Adhyaya 194: Krishna Restores Dynastic Order: Ugrasena’s Coronation and the Retrieval of Sandipani’s Son
អធ្យាយ ១៩៤ ពិពណ៌នាការស្តារឡើងវិញនៃសីលធម៌ និងរបបរាជ្យនៅមធុរា បន្ទាប់ពីកំសៈ តាមរយៈព្រះក្រឹෂ್ಣ និងព្រះបលទេវ ដែលគោរពធម៌យ៉ាងគំរូ។ ព្រះហរិបង្ហាញអំណាចទេវភាព ដើម្បីបំបាត់ការសង្ស័យរបស់ទេវគី និងវាសុទេវ ហើយបង្រៀនថា ការគោរពឪពុកម្តាយ គ្រូ និងព្រហ្មណ៍ជាន់ខ្ពស់ ជាកាតព្វកិច្ចសីលធម៌; ការមិនគោរពនាំឲ្យគ្មានផលវិញ្ញាណ និងរំខានសង្គម។ បន្ទាប់មក មានការសម្របសម្រួលសាធារណៈ៖ ភរិយា និងម្តាយរបស់កំសៈយំសោក ហើយព្រះក្រឹෂ್ಣលួងលោម បង្ហាញមេត្តាករុណាចំពោះអ្នកចាញ់ផងដែរ។ ឧគ្រាសេន ត្រូវបានដោះលែងពីពន្ធនាគារ និងតាំងឡើងវិញជាស្តេច; ពិធីបុណ្យសពសម្រាប់អ្នកស្លាប់ត្រូវបានអនុវត្តត្រឹមត្រូវ ហើយព្រះក្រឹෂṇប្រកាសខ្លួនជាអ្នកបម្រើនៃរាជ្យត្រឹមត្រូវ។ តាមរយៈវាយុ ព្រះក្រឹષṇស្នើឲ្យឥន្ទ្រ ផ្ទេរសាលប្រជុំសុធម្មា ពីស្ថានសួគ៌មកឧគ្រាសេន ជាសញ្ញានៃការអនុម័តទេវភាពចំពោះអំណាចយាទវ។ ចុងក្រោយ ព្រះក្រឹषṇ និងព្រះបលទេវ ចូលរៀនក្រោមគ្រូសាំឌីបនី រៀនវិជ្ជាយុទ្ធយ៉ាងឆាប់ ហើយថ្វាយគ្រូទក្ខិណា ដោយយកកូនប្រុសគ្រូដែលស្លាប់ត្រឡប់មកវិញ៖ សម្លាប់អារក្សសមុទ្រ បញ្ចជន យកស័ង្ខបាញ្ចជន្យ ហើយចូលទៅលោកយម ដើម្បីសង្គ្រោះក្មេងប្រុស មុនត្រឡប់មកមធុរាដោយសេចក្តីអំណរ។
Chapter Arc
{"opening_hook":"Kaṃsa’s fall has occurred, yet the chapter opens not with triumph but with a moral reckoning: Kṛṣṇa discloses his divine agency to dissolve Devakī–Vasudeva’s bewilderment and immediately pivots to dharma—how neglect of parents, gurus, elders, and dvijas renders all other acts barren.","rising_action":"Public and private order are rebuilt in widening circles: the grief of Kaṃsa’s women is heard and met with Kṛṣṇa’s consolation; Ugrasena is released and reinstated; funerary rites for the slain are performed; and Kṛṣṇa deliberately frames himself as a servant of rightful kingship. The political sacralization intensifies when Vāyu is sent as envoy to Indra to obtain Sudharmā for the Yādava court.","climax_moment":"The ethical and mythic peaks converge in the guru-bhakti episode: Kṛṣṇa and Baladeva, having mastered the sciences under Sāṃdīpani, choose an impossible guru-dakṣiṇā—recovering the teacher’s lost son—slay Pañcajana in the ocean, take the Pāñcajanya conch, enter Yama’s realm, and compel the return of the boy, demonstrating that dharma (reverence) is stronger than death’s finality.","resolution":"They return with the restored child to Sāṃdīpani and then to a rejoicing Mathurā, where kingship, ritual propriety, and social harmony stand re-established under Ugrasena, with Kṛṣṇa’s divinity expressed as disciplined service to dharma rather than mere conquest.","key_verse":"“मातृ-पितृ-गुरु-द्विज-वृद्धानां पूजनं परम् ।\nतद्-विहीनं तपो दानं निष्फलं परिकीर्तितम् ॥\n(‘Supreme is the honoring of mother, father, guru, dvijas, and elders; austerity and charity devoid of that reverence are declared fruitless.’)