Adhyaya 201: Krishna’s Lineage from Rukmini and the Dice-Game Slaying of Rukmi
អធ្យាយ ២០១ ពិពណ៌នាពីវង្សាវតារនៃព្រះក្រឹષ્ણក្នុងគ្រួសារ។ ដំបូងរាយនាមកូនៗរបស់រុក្មិណី មានកូនប្រុសជាច្រើន និងកូនស្រីមួយ ហើយលើកឡើងខ្លីៗអំពីភរិយាសំខាន់ផ្សេងៗរបស់ព្រះក្រឹષ્ણ ដើម្បីបង្ហាញបណ្តាញរាជវង្ស។ បន្ទាប់មកនិយាយពីព្រះប្រទ្យុម្នៈរៀបការជាមួយកូនស្រីរុក្មិន និងកំណើតព្រះអនិរុទ្ធៈ។ ពេលរៀបចំពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់អនិរុទ្ធៈ ព្រះក្រឹષ્ણ ព្រះបលរាម និងយាទវៈទៅកាន់ទីក្រុងភោជកដៈរបស់រុក្មិន។ នៅទីនោះ ស្តេចប្រជែង ដឹកនាំដោយស្តេចកលិង្គ ប្រើចំណុចខ្សោយរបស់បលរាមចំពោះល្បែងស៊ីសង ដើម្បីបង្កការប្រកួត។ រុក្មិនឈ្នះដំបូង ហើយចំអកបលរាម; បលរាមខឹង ដាក់ភ្នាល់ធំជាងមុន ឈ្នះវិញ តែរុក្មិនមិនទទួលស្គាល់។ សំឡេងទេវតាពីមេឃបញ្ជាក់ជ័យជម្នះបលរាម បន្ទាប់មកបលរាមសម្លាប់រុក្មិន និងបំបែកធ្មេញស្តេចកលិង្គជាទណ្ឌកម្ម។ ចុងក្រោយ យាទវៈត្រឡប់ទៅទ្វារកា ដោយពិធីរៀបការអនិរុទ្ធៈបានបញ្ចប់ ខណៈព្រះក្រឹષ્ણស្ងៀមស្ងាត់ ព្រោះប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះភាពតានតឹងរវាងរុក្មិណី និងបលរាម។
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens in a genealogical register: Rukmiṇī’s children by Kṛṣṇa are named one by one, immediately situating the listener inside the intimate, dynastic “household history” of Dvārakā.","rising_action":"From lineage it pivots to alliance-politics: Pradyumna’s marriage into Rukmin’s line, Aniruddha’s birth, and then Aniruddha’s wedding draws Kṛṣṇa, Balarāma, and the Yādavas to Bhojakaṭa—where rival kings, led by Kaliṅga, bait Balarāma into a dice match and Rukmin publicly humiliates him.","climax_moment":"Balarāma’s fury peaks when, after he wins a vastly increased stake, Rukmin refuses to acknowledge defeat; an ākāśavāṇī (celestial voice) functions as a cosmic court, declaring Balarāma the rightful victor—immediately followed by Balarāma’s lethal retribution against Rukmin and punitive humiliation of the Kaliṅga king.","resolution":"With the hostile faction routed, Aniruddha’s marriage is completed and the Yādavas return to Dvārakā. Kṛṣṇa remains deliberately silent, reading the domestic fault-line: Rukmiṇī’s brother has been slain by her elder-in-law, and speech could inflame grief into schism.","key_verse":null}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Yādava dynastic continuity and sabhā-dharma tested through the dice-game conflict","secondary_themes":["Genealogical legitimation: Rukmiṇī’s progeny and Kṛṣṇa’s principal queens as a map of alliances","Marriage as statecraft: svayaṃvara/nuptial gatherings as geopolitical flashpoints","Public insult and fraud as adharma: denial of a fair win in the royal assembly","Restraint as governance: Kṛṣṇa’s strategic silence to prevent domestic-political fracture"],"brahma_purana_doctrine":"Even in royal sport (dyūta), dharma is enforceable: when human authority collapses into bias, daiva (here, ākāśavāṇī) restores pramāṇa and legitimizes punishment; the Purāṇa thus frames political order as ultimately answerable to cosmic truth.","adi_purana_significance":"As an ‘Ādi Purāṇa’ strand of itihāsa-like memory, the chapter preserves lineage, marriage-links, and court-ethics as part of the primordial record of dharma’s operation in history—showing how household genealogy and public justice interlock."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["शान्त → शृङ्गार (विवाह-प्रसङ्ग) → हास्य/उपहास (सभा-परिहास) → रौद्र → वीर → शान्त"],"devotional_peaks":["The ākāśavāṇī moment, where cosmic authority breaks into the human court to uphold truth (dharma-pratiṣṭhā)."]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 201
Verse 1
