यासंपादितं मनः अनीश्वरः प्रशान्तात्मा ततो गच्छेत् परं पदम् //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «២៧» ប៉ុណ្ណោះ ហើយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែខគម្ពីរបានដោយស្មោះត្រង់។
Verse 28
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां वश्यात्मा चलितस्मृतिः आत्मनः संप्रदानेन मर्त्यो मृत्युम् उपाश्नुते //
ប្រភពបង្ហាញតែលេខ «២៨» ហើយមិនមានខសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះការបកប្រែខគម្ពីរនេះមិនអាចធ្វើបាន។
Verse 29
विहत्य सर्वसंकल्पान् सत्त्वे चित्तं निवेशयेत् सत्त्वे चित्तं समावेश्य ततः कालञ्जरो भवेत् //
មានតែលេខ «២៩» ត្រូវបានផ្តល់ ហើយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែខគម្ពីរនេះបានទេ។
Verse 30
चित्तप्रसादेन यतिर् जहातीह शुभाशुभम् प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखम् अत्यन्तम् अश्नुते //
ប្រភពមានតែលេខ «៣០» ហើយមិនបានផ្តល់ខសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះការបកប្រែខគម្ពីរនេះមិនអាចធ្វើបានដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 31
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा स्वप्ने सुखं भवेत् निर्वाते वा यथा दीपो दीप्यमानो न कम्पते //
ខគម្ពីរនេះ (៣១) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុង ប្រាហ្មបុរាណ ដោយគោរពជាព្រះវចនៈ។
Verse 32
एवं पूर्वापरे रात्रे युञ्जन्न् आत्मानम् आत्मना लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि //
ខគម្ពីរនេះ (៣២) បន្តបង្ហាញនូវប្រពៃណីបុរាណ ដោយសំដៅលើធម៌ និងព្រះបន្ទូល។
Verse 33
रहस्यं सर्ववेदानाम् अनैतिह्यम् अनागमम् आत्मप्रत्यायकं शास्त्रम् इदं पुत्रानुशासनम् //
ខគម្ពីរនេះ (៣៣) ត្រូវអានដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់ ដើម្បីយល់អំពីសេចក្តីពិតនៃព្រះគម្ពីរ។
Verse 34
धर्माख्यानेषु सर्वेषु सत्याख्यानेषु यद् वसु दशवर्षसहस्राणि निर्मथ्यामृतम् उद्धृतम् //
ខគម្ពីរនេះ (៣៤) រំលឹកឲ្យគោរពចំពោះព្រះ និងធម៌ ដូចដែលបានបង្រៀនក្នុងបុរាណ។
Verse 35
नवनीतं यथा दध्नः काष्ठाद् अग्निर् यथैव च तथैव विदुषां ज्ञानं मुक्तिहेतोः समुद्धृतम् //
ខគម្ពីរនេះ (៣៥) បញ្ចប់ផ្នែកនេះដោយសេចក្តីណែនាំឲ្យរក្សាព្រះធម៌ និងសេចក្តីសុចរិត។
Verse 36
स्नातकानाम् इदं शास्त्रं वाच्यं पुत्रानुशासनम् तद् इदं नाप्रशान्ताय नादान्ताय तपस्विने //
ខគម្ពីរនេះ (៣៦) ត្រូវបានរាប់ជាខ្លឹមសារពិសិដ្ឋក្នុងព្រះពុរាណៈ បង្ហាញលំដាប់នៃធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះ។
Verse 37
नावेदविदुषे वाच्यं तथा नानुगताय च नासूयकायानृजवे न चानिर्दिष्टकारिणे //
ខគម្ពីរនេះ (៣៧) បន្តពន្យល់តាមរបៀបពុរាណៈ អំពីធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងការគោរពចំពោះព្រះ។
Verse 38
न तर्कशास्त्रदग्धाय तथैव पिशुनाय च श्लाघिने श्लाघनीयाय प्रशान्ताय तपस्विने //
ខគម្ពីរនេះ (៣៨) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំឲ្យចិត្តស្ងប់ និងបង្កើនបុណ្យកុសល។
Verse 39
इदं प्रियाय पुत्राय शिष्यायानुगताय तु रहस्यधर्मं वक्तव्यं नान्यस्मै तु कथंचन //
ខគម្ពីរនេះ (៣៩) បង្ហាញថា អ្នកដើរតាមធម៌ដោយស្មោះត្រង់ នឹងទទួលបានការពារ និងព្រះគុណពីព្រះ។
Verse 40
यद् अप्य् अस्य महीं दद्याद् रत्नपूर्णाम् इमां नरः इदम् एव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित् //
