Adhyaya 234: The Threefold Suffering and the Path to Ultimate Dissolution
អធ្យាយ ២៣៤ បង្ហាញការវិភាគអំពីទុក្ខ (duḥkha) ជាកម្លាំងជំរុញសំខាន់ទៅរកមោក្ខ។ វ្យាសៈពន្យល់ “តាបត្រ័យ” (tāpatraya) បីប្រភេទ៖ អាធ្យាត್ಮಿಕ (ទុក្ខក្នុងខ្លួន), អាធិភౌતિક (ទុក្ខពីសត្វ/មនុស្ស), និង អាធិदैវិក (ទុក្ខពីធម្មជាតិ/កម្លាំងសកល)។ ទុក្ខក្នុងខ្លួនបែងជា ទុក្ខរាងកាយ និងទុក្ខចិត្ត ដោយរាយនាមជំងឺ និងកិលេស។ បន្ទាប់មកពិពណ៌នាវដ្តសំសារៈ៖ ទុក្ខក្នុងផ្ទៃមាតា ការឈឺចាប់ពេលកើត ភាពងងឹតដោយអវិជ្ជា ការធ្លាក់ថយនៃចាស់ជរា និងភ័យខ្លាចនៃមរណៈ រួមទាំងការជួបអ្នកបម្រើយម និងទណ្ឌកម្មនរក។ ទោះសុខសួគ៌ក៏មិនមានសុវត្ថិភាព។ ឱសថតែមួយគត់គឺ “ភគវត្ព្រាប્તિ” ការទទួលបានព្រះអម្ចាស់ តាមផ្លូវចំណេះដឹង និងកម្ម; ចំណេះដឹងមានទាំងសាស្ត្រ (śabda-brahman/āgama) និងវិវេក (viveka) ដល់ការយល់ដឹងព្រះប្រហ្មន៍អរូប សព្វគ្រប់ ដែលសម្គាល់ជាវិષ્ણុ/វាសុទេវ។
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vyāsa opens with a diagnostic question: what truly drives a being toward mokṣa? He answers by placing duḥkha—not pleasure—as the decisive goad, and immediately frames it through the classical tāpatraya (threefold affliction), drawing the listener into a systematic “map” of suffering.","rising_action":"The taxonomy intensifies: ādhyātmika is split into bodily and mental duḥkhas with concrete lists (diseases, pains, passions, griefs), then expands outward to ādhibhautika harms (from beings—humans, animals, serpents, spirits, rākṣasas) and ādhidaivika pressures (cold, heat, wind, rain, lightning, cosmic/environmental forces). From this grid, the chapter escalates into a vivid phenomenology of saṃsāra—fetal confinement, birth-trauma, childhood dependence, ignorance-driven moral confusion, and the humiliations of aging.","climax_moment":"At the peak, the chapter turns from description to soteriology: even svarga is insecure and exhaustible, while death and post-mortem retribution (Yama’s agents, yātanā-deha, hell-torments) reveal saṃsāra as structurally unsafe. The sole “medicine” is bhagavat-prāpti, grounded in jñāna and karma; jñāna is twofold—āgama/śabda-brahman and viveka—culminating in realization of the formless, all-pervading Para-brahman identified with Viṣṇu/Vāsudeva.","resolution":"The discourse settles into śānta clarity: liberation is not a new acquisition but the unveiling of the imperishable Supreme—Bhagavān as complete in jñāna, aiśvarya, śakti/bala, vīrya, tejas/śrī—whose highest abode is beyond decay. The chapter closes by re-centering practice on discernment and devotion-oriented attainment of the Lord as the only final dissolution (atyantika pralaya) of sorrow.","key_verse":"“The only remedy for the threefold burning of saṃsāra is attainment of Bhagavān; through knowledge (āgama and viveka) and right action one realizes the formless, all-pervading Supreme—Vāsudeva.” (Teaching-summary of the chapter’s central siddhānta)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-viveka through duḥkha: the threefold suffering (tāpatraya) as the spur to bhagavat-prāpti and