Kapilāsaṅgama Tīrtha and the Pṛthu–Earth Covenant - Brahma Purana Adhyaya 141 | Khmer | Vedapath

Vyasa

Brahma Purana Adhyaya 141Kapilāsaṅgama TirthaPṛthu and Earth dialogue25 Shlokas

Adhyaya 141: Kapilāsaṅgama Tīrtha and the Pṛthu–Earth Covenant

អធ្យាយ ១៤១ ពិពណ៌នាអំពីទីរត្ថល្បី “កបិលាសង្គម” ដែលព្រះព្រហ្មាប្រាប់ព្រះនារទៈថា ជាកថាមានបុណ្យ។ វារំលឹកវិបត្តិធម៌ក្រោយព្រះរាជាវេណាបរាជ័យ និងការស្វែងរករដ្ឋបាលស្ដារឡើងវិញដោយព្រះឥសី។ ព្រះកបិលៈ អ្នកបួសបានសម្រេច ត្រូវបានពិគ្រោះក្នុងភាពចលាចលនោះ។ ព្រះឥសីកូររាងកាយវេណា បង្កើតនិសាទមុន ហើយបន្ទាប់មកបង្ហាញព្រះព្រឹថុ ដែលមានសញ្ញាមង្គលរាជ និងទទួលអំណាចពីព្រះព្រហ្មា។ ទេវតា និងឥសីប្រគល់អាវុធ និងមន្ត្រា ហើយស្នើឲ្យព្រះព្រឹថុយកឱសថជីវិតដែលភូមិបានលេបត្រឡប់មក។ កើតមានសន្ទនាសីលធម៌តានតឹង៖ ព្រះព្រឹថុគំរាមប្រើកម្លាំង ខណៈភូមិបញ្ជាក់ថា នាងចាំបាច់សម្រាប់សត្វលោក; អត្ថបទលើកហេតុផលថា ការលះបង់មួយដើម្បីប្រយោជន៍ច្រើនអាចមានតម្លៃ ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយអំណាចទេវៈ។ ភូមិប្រែជាគោ ហើយបញ្ចេញអាហារជា “ទឹកដោះ” បង្កើតទឹកបរិសុទ្ធតាមទន្លេធំៗ ជាពិសេសនៅគោតមី ដោយហេតុនេះកបិលាសង្គមក្លាយជាទីរត្ថសង្គមល្បីក្នុងភូមិសាស្ត្រពុរាណ។

Chapter Arc

{"opening_hook":"Brahmā, in a mahātmya-register, announces to Nārada a trailokya-prasiddha confluence—Kapilāsaṅgama—promising that its origin-story itself purifies like a bath in the tīrtha.","rising_action":"The narrative pivots to the arājaka crisis after Vena: dharma wanes, yajña and varṇāśrama order falter, and the sages—seeking a restorative polity—approach Kapila on the Gautamī’s bank. The churning of Vena’s body escalates the drama: first the Niṣāda emerges (a social-cosmic sorting), then Pṛthu appears from the right arm with royal lakṣaṇas and Brahmā’s tejas. Devas and sages arm him and press an urgent mandate: recover the oṣadhīs Earth has withheld, lest beings starve.","climax_moment":"Pṛthu’s confrontation with Earth becomes an ethical-ritual disputation: coercive kingship versus the indispensability of the Earth. The chapter articulates a consequentialist dharma-logic (one may be restrained for the many) but tempers it through divine mediation, culminating in Earth’s consent to become cow-formed and yield nourishment as “milk.”","resolution":"Earth’s cow-form milking releases oṣadhīs and sanctifies waters across major rivers—especially the Gautamī—thereby fixing Kapilāsaṅgama as a renowned confluence-tīrtha within Purāṇic sacred geography and closing the episode as a tīrtha-origin (tīrthaprādurbhāva) narrative.","key_verse":"“For the welfare of the many, restraint of the one is upheld as dharma; yet the Earth, being the support of all, must be protected—therefore let her yield nourishment without harm.” (Memorable teaching, sense-translation; wording varies by recension)"}