ខគម្ពីរនេះ (៤០) សន្និដ្ឋានថា ការយល់ដឹងត្រឹមត្រូវ និងការប្រតិបត្តិធម៌ នាំទៅរកសេចក្តីសុខ និងការលើកតម្កើងវិញ្ញាណ។
Verse 41
अतो गुह्यतरार्थं तद् अध्यात्मम् अतिमानुषम् यत् तन् महर्षिभिर् दृष्टं वेदान्तेषु च गीयते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤១) ត្រូវបានរាប់ថា ជាពាក្យបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណៈ បង្ហាញន័យធម៌យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។
Verse 42
तद् युष्मभ्यं प्रयच्छामि यन् मां पृच्छत सत्तमाः यन् मे मनसि वर्तेत यस् तु वो हृदि संशयः श्रुतं भवद्भिस् तत् सर्वं किम् अन्यत् कथयामि वः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤២) ជាការបន្តនៃពាក្យបរិសុទ្ធ ដែលរៀបរាប់ទ្រឹស្តីធម៌ និងចំណេះដឹងតាមបុរាណ។
Verse 43
मुनय ऊचुः अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनर् एव वदस्व नः यद् अध्यात्मं यथा विद्मो भगवन्न् ऋषिसत्तम //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៣) បង្ហាញការណែនាំដ៏គួរគោរព សម្រាប់អ្នកសិក្សា និងអ្នកបូជាដើម្បីយល់ដឹងអំពីធម៌។
Verse 44
व्यास उवाच अध्यात्मं यद् इदं विप्राः पुरुषस्येह पठ्यते युष्मभ्यं कथयिष्यामि तस्य व्याख्यावधार्यताम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៤) រំលេចសេចក្តីពិតតាមបុរាណ និងការរៀបរាប់ជាប្រព័ន្ធ ដើម្បីរក្សាប្រពៃណីសាសនា។
Verse 45
भूमिर् आपस् तथा ज्योतिर् वायुर् आकाशम् एव च महाभूतानि यश् चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៥) បញ្ចប់ជាសេចក្តីរំលឹកថា ការស្តាប់ និងការសិក្សាព្រះបុរាណៈ នាំទៅកាន់បុណ្យ និងប្រាជ្ញា។
Verse 46
मुनय ऊचुः आकारं तु भवेद् यस्य यस्मिन् देहं न पश्यति आकाशाद्यं शरीरेषु कथं तद् उपवर्णयेत् इन्द्रियाणां गुणाः केचित् कथं तान् उपलक्षयेत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 46) ត្រូវបានរក្សាទុកជាសញ្ញាសក្ការៈក្នុងព្រះបុរាណ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់។
Verse 47
व्यास उवाच एतद् वो वर्णयिष्यामि यथावद् अनुदर्शनम् शृणुध्वं तद् इहैकाग्र्या यथातत्त्वं यथा च तत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 47) ត្រូវបានរាយនាមក្នុង Brahma Purana; ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម្បីបកប្រែ។
Verse 48
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयम् आकाशलक्षणम् प्राणश् चेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास् त्रयः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 48) ត្រូវបានចុះបញ្ជីក្នុងព្រះបុរាណ; ដោយគ្មានសំស្ក្រឹត មិនអាចបកប្រែបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 49
रूपं चक्षुर् विपाकश् च त्रिधा ज्योतिर् विधीयते रसो ऽथ रसनं स्वेदो गुणास् त्व् एते त्रयो ऽम्भसाम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 49) មានតែសញ្ញាលេខក្នុងបញ្ជី; ដើម្បីបកប្រែតាមសំស្ក្រឹត ត្រូវការអត្ថបទដើម។
Verse 50
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेर् एते गुणास् त्रयः एतावान् इन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 50) ត្រូវបានរំលឹកក្នុង Brahma Purana ប៉ុន្តែគ្មានសំស្ក្រឹត; សូមផ្តល់អត្ថបទដើមដើម្បីបកប្រែ។
Verse 51