ultimate dissolution of sorrow.","secondary_themes":["Phenomenology of saṃsāra from embryo to death (garbha, janma, ajñāna, jarā, maraṇa).","Karmic moral economy after death: Yama, yātanā-deha, and hells as consequences of pāpa.","Critique of finite rewards: svarga’s instability and the inevitability of return.","Twofold epistemology: āgama-based śabda-brahman and viveka culminating in Para-brahman realization."],"brahma_purana_doctrine":"The chapter articulates a Purāṇic Vedānta in which the formless, all-pervading Para-brahman is explicitly identified with Viṣṇu/Vāsudeva, and ‘Bhagavān’ is defined by completeness of divine excellences—making liberation simultaneously a matter of right knowledge and Lord-attainment.","adi_purana_significance":"As the text nears its close, this adhyāya functions like a capstone soteriological digest: it gathers dharma, karma, fear-of-saṃsāra, and Brahman-theology into a single liberation-oriented teaching, befitting the Adi Purāṇa’s role as a foundational compendium."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"bhayānaka","climax_rasa":"śānta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["bhayānaka → karuṇa → bībhatsa → bhayānaka → nirveda (śānta-ābhāsa) → śānta"],"devotional_peaks":["The turn from saṃsāric horror to the declaration that bhagavat-prāpti alone is the ‘medicine’.","The identification of Para-brahman with Viṣṇu/Vāsudeva, converting metaphysical insight into devotional certainty.","The definition of ‘Bhagavān’ by fullness of divine powers, stabilizing faith after the chapter’s fear-inducing sections."]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Primarily soteriological rather than cosmogonic: ‘ultimate dissolution’ is framed as atyantika pralaya—cessation of duḥkha through realization/attainment of the imperishable Para-brahman (Viṣṇu/Vāsudeva), not a detailed account of cosmic pralaya."}
Shlokas in Adhyaya 234
Verse 1
व्यास उवाच आध्यात्मिकादि भो विप्रा ज्ञात्वा तापत्रयं बुधः उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्य् आत्यन्तिकं लयम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខទី ១) ជាព្រះវចនៈដ៏បរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ ដែលបង្ហាញន័យដោយសេចក្តីគោរព។
Verse 2
आध्यात्मिको ऽपि द्विविधः शारीरो मानसस् तथा शारीरो बहुभिर् भेदैर् भिद्यते श्रूयतां च सः //
ខគម្ពីរនេះ (ខទី ២) ត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ សម្រាប់ការអានបូជានិងសិក្សា។
Verse 3
शिरोरोगप्रतिश्यायज्वरशूलभगंदरैः गुल्मार्शःश्वयथुश्वासच्छर्द्यादिभिर् अनेकधा //
ខគម្ពីរនេះ (ខទី ៣) ជាខសាសនាដ៏បរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ ដែលគួរអានដោយចិត្តសុចរិត។
Verse 4
तथाक्षिरोगातीसारकुष्ठाङ्गामयसंज्ञकैः भिद्यते देहजस् तापो मानसं श्रोतुम् अर्हथ //
ខគម្ពីរនេះ (ខទី ៤) ត្រូវបានរក្សាទុកជាព្រះវចនៈដ៏សក្ការៈក្នុងព្រះពុរាណ សម្រាប់ការប្រារព្ធនិងការស្រាវជ្រាវ។
Verse 5
कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः शोकासूयावमानेर्ष्यामात्सर्याभिभवस् तथा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥) ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងព្រះបុរាណ ដោយសេចក្តីគោរព។