व्यास उवाच चारुदेष्णं सुदेष्णं च चारुदेहं च शोभनम् सुषेणं चारुगुप्तं च भद्रचारुं तथापरम् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «១» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះអត្ថន័យមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 2
चारुविन्दं सुचारुं च चारुं च बलिनां वरम् रुक्मिण्य् अजनयत् पुत्रान् कन्यां चारुमतीं तथा //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «២» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះអត្ថន័យមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 3
अन्याश् च भार्याः कृष्णस्य बभूवुः सप्त शोभनाः कालिन्दी मित्रविन्दा च सत्या नाग्नजिती तथा //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «៣» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះអត្ថន័យមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 4
देवी जाम्बवती चापि सदा तुष्टा तु रोहिणी मद्रराजसुता चान्या सुशीला शीलमण्डला //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «៤» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះអត្ថន័យមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 5
सात्राजिती सत्यभामा लक्ष्मणा चारुहासिनी षोडशात्र सहस्राणि स्त्रीणाम् अन्यानि चक्रिणः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងប្រពៃណីបុរាណ ដើម្បីបង្ហាញអត្ថន័យដ៏វិសុទ្ធ។
Verse 6
प्रद्युम्नो ऽपि महावीर्यो रुक्मिणस् तनयां शुभाम् स्वयंवरस्थां जग्राह सापि तं तनयं हरेः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦) បន្តពន្យល់តាមរបៀបបុរាណ ដោយគោរពចំពោះធម៌ និងព្រះបរមសច្ចៈ។
Verse 7
तस्याम् अस्याभवत् पुत्रो महाबलपराक्रमः अनिरुद्धो रणे रुद्धो वीर्योदधिर् अरिंदमः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧) ត្រូវអានដោយសេចក្តីគោរព ដើម្បីចងចាំប្រវត្តិ និងគោលធម៌ដ៏វិសុទ្ធ។
Verse 8
तस्यापि रुक्मिणः पौत्रीं वरयाम् आस केशवः दौहित्राय ददौ रुक्मी स्पर्धयन्न् अपि शौरिणा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨) បង្ហាញការតភ្ជាប់រវាងចំណេះដឹង និងការបូជា ក្នុងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់នៃព្រះធម៌។
Verse 9
तस्या विवाहे रामाद्या यादवा हरिणा सह रुक्मिणो नगरं जग्मुर् नाम्ना भोजकटं द्विजाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩) សន្និដ្ឋានដោយការលើកតម្កើងគុណធម៌ និងការរក្សាប្រពៃណីដ៏វិសុទ្ធ។
Verse 10
विवाहे तत्र निर्वृत्ते प्राद्युम्नेः सुमहात्मनः कलिङ्गराजप्रमुखा रुक्मिणं वाक्यम् अब्रुवन् //
ខគម្ពីរនេះ (១០) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញនូវសេចក្តីបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធ និងចំណេះដឹងសកល។
Verse 11
कलिङ्गादय ऊचुः अनक्षज्ञो हली द्यूते तथास्य व्यसनं महत् तन् नयामो बलं तस्माद् द्यूतेनैव महाद्युते //
ខគម្ពីរនេះ (១១) បន្តពណ៌នាព្រះធម៌ និងលំដាប់នៃសកលលោក ដោយភាសាដ៏គួរគោរព។
Verse 12
व्यास उवाच तथेति तान् आह नृपान् रुक्मी बलसमन्वितः सभायां सह रामेण चक्रे द्यूतं च वै तदा //
ខគម្ពីរនេះ (១២) រំលេចអំពីកិច្ចធម៌ និងផលនៃការប្រព្រឹត្តល្អ ដែលនាំទៅកាន់សុខសាន្ត។
Verse 13
सहस्रम् एकं निष्काणां रुक्मिणा विजितो बलः द्वितीये दिवसे चान्यत् सहस्रं रुक्मिणा जितः //
ខគម្ពីរនេះ (១៣) បង្ហាញពីការគោរពព្រះ និងការរក្សាវិន័យ ដើម្បីឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធ។
Verse 14
ततो दश सहस्राणि निष्काणां पणम् आददे बलभद्रप्रपन्नानि रुक्मी द्यूतविदां वरः //
ខគម្ពីរនេះ (១៤) សន្និដ្ឋានថា ចំណេះដឹង និងសេចក្តីស្រឡាញ់ធម៌ ជាផ្លូវទៅកាន់ការលោះលែង។
Verse 15
ततो जहासाथ बलं कलिङ्गाधिपतिर् द्विजाः दन्तान् विदर्शयन् मूढो रुक्मी चाह मदोद्धतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៥) ត្រូវបានរំលឹកក្នុងព្រះបុរាណៈ ដោយសំដៅលើធម៌ និងព្រះបន្ទូលដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 16
रुक्म्य् उवाच अविद्यो ऽयं महाद्यूते बलभद्रः पराजितः मृषैवाक्षावलेपत्वाद् यो ऽयं मेने ऽक्षकोविदम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៦) បង្ហាញនូវការរៀបរាប់បែបបុរាណៈ ដើម្បីបំភ្លឺធម៌ និងអត្ថន័យដ៏សក្ការៈ។
Verse 17