Thematic Essence

{"primary_theme":"Godāvarī–Kapilāsaṅgama tīrtha-mahātmya through the Pṛthu–Earth covenant (sustenance, kingship, and sacral waters).","secondary_themes":["Arājaka and the restoration of rājadharma after Vena","Body-churning motif as social-cosmic reordering (Niṣāda and Pṛthu)","Ethics of coercion vs. consent in governance","Oṣadhī-myth as ecological theology: Earth as giver when protected"],"brahma_purana_doctrine":"Tīrtha is not merely a place but a dharma-event crystallized in geography: righteous kingship and cosmic nourishment generate sanctity, especially along the Gautamī corridor central to this Purāṇa’s pilgrimage map.","adi_purana_significance":"As ‘Adi Purāṇa,’ it models how primordial political-theological myths are anchored to named rivers and confluences, turning archetypal dharma-restoration into a repeatable pilgrimage merit (puṇya) economy."}

Emotional Journey

{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"रौद्र (raudra)","closing_rasa":"शान्त (shanta)","rasa_transitions":["adbhuta → करुण (karuna) → रौद्र (raudra) → धर्मवीर/वीर (vira) → शान्त (shanta)"],"devotional_peaks":["Brahmā’s proclamation of Kapilāsaṅgama’s purifying fame","The epiphany of Pṛthu with royal auspicious marks and divine empowerment","Earth’s cow-form yielding oṣadhīs as a sacramental act that sanctifies river-waters"]}

Tirtha Focus

{"tirthas_covered":["कपिलासङ्गम-तीर्थ (Kapilāsaṅgama)","गौतमी/गोदावरी (Gautamī/Godāvarī)","नर्मदा (Narmadā)","सरस्वती (Sarasvatī)","भागीरथी/गङ्गा-प्रवाह (Bhāgīrathī/Gaṅgā stream)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Cosmic-order theology expressed through personified Earth and the oṣadhī economy: sustenance (anna/oṣadhi) is treated as a world-maintaining principle tied to dharma and sacred waters, rather than a full sarga/pralaya account."}

Shlokas in Adhyaya 141

Verse 1

ब्रह्मोवाच कपिलासंगमं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् तत्र नारद वक्ष्यामि कथां पुण्याम् अनुत्तमाम् //

ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «១» ប៉ុណ្ណោះ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។

Verse 2

कपिलो नाम तत्त्वज्ञो मुनिर् आसीन् महायशाः क्रूरश् चापि प्रसन्नश् च तपोव्रतपरायणः //

ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «២» ប៉ុណ្ណោះ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។

Verse 3

तपस्यन्तं मुनिश्रेष्ठं गौतमीतीरम् आश्रितम् तम् आगत्य महात्मानं वामदेवादयो ऽब्रुवन् //

ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៣» ប៉ុណ្ណោះ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។

Verse 4

हत्वा वेनं ब्रह्मशापैर् नष्टधर्मे त्व् अराजके कपिलं सिद्धम् आचार्यम् ऊचुर् मुनिगणास् तदा //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.៤) ត្រូវបានរាយការណ៍ថា ជាព្រះវចនៈក្នុងព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនត្រូវបានផ្តល់នៅទីនេះ។

Verse 10

वेनबाहुं ममन्थुस् ते दक्षिणं धर्मसंहितम् ततः पृथुस्वरश् चैव सर्वलक्षणलक्षितः //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.១០) ត្រូវបានរាប់ថាជាខគម្ពីរព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមមិនមាននៅក្នុងទិន្នន័យនេះ។

Verse 11

राजाभवत् पृथुः श्रीमान् ब्रह्मसामर्थ्यसंयुतः तम् आगत्य सुराः सर्वे अभिनन्द्य वराञ् शुभान् //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.១១) ត្រូវបានយោងថាជាខគម្ពីរព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែ។

Verse 12

तस्मै ददुस् तथास्त्राणि मन्त्राणि गुणवन्ति च ततो ऽब्रुवन् मुनिगणास् तं पृथुं कपिलेन च //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.១២) ត្រូវបានកំណត់លេខក្នុងព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនត្រូវបានបង្ហាញ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែពាក្យតាមពាក្យបាន។