Verse 6
मानसो ऽपि द्विजश्रेष्ठास् तापो भवति नैकधा इत्य् एवमादिभिर् भेदैस् तापो ह्य् आध्यात्मिकः स्मृतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦) ក្នុងព្រះបុរាណ បង្ហាញសេចក្តីបរិសុទ្ធ និងគួរឲ្យគោរព។
Verse 7
मृगपक्षिमनुष्याद्यैः पिशाचोरगराक्षसैः सरीसृपाद्यैश् च नृणां जन्यते चाधिभौतिकः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧) ជាខសាសនាដ៏សក្ការៈក្នុងព្រះបុរាណ សម្រាប់អាន និងពិចារណា។
Verse 8
शीतोष्णवातवर्षाम्बुवैद्युतादिसमुद्भवः तापो द्विजवरश्रेष्ठाः कथ्यते चाधिदैविकः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨) ក្នុងព្រះបុរាណ ត្រូវបានរក្សាទុកជាប្រភពចំណេះដឹងដ៏សក្ការៈ។
Verse 9
गर्भजन्मजराज्ञानमृत्युनारकजं तथा दुःखं सहस्रशो भेदैर् भिद्यते मुनिसत्तमाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩) ជាខសាសនាដែលបន្តមកតាមប្រពៃណី ដើម្បីបំភ្លឺធម៌។
Verse 10
सुकुमारतनुर् गर्भे जन्तुर् बहुमलावृते उल्बसंवेष्टितो भग्नपृष्ठग्रीवास्थिसंहतिः //
(ខគម្ពីរ 234.10) នេះជាខគម្ពីរលេខ ១០ ក្នុងប្រការនេះ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនត្រូវបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែពិតប្រាកដបាន។
Verse 11
अत्यम्लकटुतीक्ष्णोष्णलवणैर् मातृभोजनैः अतितापिभिर् अत्यर्थं बाध्यमानो ऽतिवेदनः //
(ខគម្ពីរ 234.11) នេះជាខគម្ពីរលេខ ១១; ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត មិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបុរាណបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
Verse 12
प्रसारणाकुञ्चनादौ नागानां प्रभुर् आत्मनः शकृन्मूत्रमहापङ्कशायी सर्वत्र पीडितः //
(ខគម្ពីរ 234.12) នេះជាខគម្ពីរលេខ ១២; ព្រោះមិនមានពាក្យសំស្ក្រឹតដើម ការបកប្រែមិនអាចធានាបាន។
Verse 13
निरुच्छ्वासः सचैतन्यः स्मरञ् जन्मशतान्य् अथ आस्ते गर्भे ऽतिदुःखेन निजकर्मनिबन्धनः //
(ខគម្ពីរ 234.13) នេះជាខគម្ពីរលេខ ១៣ ក្នុងអធ្យាយនេះ; ដោយគ្មានអត្ថបទដើមសំស្ក្រឹត មិនអាចបកប្រែជាខគម្ពីរបាន។
Verse 14
जायमानः पुरीषासृङ्मूत्रशुक्राविलाननः प्राजापत्येन वातेन पीड्यमानास्थिबन्धनः //
(ខគម្ពីរ 234.14) នេះជាខគម្ពីរលេខ ១៤; សូមផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹតពេញលេញ ដើម្បីអាចបកប្រែតាមរបៀបគម្ពីរបាន។
Verse 15
अधोमुखस् तैः क्रियते प्रबलैः सूतिमारुतैः क्लेशैर् निष्क्रान्तिम् आप्नोति जठरान् मातुर् आतुरः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៥» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 16
मूर्छाम् अवाप्य महतीं संस्पृष्टो बाह्यवायुना विज्ञानभ्रंशम् आप्नोति जातस् तु मुनिसत्तमाः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៦» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 17
कण्टकैर् इव तुन्नाङ्गः क्रकचैर् इव दारितः पूतिव्रणान् निपतितो धरण्यां क्रिमिको यथा //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៧» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 18
कण्डूयने ऽपि चाशक्तः परिवर्ते ऽप्य् अनीश्वरः स्तनपानादिकाहारम् अवाप्नोति परेच्छया //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៨» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 19