\""}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Dharma restored through reverence (mātṛ–pitṛ–guru–vṛddha–dvija-pūjā) and legitimate kingship (rājadharma) after tyranny.","secondary_themes":["Compassion toward the defeated (consoling Kaṃsa’s women) as a mark of sattvic victory","Sacral legitimation of polity via Sudharmā’s transfer from heaven to Mathurā","Ideal discipleship and guru-dakṣiṇā culminating in the recovery-from-death motif","Ritual closure: funerary rites as social healing after violence"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter foregrounds a Brahma Purāṇa-style dharma hierarchy: personal piety (tapas/dāna) is explicitly subordinated to relational reverence (parents/guru/dvija/elders), and political order is shown as valid only when ritually and ethically aligned—symbolized by Sudharmā’s heavenly endorsement.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models the primordial template of dharma-samsthāpana: victory is incomplete without reconciliation, rites, rightful coronation, and guru-bhakti—presenting a foundational Purāṇic ethic where cosmic authority, social duty, and devotion cohere."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त (śānta)","climax_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","closing_rasa":"हर्ष (hāsya/harṣa as joyful uplift; closest: हर्ष within śṛṅgāra/hasya spectrum)","rasa_transitions":["śānta → करुण (karuṇa) → वीर (vīra) → अद्भुत (adbhuta) → शान्त (śānta) → हर्ष (joyful closure)"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s explicit teaching that reverence to parents and guru is the root of all merit","The public humility of Kṛṣṇa positioning himself as servant of rightful kingship under Ugrasena","The guru-dakṣiṇā episode: crossing ocean and underworld as an act of pure guru-bhakti, culminating in the boy’s restoration"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["मथुरा","अवन्तिपुर (उज्जयिनी-क्षेत्र/अवन्ति-देश)","प्रभास","लवणार्णव/लवणोदधि (समुद्र-तीर)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 194
Verse 1
व्यास उवाच तौ समुत्पन्नविज्ञानौ भगवत्कर्मदर्शनात् देवकीवसुदेवौ तु दृष्ट्वा मायां पुनर् हरिः //
ខគម្ពីរនេះ (194.1) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុង «ព្រះពុរាណ ប្រាហ្ម» ប៉ុន្តែមានតែលេខ “1” ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 2
मोहाय यदुचक्रस्य विततान स वैष्णवीम् उवाच चाम्ब भोस् तात चिराद् उत्कण्ठितेन तु //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងព្រះបុរាណ ដោយមានអត្ថន័យសក្ការៈ។
Verse 3
भवन्तौ कंसभीतेन दृष्टौ संकर्षणेन च कुर्वतां याति यः कालो मातापित्रोर् अपूजनम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣) បង្ហាញនូវព្រះធម៌ និងចំណេះដឹងតាមបែបបុរាណ។
Verse 4
स वृथा क्लेशकारी वै साधूनाम् उपजायते गुरुदेवद्विजातीनां मातापित्रोश् च पूजनम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤) គួរឲ្យអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់អត្ថន័យជ្រាលជ្រៅ។
Verse 5
कुर्वतः सफलं जन्म देहिनस् तात जायते तत् क्षन्तव्यम् इदं सर्वम् अतिक्रमकृतं पितः कंसवीर्यप्रतापाभ्याम् आवयोः परवश्ययोः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥) ជាផ្នែកនៃព្រះបុរាណ ដែលបង្រៀនអំពីសេចក្តីពិត និងកាតព្វកិច្ច។
Verse 6
व्यास उवाच इत्य् उक्त्वाथ प्रणम्योभौ यदुवृद्धान् अनुक्रमात् पादानतिभिः सस्नेहं चक्रतुः पौरमानसम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦) សូមឲ្យអ្នកសិក្សា ពិចារណាដោយស្មោះត្រង់ និងចិត្តស្ងប់។
Verse 7
कंसपत्न्यस् ततः कंसं परिवार्य हतं भुवि विलेपुर् मातरश् चास्य शोकदुःखपरिप्लुताः //
ខគម្ពីរនេះ (១៩៤.៧) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតក្នុងសំណើ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 8