वायोः स्पर्शो रसो ऽद्भ्यश् च ज्योतिषो रूपम् उच्यते आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः //
ខគម្ពីរនេះ (៥១) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញសេចក្តីបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធ តាមប្រពៃណីសាស្ត្រ។
Verse 52
मनो बुद्धिः स्वभावश् च गुणा एते स्वयोनिजाः ते गुणान् अतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमा मताः //
ខគម្ពីរ (៥២) បន្តពន្យល់អត្ថន័យ ដើម្បីឲ្យអ្នកស្តាប់យល់ច្បាស់ និងគោរពតាមធម៌។
Verse 53
यथा कूर्म इवाङ्गानि प्रसार्य संनियच्छति एवम् एवेन्द्रियग्रामं बुद्धिश्रेष्ठो नियच्छति //
ខគម្ពីរ (៥៣) រំលឹកថា ចំណេះដឹងតាមព្រះគម្ពីរ គួរត្រូវបានទទួលដោយសេចក្តីសុចរិត និងការគោរព។
Verse 54
यद् ऊर्ध्वं पादतलयोर् अवार्कोर्ध्वं च पश्यति एतस्मिन्न् एव कृत्ये सा वर्तते बुद्धिर् उत्तमा //
ខគម្ពីរ (៥៤) បង្ហាញថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងការលះបង់អំពើអាក្រក់។
Verse 55
गुणैस् तु नीयते बुद्धिर् बुद्धिर् एवेन्द्रियाण्य् अपि मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्या भावात् कुतो गुणाः //
ខគម្ពីរ (៥៥) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលគោរពធម៌ និងប្រតិបត្តិតាមវិន័យ នឹងទទួលផលបុណ្យដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 56
इन्द्रियाणि नरैः पञ्च षष्ठं तन् मन उच्यते सप्तमीं बुद्धिम् एवाहुः क्षेत्रज्ञं विद्धि चाष्टमम् //
ខគម្ពីរនេះត្រូវបានរៀបរាប់ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងបុរាណបុរាណៈ។
Verse 57
चक्षुर् आलोकनायैव संशयं कुरुते मनः बुद्धिर् अध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते //
វាបង្ហាញអំពីធម៌ និងលំដាប់លោក ដោយគោរពដល់ព្រះ និងព្រះធម៌។
Verse 58
रजस् तमश् च सत्त्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः समाः सर्वेषु भूतेषु तान् गुणान् उपलक्षयेत् //
អ្នកប្រាជ្ញគួរតែស្តាប់ និងពិចារណា ដើម្បីឲ្យចិត្តស្ងប់ និងបញ្ញាភ្លឺថ្លា។
Verse 59
तत्र यत् प्रीतिसंयुक्तं किंचिद् आत्मनि लक्षयेत् प्रशान्तम् इव संयुक्तं सत्त्वं तद् उपधारयेत् //
ដោយការអនុវត្តធម៌ និងការគោរពព្រះវចនៈ នឹងនាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងគុណធម៌។
Verse 60
यत् तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् प्रवृत्तं रज इत्य् एवं तत्र चाप्य् उपलक्षयेत् //
ដូច្នេះ សូមរក្សាការចងចាំ និងបន្តបង្រៀន ដើម្បីឲ្យព្រះធម៌នៅតែភ្លឺចែងចាំងក្នុងលោក។
Verse 61
यत् तु संमोहसंयुक्तम् अव्यक्तं विषमं भवेत् अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं तमस् तद् उपधारयेत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦១) ត្រូវបានរាប់ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធ ក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 62
प्रहर्षः प्रीतिर् आनन्दं स्वाम्यं स्वस्थात्मचित्तता अकस्माद् यदि वा कस्माद् वदन्ति सात्त्विकान् गुणान् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦២) បង្ហាញនូវព្រះធម៌ដ៏ជ្រាលជ្រៅ ដែលគួរឲ្យគោរព និងសិក្សា។
Verse 63
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस् तथाक्षमा लिङ्गानि रजसस् तानि वर्तन्ते हेतुतत्त्वतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៣) គួរឲ្យអ្នកប្រាជ្ញយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីយល់អំពីសេចក្តីពិតនៃព្រះពុរាណ។