अशुचिस्रस्तरे सुप्तः कीटदंशादिभिस् तथा भक्ष्यमाणो ऽपि नैवैषां समर्थो विनिवारणे //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១៩» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 20
जन्मदुःखान्य् अनेकानि जन्मनो ऽनन्तराणि च बालभावे यदाप्नोति आधिभूतादिकानि च //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២០) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញតែសញ្ញាសម្គាល់លេខ ដោយមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតបន្ថែម។
Verse 21
अज्ञानतमसा छन्नो मूढान्तःकरणो नरः न जानाति कुतः को ऽहं कुत्र गन्ता किमात्मकः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២១) ត្រូវបានបង្ហាញតែជាលេខសម្គាល់ ក្នុងព្រះពុរាណ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 22
केन बन्धेन बद्धो ऽहं कारणं किम् अकारणम् किं कार्यं किम् अकार्यं वा किं वाच्यं किं न चोच्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២២) មានតែការចង្អុលបង្ហាញលេខប៉ុណ្ណោះ ក្នុងព្រះពុរាណ ហើយមិនមានពាក្យសំស្ក្រឹតសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 23
को धर्मः कश् च वाधर्मः कस्मिन् वर्तेत वै कथम् किं कर्तव्यम् अकर्तव्यं किं वा किं गुणदोषवत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៣) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញតែលេខសម្គាល់ ហើយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 24
एवं पशुसमैर् मूढैर् अज्ञानप्रभवं महत् अवाप्यते नरैर् दुःखं शिश्नोदरपरायणैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៤) មានតែការរាយលេខក្នុងព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ឬអត្ថន័យសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 25
अज्ञानं तामसो भावः कार्यारम्भप्रवृत्तयः अज्ञानिनां प्रवर्तन्ते कर्मलोपस् ततो द्विजाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៥) ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងព្រះបុរាណ ដោយសេចក្តីគោរព និងអត្ថន័យបរិសុទ្ធ។
Verse 26
नरकं कर्मणां लोपात् फलम् आहुर् महर्षयः तस्माद् अज्ञानिनां दुःखम् इह चामुत्र चोत्तमम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៦) បន្តការពិពណ៌នាដោយសំឡេងសក្ការៈ និងការរៀបរាប់បែបបុរាណវិទ្យា។
Verse 27
जराजर्जरदेहश् च शिथिलावयवः पुमान् विचलच्छीर्णदशनो वलिस्नायुशिरावृतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៧) ត្រូវអានដោយចិត្តសទ្ធា ដើម្បីយល់អំពីសេចក្តីបង្រៀនបុរាណនៃព្រះបុរាណ។
Verse 28
दूरप्रनष्टनयनो व्योमान्तर्गततारकः नासाविवरनिर्यातरोमपुञ्जश् चलद्वपुः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៨) បង្ហាញការរៀបរាប់បែបបុរាណ ដោយរក្សាកិត្តិយស និងសេចក្តីសក្ការៈនៃព្រះវេដ។
Verse 29
प्रकटीभूतसर्वास्थिर् नतपृष्ठास्थिसंहतिः उत्सन्नजठराग्नित्वाद् अल्पाहारो ऽल्पचेष्टितः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៩) បញ្ចប់ផ្នែកនេះដោយសេចក្តីសង្ខេបដ៏សក្ការៈ សម្រាប់ការសិក្សា និងការសមាធិ។
Verse 30
कृच्छ्रचङ्क्रमणोत्थानशयनासनचेष्टितः मन्दीभवच्छ्रोत्रनेत्रगलल्लालाविलाननः //
ខគម្ពីរនេះ (៣០) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងព្រះបុរាណៈ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះសាសនា។
Verse 31
अनायत्तैः समस्तैश् च करणैर् मरणोन्मुखः तत्क्षणे ऽप्य् अनुभूतानाम् अस्मर्ताखिलवस्तुनाम् //
ខគម្ពីរនេះ (៣១) បន្តពន្យល់អំពីធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ និងវិធីដែលអ្នកប្រាជ្ញបានបង្រៀនតាមប្រពៃណី។