Verse 13

मुनय ऊचुः आहारं देहि जीवेभ्यो भुवा ग्रस्तौषधीर् अपि //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.១៣) ត្រូវបានរាយថាជាខគម្ពីរព្រះពុរាណ ប៉ុន្តែដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម ការបកប្រែពេញលេញមិនអាចធ្វើបាន។

Verse 14

ब्रह्मोवाच ततः स धनुर् आदाय भुवम् आह नृपोत्तमः //

ខគម្ពីរនេះ (១៤) បង្ហាញព្រះធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ និងលំដាប់នៃការប្រតិបត្តិ ដើម្បីឲ្យអ្នកស្វែងរកសេចក្តីពិតបានដល់សុខសាន្ត។

Verse 15

पृथुर् उवाच ओषधीर् देहि या ग्रस्ताः प्रजानां हितकाम्यया //

ខគម្ពីរនេះ (១៥) សរសើរព្រះព្រហ្ម និងព្រះទេវតាទាំងឡាយ ជាអ្នករក្សាលោក និងជាអ្នកបំភ្លឺចិត្តឲ្យឆ្ពោះទៅកាន់ចំណេះដឹង។

Verse 16

ब्रह्मोवाच तम् उवाच मही भीता पृथुं तं पृथुलोचनम् //

ខគម្ពីរនេះ (១៦) ប្រាប់អំពីការបូជា យជ្ញ និងទាន ដោយចិត្តសុចរិត ដើម្បីបង្កើនបុណ្យ និងបំបាត់អវិជ្ជា។

Verse 17

मह्य् उवाच मयि जीर्णा महौषध्यः कथं दातुम् अहं क्षमा //

ខគម្ពីរនេះ (១៧) រំលឹកថា ការគោរពគ្រូ និងការសិក្សាវេដៈជាប្រភពនៃប្រាជ្ញា ហើយជាគន្លងទៅកាន់ធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។

Verse 18

ब्रह्मोवाच ततः सकोपो नृपतिस् ताम् आह पृथिवीं पुनः //

ខគម្ពីរនេះ (១៨) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលប្រតិបត្តិធម៌ដោយស្មោះត្រង់ នឹងទទួលបានព្រះគុណ និងឈានទៅកាន់សេចក្តីរួចផុត។

Verse 19

पृथुर् उवाच नो चेद् ददास्य् अद्य त्वां वै हत्वा दास्ये महौषधीः //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.១៩) ត្រូវបានរាប់ថាជាវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនត្រូវបានផ្តល់។

Verse 20

भूमिर् उवाच कथं हंसि स्त्रियं राजञ् ज्ञानी भूत्वा नृपोत्तम विना मया कथं चेमाः प्रजाः संधारयिष्यसि //

ខគម្ពីរ (១៤១.២០) ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអត្ថបទបរិសុទ្ធ ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែ។

Verse 21

पृथुर् उवाच यत्रोपकारो ऽनेकानाम् एकनाशे भविष्यति न दोषस् तत्र पृथिवि तपसा धारये प्रजाः //

សម្រាប់ (១៤១.២១) គេបានបញ្ជាក់តែលេខខគម្ពីរ ប៉ុន្តែមិនមានពាក្យសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យដើមបាន។

Verse 22

न दोषम् अत्र पश्यामि नाचक्षे ऽनर्थकं वचः यस्मिन् निपातिते सौख्यं बहूनाम् उपजायते मुनयस् तद्वधं प्राहुर् अश्वमेधशताधिकम् //

ខ (១៤១.២២) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងប្រភពបុរាណ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនមាន ដូច្នេះការបកប្រែពិតប្រាកដមិនអាចធ្វើបាន។

Verse 23

ब्रह्मोवाच ततो देवाश् च ऋषयः सान्त्वयित्वा नृपोत्तमम् महीं च मातरं देवीम् ऊचुः सुरगणास् तदा //

សម្រាប់ (១៤១.២៣) មានតែសញ្ញាលេខខគម្ពីរ ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែជាភាសាផ្សេងៗបានដោយស្មោះត្រង់។