बहुप्रकारम् अस्वस्थाः पश्चात्तापातुरा हरिः ताः समाश्वासयाम् आस स्वयम् अस्राविलेक्षणः //
ខគម្ពីរនេះ (១៩៤.៨) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតក្នុងសំណើ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 9
उग्रसेनं ततो बन्धान् मुमोच मधुसूदनः अभ्यषिञ्चत् तथैवैनं निजराज्ये हतात्मजम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៩៤.៩) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតក្នុងសំណើ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 10
राज्ये ऽभिषिक्तः कृष्णेन यदुसिंहः सुतस्य सः चकार प्रेतकार्याणि ये चान्ये तत्र घातिताः //
ខគម្ពីរនេះ (១៩៤.១០) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតក្នុងសំណើ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 11
कृतोर्ध्वदैहिकं चैनं सिंहासनगतं हरिः उवाचाज्ञापय विभो यत् कार्यम् अविशङ्कया //
ខគម្ពីរនេះ (១៩៤.១១) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតក្នុងសំណើ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 12
ययातिशापाद् वंशो ऽयम् अराज्यार्हो ऽपि सांप्रतम् मयि भृत्ये स्थिते देवान् आज्ञापयतु किं नृपैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១២) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងព្រះពុរាណ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 13
इत्य् उक्त्वा चोग्रसेनं तु वायुं प्रति जगाद ह नृवाचा चैव भगवान् केशवः कार्यमानुषः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៣) បន្តពន្យល់អំពីធម៌ ដោយសំដៅលើការគោរពព្រះ និងការរក្សាវិន័យ។
Verse 14
श्रीकृष्ण उवाच गच्छेन्द्रं ब्रूहि वायो त्वम् अलं गर्वेण वासव दीयताम् उग्रसेनाय सुधर्मा भवता सभा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៤) រំលឹកថា ការសិក្សាព្រះគម្ពីរ និងការអនុវត្តធម៌ នាំទៅកាន់សេចក្តីសុខសាន្ត។
Verse 15
कृष्णो ब्रवीति राजार्हम् एतद् रत्नम् अनुत्तमम् सुधर्माख्या सभा युक्तम् अस्यां यदुभिर् आसितुम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៥) សរសើរអំពីសេចក្តីស្មោះត្រង់ និងការបរិសុទ្ធចិត្ត ដែលជាគ្រឹះនៃធម៌។
Verse 16
व्यास उवाच इत्य् उक्तः पवनो गत्वा सर्वम् आह शचीपतिम् ददौ सो ऽपि सुधर्माख्यां सभां वायोः पुरंदरः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៦) បញ្ចប់ដោយបញ្ជាក់ថា អ្នកដើរតាមធម៌ នឹងទទួលព្រះគុណ និងផលល្អ។
Verse 17
वायुना चाहृतां दिव्यां ते सभां यदुपुंगवाः बुभुजुः सर्वरत्नाढ्यां गोविन्दभुजसंश्रयाः //
ខគម្ពីរនេះមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 18
विदिताखिलविज्ञानौ सर्वज्ञानमयाव् अपि शिष्याचार्यक्रमं वीरौ ख्यापयन्तौ यदूत्तमौ //
ខគម្ពីរនេះមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 19
ततः सांदीपनिं काश्यम् अवन्तिपुरवासिनम् अस्त्रार्थं जग्मतुर् वीरौ बलदेवजनार्दनौ //
ខគម្ពីរនេះមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 20
तस्य शिष्यत्वम् अभ्येत्य गुरुवृत्तिपरौ हि तौ दर्शयां चक्रतुर् वीराव् आचारम् अखिले जने //
ខគម្ពីរនេះមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 21
सरहस्यं धनुर्वेदं ससंग्रहम् अधीयताम् अहोरात्रैश् चतुःषष्ट्या तद् अद्भुतम् अभूद् द्विजाः //
ខគម្ពីរនេះមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 22
सांदीपनिर् असंभाव्यं तयोः कर्मातिमानुषम् विचिन्त्य तौ तदा मेने प्राप्तौ चन्द्रदिवाकरौ //
ខគម្ពីរនេះ (២២) ត្រូវបានរាប់ថាជាព្រះវចនៈក្នុងព្រះបុរាណៈ បង្ហាញនូវធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 23
अस्त्रग्रामम् अशेषं च प्रोक्तमात्रम् अवाप्य तौ ऊचतुर् व्रियतां या ते दातव्या गुरुदक्षिणा //