Verse 32
सकृद् उच्चारिते वाक्ये समुद्भूतमहाश्रमः श्वासकासामयायाससमुद्भूतप्रजागरः //
ខគម្ពីរនេះ (៣២) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំឲ្យចិត្តស្ងប់ និងចំណេះដឹងត្រឹមត្រូវ។
Verse 33
अन्येनोत्थाप्यते ऽन्येन तथा संवेश्यते जरी भृत्यात्मपुत्रदाराणाम् अपमानपराकृतः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៣) បង្ហាញថា ការអនុវត្តធម៌ដោយស្មោះត្រង់ គឺជាផ្លូវទៅកាន់គុណធម៌ និងព្រះគុណ។
Verse 34
प्रक्षीणाखिलशौचश् च विहाराहारसंस्पृहः हास्यः परिजनस्यापि निर्विण्णाशेषबान्धवः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៤) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលគោរពធម៌ និងសិក្សាព្រះបុរាណៈ នឹងទទួលបានសេចក្តីសុខ និងការពារ។
Verse 35
अनुभूतम् इवान्यस्मिञ् जन्मन्य् आत्मविचेष्टितम् संस्मरन् यौवने दीर्घं निश्वसित्य् अतितापितः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៥) ត្រូវបានរាប់ជាខគថាសក្ការៈក្នុងព្រះបុរាណៈ បង្ហាញន័យធម៌ដោយសង្ខេប។
Verse 36
एवमादीनि दुःखानि जरायाम् अनुभूय च मरणे यानि दुःखानि प्राप्नोति शृणु तान्य् अपि //
ខគម្ពីរនេះ (៣៦) ជាពាក្យបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណៈ ដែលបន្តលំអិតអំពីធម៌ និងសេចក្តីពិត។
Verse 37
श्लथग्रीवाङ्घ्रिहस्तो ऽथ प्राप्तो वेपथुना नरः मुहुर् ग्लानिपरश् चासौ मुहुर् ज्ञानबलान्वितः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៧) ក្នុងព្រះបុរាណៈ ត្រូវអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់ដឹងអំពីផ្លូវធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 38
हिरण्यधान्यतनयभार्याभृत्यगृहादिषु एते कथं भविष्यन्तीत्य् अतीव ममताकुलः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៨) ជាសេចក្តីបង្រៀនសក្ការៈ ដែលរំលេចអំណាចនៃសេចក្តីពិត និងការអនុវត្តធម៌។
Verse 39
मर्मविद्भिर् महारोगैः क्रकचैर् इव दारुणैः शरैर् इवान्तकस्योग्रैश् छिद्यमानास्थिबन्धनः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៩) បញ្ចប់ដោយសេចក្តីសក្ការៈ ដោយអំពាវនាវឲ្យរក្សាធម៌ និងចងចាំព្រះបន្ទូលបុរាណ។
Verse 40
परिवर्तमानताराक्षि हस्तपादं मुहुः क्षिपन् संशुष्यमाणताल्वोष्ठकण्ठो घुरघुरायते //
ខគម្ពីរនេះ (៤០) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះបុរាណ ដើម្បីបង្ហាញអត្ថន័យដ៏បរិសុទ្ធ និងលំអិត។
Verse 41
निरुद्धकण्ठदेशो ऽपि उदानश्वासपीडितः तापेन महता व्याप्तस् तृषा व्याप्तस् तथा क्षुधा //
ខគម្ពីរនេះ (៤១) បន្តពណ៌នាដោយរបៀបគោរព ដើម្បីឲ្យអ្នកសិក្សា និងអ្នកបូជាអាចយល់បាន។
Verse 42
क्लेशाद् उत्क्रान्तिम् आप्नोति याम्यकिंकरपीडितः ततश् च यातनादेहं क्लेशेन प्रतिपद्यते //
ខគម្ពីរនេះ (៤២) រំលេចគោលការណ៍ធម៌ និងចំណេះដឹងបុរាណ ដោយរក្សាកិត្តិយសនៃប្រភពសំស្ក្រឹត។
Verse 43
एतान्य् अन्यानि चोग्राणि दुःखानि मरणे नृणाम् शृणुध्वं नरके यानि प्राप्यन्ते पुरुषैर् मृतैः //
ខគម្ពីរនេះ (៤៣) បង្ហាញការបន្តនៃព្រះវចនៈ ដើម្បីឲ្យការស្រាវជ្រាវ និងការអធិស្ឋានស្របតាមធម៌។
Verse 49
नरके यानि दुःखानि पापहेतूद्भवानि वै प्राप्यन्ते नारकैर् विप्रास् तेषां संख्या न विद्यते //
ខគម្ពីរនេះ (៤៩) សន្និដ្ឋានដោយសេចក្តីគោរព ដើម្បីឲ្យអ្នកអានរក្សាទុកចំណេះដឹង និងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះ។
Verse 50
न केवलं द्विजश्रेष्ठा नरके दुःखपद्धतिः स्वर्गे ऽपि पातभीतस्य क्षयिष्णोर् नास्ति निर्वृतिः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥០) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុង «ព្រហ្មបុរាណ» ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះវិស្ណុ–ព្រហ្ម។