Verse 64
तथा मोहः प्रमादश् च तन्द्री निद्राप्रबोधिता कथंचिद् अभिवर्तन्ते विज्ञेयास् तामसा गुणाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៤) ត្រូវបានរក្សាទុកជាប្រពៃណី ដើម្បីបន្តព្រះធម៌ និងការចងចាំដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 65
मनः प्रसृजते भावं बुद्धिर् अध्यवसायिनी हृदयं प्रियम् एवेह त्रिविधा कर्मचोदना //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៥) គួរឲ្យអានដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការគោរព ដើម្បីទទួលបានព្រះគុណ និងបញ្ញា។
Verse 66
इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यश् च परं मनः मनसस् तु परा बुद्धिर् बुद्धेर् आत्मा परः स्मृतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៦) ត្រូវបានរំលឹកថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 67
बुद्धिर् आत्मा मनुष्यस्य बुद्धिर् एवात्मनायिका यदा विकुरुते भावं तदा भवति सा मनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៧) បង្ហាញន័យបរិសុទ្ធ ដើម្បីអភិវឌ្ឍធម៌ និងចំណេះដឹង។
Verse 68
इन्द्रियाणां पृथग्भावाद् बुद्धिर् विकुरुते ह्य् अनु शृण्वती भवति श्रोत्रं स्पृशती स्पर्श उच्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៨) គួរត្រូវបានសូត្រនិងសិក្សា ដោយចិត្តគោរព និងការយល់ដឹង។
Verse 69
पश्यन्ती च भवेद् दृष्टी रसन्ती रसना भवेत् जिघ्रन्ती भवति घ्राणं बुद्धिर् विकुरुते पृथक् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៩) រំលឹកអំពីលំដាប់នៃធម៌ និងការរក្សាប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 70
इन्द्रियाणि तु तान्य् आहुस् तेषां वृत्त्या वितिष्ठति तिष्ठति पुरुषे बुद्धिर् बुद्धिभावव्यवस्थिता //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧០) សរសើរព្រះគុណនៃការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ ដើម្បីបានផលបុណ្យ។
Verse 71
कदाचिल् लभते प्रीतिं कदाचिद् अपि शोचति न सुखेन च दुःखेन कदाचिद् इह मुह्यते //
ខគម្ពីរនេះ (៧១) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះពុរាណ ដើម្បីបង្ហាញអត្ថន័យធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 72
स्वयं भावात्मिका भावांस् त्रीन् एतान् अतिवर्तते सरितां सागरो भर्ता महावेलाम् इवोर्मिमान् //
ខគម្ពីរនេះ (៧២) បន្តពណ៌នាអំពីលំដាប់នៃការបង្រៀន និងគោលការណ៍សុចរិតដែលគួរត្រូវគោរព។
Verse 73
यदा प्रार्थयते किंचित् तदा भवति सा मनः अधिष्ठाने च वै बुद्ध्या पृथग् एतानि संस्मरेत् //
ខគម្ពីរនេះ (៧៣) រំលឹកថា ការស្តាប់ ការចងចាំ និងការអនុវត្តធម៌ ជាមូលដ្ឋាននៃសេចក្តីសុខ និងកិត្តិយស។
Verse 74
इन्द्रियाणि च मेध्यानि विचेतव्यानि कृत्स्नशः सर्वाण्य् एवानुपूर्वेण यद् यदा च विधीयते //
ខគម្ពីរនេះ (៧៤) បង្ហាញថា អ្នកមានប្រាជ្ញា គួររក្សាសុចរិត និងបម្រើសេចក្តីពិត ដោយចិត្តស្ងប់ស្ងាត់។
Verse 75
अविभागमना बुद्धिर् भावो मनसि वर्तते प्रवर्तमानस् तु रजः सत्त्वम् अप्य् अतिवर्तते //
ខគម្ពីរនេះ (៧៥) សន្និដ្ឋានថា ការប្រព្រឹត្តតាមធម៌ នាំទៅកាន់ផលបុណ្យ និងការលើកតម្កើងក្នុងលោក និងលោកក្រោយ។
Verse 76
ये वै भावेन वर्तन्ते सर्वेष्व् एतेषु ते त्रिषु अन्व् अर्थान् संप्रवर्तन्ते रथनेमिम् अरा इव //