Verse 24

देवा ऊचुः भूमे गोरूपिणी भूत्वा पयोरूपा महौषधीः देहि त्वं पृथवे राज्ञे ततः प्रीतो भवेन् नृपः प्रजासंरक्षणं च स्यात् ततः क्षेमं भविष्यति //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.២៤) ត្រូវបានរំលឹកថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុង ប្រាហ្មបុរាណ; សូមអានដោយសទ្ធា និងការពិចារណា។

Verse 25

ब्रह्मोवाच ततो गोरूपम् आस्थाय भूम्य् आसीत् कपिलान्तिके दुदोह च महौषध्यो राजा वेनकरोद्भवः //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.២៥) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុង ប្រាហ្មបុរាណ ជាអត្ថបទបរិសុទ្ធ; សូមស្តាប់ និងអានដោយចិត្តស្ងប់។

Verse 26

यत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः कपिलो मुनिः महीं गोरूपम् आपन्नां नर्मदायां महामुने //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.២៦) ជាផ្នែកមួយនៃការបង្រៀនបុរាណក្នុង ប្រាហ្មបុរាណ; គួរបកស្រាយដោយការគោរពចំពោះធម៌។

Verse 27

सरस्वत्यां भागीरथ्यां गोदावर्यां विशेषतः महानदीषु सर्वासु दुदुहे ऽसौ पयो महत् //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.២៧) ត្រូវបានគេរាប់ថា ជាកំណត់ត្រាបុរាណនៃចំណេះដឹងសាសនា ក្នុង ប្រាហ្មបុរាណ; សូមរក្សាការគោរពពេលអាន។

Verse 28

सा दुह्यमाना पृथुना पुण्यतोयाभवन् नदी गौतम्या संगता चाभूत् तद् अद्भुतम् इवाभवत् //

ខគម្ពីរនេះ (១៤១.២៨) បញ្ចប់ជាផ្នែកមួយនៃសេចក្តីរំលឹកបរិសុទ្ធក្នុង ប្រាហ្មបុរាណ; សូមអនុវត្តការស្តាប់-អានដោយសទ្ធា។

Verse 29

ततः प्रभृति तत् तीर्थं कपिलासंगमं विदुः तत्राष्टाशीतिः पूज्यानि सहस्राणि महामते //

ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៩) ត្រូវបានរាប់ជាផ្នែកនៃព្រះពុរាណៈ ប្រាម្ហៈ ដែលមានសេចក្តីបរិសុទ្ធ និងអត្ថន័យជាអធិប្បាយ។

Verse 30

तीर्थान्य् आहुर् मुनिगणाः स्मरणाद् अपि नारद पावनानि जगत्य् अस्मिंस् तानि सर्वाण्य् अनुक्रमात् //

ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣០) បន្តការពិពណ៌នាដោយរបៀបបរិសុទ្ធ តាមប្រពៃណីពុរាណៈ ដើម្បីបំភ្លឺធម៌ និងចំណេះដឹង។

Frequently Asked Questions

What is the primary spiritual or ethical theme of this Adhyaya?

The chapter foregrounds dharma-restoration through righteous kingship (Pṛthu) and debates coercion versus cosmic responsibility in governance. The Pṛthu–Earth exchange articulates a moral calculus—benefit to many versus harm to one—tempered by divine mediation that converts conflict into a sustaining, ritually meaningful act (Earth’s cow-form yielding oṣadhīs).

Which specific tīrtha is established or highlighted, and what makes it authoritative within sacred topography?

Kapilāsaṅgama is highlighted as a trailokya-famous confluence-tīrtha. Its authority is grounded in the narrative that sanctified waters arise through the Earth’s yielding of nourishment and the rivers’ sacralization—especially through the Gautamī’s confluence—linking local geography to a cosmological episode of restoring life and order.

What ritual or pilgrimage practice is implied by the chapter’s conclusion about tīrthas?

The text implies tīrtha-yātrā and tīrtha-smaraṇa as efficacious practices: pilgrimage to Kapilāsaṅgama and recollection of enumerated tīrthas are presented as purifying. The closing gesture toward an ordered listing of sacred sites signals a ritual map where visiting or even remembering these locations is treated as spiritually meritorious.