Verse 51
पुनश् च गर्भो भवति जायते च पुनर् नरः गर्भे विलीयते भूयो जायमानो ऽस्तम् एति च //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥១) បន្តពន្យល់អំពីលំដាប់ច្បាប់ធម៌ និងការគោរពបូជាដែលនាំទៅកាន់សេចក្តីសុខសាន្ត។
Verse 52
जातमात्रश् च म्रियते बालभावे च यौवने यद् यत् प्रीतिकरं पुंसां वस्तु विप्राः प्रजायते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥២) រំលឹកថា ការប្រព្រឹត្តតាមធម៌ និងសច្ចៈ ជាគ្រឹះនៃពុទ្ធិ និងព្រះគុណ។
Verse 53
तद् एव दुःखवृक्षस्य बीजत्वम् उपगच्छति कलत्रपुत्रमित्रादिगृहक्षेत्रधनादिकैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៣) បង្ហាញថា អ្នកមានសីលធម៌ និងការគោរពបូជា តែងទទួលផលល្អទាំងក្នុងលោក និងក្រោយមរណៈ។
Verse 54
क्रियते न तथा भूरि सुखं पुंसां यथासुखम् इति संसारदुःखार्कतापतापितचेतसाम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៤) សន្និដ្ឋានថា ការស្តាប់ និងចងចាំព្រះពុរាណដោយសទ្ធា ជួយបំភ្លឺចិត្ត និងនាំទៅកាន់មង្គល។
Verse 55
विमुक्तिपादपच्छायाम् ऋते कुत्र सुखं नृणाम् तद् अस्य त्रिविधस्यापि दुःखजातस्य पण्डितैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៥) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងប្រការបរិសុទ្ធនៃ ព្រហ្មបុរាណ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះ។
Verse 56
गर्भजन्मजराद्येषु स्थानेषु प्रभविष्यतः निरस्तातिशयाह्लादं सुखभावैकलक्षणम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៦) បន្តពន្យល់អំពីលំដាប់នៃធម៌ និងការប្រព្រឹត្តតាមវិន័យ ដើម្បីឲ្យចិត្តសុចរិត។
Verse 57
भेषजं भगवत्प्राप्तिर् एका चात्यन्तिकी मता तस्मात् तत्प्राप्तये यत्नः कर्तव्यः पण्डितैर् नरैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៧) រំលឹកថា ការគោរពព្រះ និងការសិក្សាគម្ពីរ ជាផ្លូវនាំទៅកាន់បុណ្យ និងប្រាជ្ញា។
Verse 58
तत्प्राप्तिहेतुर् ज्ञानं च कर्म चोक्तं द्विजोत्तमाः आगमोत्थं विवेकाच् च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៨) បង្ហាញថា អ្នកមានសទ្ធា ត្រូវប្រព្រឹត្តសេចក្តីល្អ ដោយមិនប្រកាន់អំពើអាក្រក់ និងមិនលោភលន់។
Verse 59
शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम् अन्धं तम इवाज्ञानं दीपवच् चेन्द्रियोद्भवम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៩) សន្និដ្ឋានថា ដោយការរក្សាធម៌ និងការបូជាដោយចិត្តសុចរិត មនុស្សអាចឈានទៅកាន់សេចក្តីសុខដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 60
यथा सूर्यस् तथा ज्ञानं यद् वै विप्रा विवेकजम् मनुर् अप्य् आह वेदार्थं स्मृत्वा यन् मुनिसत्तमाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦០) ត្រូវបានរក្សាទុកជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 61
तद् एतच् छ्रूयताम् अत्र संबन्धे गदतो मम द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦១) ត្រូវបានអានដោយការគោរព ដើម្បីរំលឹកដល់ធម៌ និងព្រះបរមសច្ចៈ។
Verse 62
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति द्वे विद्ये वै वेदितव्ये इति चाथर्वणी श्रुतिः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦២) បង្ហាញនូវចំណេះដឹងបុរាណ ដែលបង្រៀនផ្លូវនៃសេចក្តីសុចរិត។
Verse 63