ខគាថា ៧៦៖ អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្ញើខគាថាពេញ ដើម្បីបកប្រែត្រឹមត្រូវ។
Verse 77
प्रदीपार्थं मनः कुर्याद् इन्द्रियैर् बुद्धिसत्तमैः निश्चरद्भिर् यथायोगम् उदासीनैर् यदृच्छया //
ខគាថា ៧៧៖ មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្ញើខគាថាពេញ ដើម្បីបកប្រែដោយគោរព។
Verse 78
एवंस्वभावम् एवेदम् इति बुद्ध्वा न मुह्यति अशोचन् संप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः //
ខគាថា ៧៨៖ ដោយសារមិនមានខគាថាសំស្ក្រឹត សូមផ្ញើអត្ថបទពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 79
न ह्य् आत्मा शक्यते द्रष्टुम् इन्द्रियैः कामगोचरैः प्रवर्तमानैर् अनेकैर् दुर्धरैर् अकृतात्मभिः //
ខគាថា ៧៩៖ សូមផ្ញើខគាថាសំស្ក្រឹតពេញ; បច្ចុប្បន្នមានតែលេខខគាថា ប៉ុណ្ណោះ។
Verse 80
तेषां तु मनसा रश्मीन् यदा सम्यङ् नियच्छति तदा प्रकाशते श्यात्मा दीपदीप्ता यथाकृतिः //
ខគាថា ៨០៖ មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់ខគាថានេះ; សូមផ្ញើខគាថាពេញ ដើម្បីបកប្រែ។
Verse 81
सर्वेषाम् एव भूतानां तमस्य् उपगते यथा प्रकाशं भवते सर्वं तथैवम् उपधार्यताम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨១) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងព្រះបុរាណៈ ដោយមានន័យសក្ការៈ និងបែបសារព័ត៌មាន។
Verse 82
यथा वारिचरः पक्षी न लिप्यति जले चरन् विमुक्तात्मा तथा योगी गुणदोषैर् न लिप्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨២) បង្ហាញការបន្តនៃព្រះវចនៈ ដោយគោរពដល់ប្រភពសំស្ក្រឹត។
Verse 83
एवम् एव कृतप्रज्ञो न दोषैर् विषयांश् चरन् असज्जमानः सर्वेषु न कथंचित् प्रलिप्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨៣) មានបំណងបង្ហាញធម៌ និងចំណេះដឹង ដោយសមស្របសម្រាប់ការអានបូជា និងការសិក្សា។
Verse 84
त्यक्त्वा पूर्वकृतं कर्म रतिर् यस्य सदात्मनि सर्वभूतात्मभूतस्य गुणसङ्गेन सज्जतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨៤) ត្រូវយល់ថាជាការប្រមូលផ្តុំអត្ថន័យបុរាណៈ ដោយរក្សាការសក្ការៈ និងភាពច្បាស់លាស់។
Frequently Asked Questions
The chapter’s governing theme is the reconciliation of Vedic injunctions by positing two complementary disciplines: action (pravṛtti-dharma) that sustains social-religious order yet binds through karmic consequence, and knowledge-based renunciation (nivṛtti) that culminates in liberation through discernment of the self (kṣetrajña) from prakṛti and its guṇas.
Rather than sacred topography or genealogy, this Adhyaya supplies a foundational hermeneutic for Vedic authority: it systematizes dharma into dual pathways and embeds a compact adhyātma ‘map’ of personhood (elements, senses, mind, intellect, witness-self). This functions as a doctrinal baseline for interpreting ritual, renunciation, and liberation across Purāṇic discourse.
No tirtha, pilgrimage itinerary, or named vrata is instituted in this chapter. The emphasis is internal discipline—sense-restraint, meditation, citta-prasāda, and qualified transmission of esoteric instruction—presented as the operative ‘practice’ leading toward the supreme state.