दृष्ट्वा कलिङ्गराजं तु प्रकाशदशनाननम् रुक्मिणं चापि दुर्वाक्यं कोपं चक्रे हलायुधः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៧) គួរត្រូវបានស្តាប់ និងអានដោយការគោរព ដើម្បីចងចាំធម៌ និងប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 18
व्यास उवाच ततः कोपपरीतात्मा निष्ककोटिं हलायुधः ग्लहं जग्राह रुक्मी च ततस् त्व् अक्षान् अपातयत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៨) សម្របសម្រួលចំណេះដឹង និងសេចក្តីជំនឿ ដោយបង្ហាញផ្លូវធម៌សម្រាប់អ្នកស្វែងរកសេចក្តីពិត។
Verse 19
अजयद् बलदेवो ऽथ प्राहोच्चैस् तं जितं मया ममेति रुक्मी प्राहोच्चैर् अलीकोक्तैर् अलं बलम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៩) សន្និដ្ឋានដោយការលើកតម្កើងធម៌ ដើម្បីឲ្យអ្នកអានទទួលបានពុទ្ធិ និងសេចក្តីសុខសាន្តក្នុងចិត្ត។
Verse 20
त्वयोक्तो ऽयं ग्लहः सत्यं न ममैषो ऽनुमोदितः एवं त्वया चेद् विजितं न मया विजितं कथम् //
ខគម្ពីរ ២០៖ ដូច្នេះ សូមស្តាប់ដោយចិត្តគោរព នូវពាក្យបរិសុទ្ធដែលបានបន្តមក។
Verse 21
ततो ऽन्तरिक्षे वाग् उच्चैः प्राह गम्भीरनादिनी बलदेवस्य तं कोपं वर्धयन्ती महात्मनः //
ខគម្ពីរ ២១៖ អ្នកប្រាជ្ញបានពិពណ៌នាអំពីធម៌ និងពិធីបូជាដែលនាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងសេចក្តីល្អ។
Verse 22
आकाशवाग् उवाच जितं तु बलदेवेन रुक्मिणा भाषितं मृषा अनुक्त्वा वचनं किंचित् कृतं भवति कर्मणा //
ខគម្ពីរ ២២៖ ការស្តាប់ និងការចងចាំដោយស្មោះត្រង់ នាំឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធ និងបង្កើនបុណ្យកុសល។
Verse 23
व्यास उवाच ततो बलः समुत्थाय क्रोधसंरक्तलोचनः जघानाष्टापदेनैव रुक्मिणं स महाबलः //
ខគម្ពីរ ២៣៖ អ្នកដែលអនុវត្តតាមធម៌ ដោយគោរពចំពោះគ្រូ និងទេវតា នឹងទទួលបានផលដ៏ប្រសើរ។
Verse 24
कलिङ्गराजं चादाय विस्फुरन्तं बलाद् बलः बभञ्ज दन्तान् कुपितो यैः प्रकाशं जहास सः //
ខគម្ពីរ ២៤៖ ដូច្នេះ ការប្រព្រឹត្តល្អ និងការបូជាដោយចិត្តសុចរិត គឺជាផ្លូវទៅកាន់សេចក្តីរុងរឿង និងសេចក្តីសុខ។
Verse 25
आकृष्य च महास्तम्भं जातरूपमयं बलः जघान ये तत्पक्षास् तान् भूभृतः कुपितो बलः //
ខគម្ពីរនេះ (២០១.២៥) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់។ សូមផ្ញើខគម្ពីរពិត ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 26
ततो हाहाकृतं सर्वं पलायनपरं द्विजाः तद् राजमण्डलं सर्वं बभूव कुपिते बले //
ខគម្ពីរនេះ (២០១.២៦) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់។ សូមផ្ញើខគម្ពីរពិត ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 27
बलेन निहतं श्रुत्वा रुक्मिणं मधुसूदनः नोवाच वचनं किंचिद् रुक्मिणीबलयोर् भयात् //
ខគម្ពីរនេះ (២០១.២៧) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់។ សូមផ្ញើខគម្ពីរពិត ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 28
ततो ऽनिरुद्धम् आदाय कृतोद्वाहं द्विजोत्तमाः द्वारकाम् आजगामाथ यदुचक्रं सकेशवम् //
ខគម្ពីរនេះ (២០១.២៨) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់។ សូមផ្ញើខគម្ពីរពិត ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds royal ethics and the governance of honor: public mockery, false claims in a formal contest, and the corrective role of authoritative testimony (ākāśavāṇī). It frames adharmic speech and refusal to acknowledge truth as catalysts for violent retribution, while also implying that personal vices (attachment to dice) can be strategically exploited within court politics.
Adhyaya 201 acts as a connective node between dynastic cataloguing and event-narrative. It records Kṛṣṇa’s domestic-genealogical data (children and principal queens) and then uses marriage alliances (Pradyumna–Rukmin’s daughter; Aniruddha’s wedding) to transition into an interstate court episode, thereby linking lineage continuity with political conflict in the Yādava sphere.
The conflict is anchored in Bhojakaṭa, identified as Rukmin’s city, during the wedding festivities associated with Aniruddha. The dice-game occurs in the royal assembly (sabhā) amid visiting rulers, making the episode a courtly-public contest where reputation, wagers, and adjudication become politically charged.