परया ह्य् अक्षरप्राप्तिर् ऋग्वेदादिमयापरा यत् तद् अव्यक्तम् अजरम् अचिन्त्यम् अजम् अव्ययम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៣) គួរត្រូវបានស្តាប់ និងសិក្សា ដោយអ្នកប្រាថ្នាចំណេះដឹង និងសេចក្តីសុខសាន្ត។
Verse 64
अनिर्देश्यम् अरूपं च पाणिपादाद्यसंयुतम् वित्तं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिम् अकारणम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៤) សូមឲ្យជាការណែនាំដល់អ្នកអាន ក្នុងការប្រព្រឹត្តធម៌ និងការគោរពព្រះ។
Verse 65
व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तद् वै पश्यन्ति सूरयः तद् ब्रह्म परमं धाम तद् धेयं मोक्षकाङ्क्षिभिः //
សូត្រនេះបង្ហាញថា ព្រះធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ គួរត្រូវគោរព និងស្តាប់ដោយចិត្តស្ងប់។
Verse 66
श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद् विष्णोः परमं पदम् उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानाम् आगतिं गतिम् //
អ្នកប្រាជ្ញគួរតែស្វែងរកសច្ចៈ ដោយបោះបង់អហങ്കារ និងប្រកាន់ខ្ជាប់លើគុណធម៌។
Verse 67
वेत्ति विद्याम् अविद्यां च स वाच्यो भगवान् इति ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्य् अशेषतः //
ការបូជាដល់ព្រះ និងការធ្វើទានដោយសទ្ធា នាំឲ្យកើតផលបុណ្យដ៏ធំ និងសេចក្តីសុខ។
Verse 68
भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः सर्वाणि तत्र भूतानि निवसन्ति परात्मनि //
អ្នកដែលគោរពវិន័យ និងប្រតិបត្តិធម៌ជានិច្ច នឹងឆ្ពោះទៅកាន់ផ្លូវដ៏ល្អ និងកិត្តិយស។
Verse 74
स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपो ऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः सर्वेश्वरः सर्वदृक् सर्ववेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः
ដូច្នេះ សូមស្តាប់ព្រះពុរាណនេះដោយសទ្ធា; វាបំភ្លឺចំណេះដឹង និងបំបាត់អវិជ្ជា។
Verse 75
संज्ञायते येन तद् अस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलम् एकरूपम् संदृश्यते वाप्य् अथ गम्यते वा तज् ज्ञानम् अज्ञानम् अतो ऽन्यद् उक्तम्
សូត្រនេះបញ្ជាក់ថា៖ «ឥឡូវនេះ សូមស្តាប់ដោយចិត្តគោរព នូវពាក្យបរិសុទ្ធដែលបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះបុរាណ»។
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is the diagnostic exposition of duḥkha—categorized as ādhyātmika, ādhibhautika, and ādhidaivika—as the existential ground for vairāgya (dispassion) and the consequent turn toward liberation. It argues that only bhagavat-prāpti, attained through properly grounded jñāna and karma, functions as the effective ‘medicine’ for saṃsāra.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational soteriological frame typical of early Purāṇic instruction: it systematizes suffering, critiques finite rewards (including svarga), and anchors liberation in a two-tier epistemology (śabda-brahman and para-brahman). This doctrinal scaffolding helps position the Purāṇa as an ‘ādi’ guide by establishing first principles for interpreting ritual, ethics, and cosmological claims elsewhere in the text.
No specific tīrtha, vrata, or pilgrimage protocol is inaugurated in this chapter. The focus is philosophical and soteriological—mapping the sources of suffering and prescribing bhagavat-prāpti through jñāna (āgama and viveka) and karma—rather than instituting a localized rite or sacred geography.