ខគម្ពីរនេះ (២៣) បន្តបង្ហាញនូវសេចក្តីពិតអំពីធម៌ ដោយគោរពតាមបែបបទព្រះបុរាណៈ។
Verse 24
सो ऽप्य् अतीन्द्रियम् आलोक्य तयोः कर्म महामतिः अयाचत मृतं पुत्रं प्रभासे लवणार्णवे //
ខគម្ពីរនេះ (២៤) គួរឲ្យស្តាប់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការគោរព ព្រោះវាជាគន្លឹះនៃចំណេះដឹងបុរាណ។
Verse 25
गृहीतास्त्रौ ततस् तौ तु गत्वा तं लवणोदधिम् ऊचुतुश् च गुरोः पुत्रो दीयताम् इति सागरम् //
ខគម្ពីរនេះ (២៥) រំលឹកឲ្យអ្នកអានគោរពដល់ព្រះធម៌ និងរក្សាប្រពៃណីដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 26
कृताञ्जलिपुटश् चाब्धिस् ताव् अथ द्विजसत्तमाः उवाच न मया पुत्रो हृतः सांदीपनेर् इति //
ខគម្ពីរនេះ (២៦) សន្និដ្ឋានថា ការសិក្សា និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំទៅកាន់បុណ្យ និងប្រាជ្ញា។
Verse 27
दैत्यः पञ्चजनो नाम शङ्खरूपः स बालकम् जग्राह सो ऽस्ति सलिले ममैवासुरसूदन //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ១៩៤, ខ ២៧) ត្រូវបានរាប់ថាជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 28
इत्य् उक्तो ऽन्तर् जलं गत्वा हत्वा पञ्चजनं तथा कृष्णो जग्राह तस्यास्थिप्रभवं शङ्खम् उत्तमम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ១៩៤, ខ ២៨) បន្តបង្ហាញនូវអត្ថន័យដ៏ជ្រាលជ្រៅតាមប្រពៃណីពុរាណ។
Verse 29
यस्य नादेन दैत्यानां बलहानिः प्रजायते देवानां वर्धते तेजो यात्य् अधर्मश् च संक्षयम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ១៩៤, ខ ២៩) ត្រូវអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់ដឹងអំពីធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពុរាណ។
Verse 30
तं पाञ्चजन्यम् आपूर्य गत्वा यमपुरीं हरिः बलदेवश् च बलवाञ् जित्वा वैवस्वतं यमम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ១៩៤, ខ ៣០) បង្ហាញថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំទៅកាន់បុណ្យ និងប្រាជ្ញា។
Verse 31
तं बालं यातनासंस्थं यथापूर्वशरीरिणम् पित्रे प्रदत्तवान् कृष्णो बलश् च बलिनां वरः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ១៩៤, ខ ៣១) សន្និដ្ឋានថា អ្នកប្រាជ្ញគួររក្សាធម៌ និងគោរពប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 32
मथुरां च पुनः प्राप्ताव् उग्रसेनेन पालिताम् प्रहृष्टपुरुषस्त्रीकाव् उभौ रामजनार्दनौ //
ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់តែលេខ «៣២» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharma as reverence and obligation—especially the honoring of parents (mātṛ-pitṛ), gurus, elders, and dvijas—presented as the condition for a ‘fruitful’ human life. It pairs this with compassion toward the grieving (Kaṃsa’s family) and the restoration of social order through rightful kingship.
By preserving a normative template for Puranic ethics and polity—legitimate enthronement, public rites for the dead, and the exemplary model of guru-disciple conduct—the chapter functions as archival dharma-instruction embedded in narrative. This aligns with the Adi-Purāṇa impulse to ground later ritual and social ideals in authoritative mythic precedent.
Rather than founding a new tīrtha-vrata, the chapter emphasizes established dharmic practices: (1) proper pūjā toward parents, gurus, and dvijas; (2) pretakārya/ūrdhvadaihika (funerary rites) performed for the slain; and (3) guru-dakṣiṇā as a formal obligation of discipleship, dramatized through the retrieval of Sāṃdīpani’s son.