Adhyaya 242: Bondage Through the Guṇas: Transmigration, Misidentification, and Ascetic Practices
អធ្យាយ ២៤២ បង្ហាញព្រះវសិષ્ઠបង្រៀនទស្សនវិជ្ជាអំពីសំសារៈ ជាវដ្តដែលរុញច្រានដោយអវិជ្ជា (apratibuddhatva) និងការយល់ច្រឡំថា អាត្មា ជាប្រក្រឹតិ និងគុណទាំងបី។ វាពិពណ៌នាអាត្មាមិនភ្ញាក់ ដែលដើរតាម “មិនភ្ញាក់” ឆ្លងកាត់រាងកាយរាប់មិនអស់ ចូលកំណើតសត្វ មនុស្ស ស្ថានសួគ៌ និងនរក។ មានឧបមាដូចដង្កូវសូត្រចងខ្លួនដោយខ្សែរបស់ខ្លួន បង្ហាញថា អាត្មាដែលជាអគុណ (aguṇa) ត្រូវចងក្រងដោយការភ្ជាប់គុណ និងអារម្មណ៍ “របស់ខ្ញុំ” (mamatva)។ ជំពូកនេះរាយបញ្ជីទុក្ខវេទនារបស់រាងកាយ និងទ្វន្ទ្វ (dvaṃdva) ជាច្រើនដែលសត្វយកជាខ្លួនឯង ព្រមទាំងពិពណ៌នាវិធីតបស្យា អាហារ វ្រត ស្ថានភាពសង្គម និងពិធីកម្ម ដែលអាចក្លាយជាវត្ថុឲ្យអហង្គារ កាន់កាប់។ ចុងក្រោយបង្រៀនថា ប្រក្រឹតិបង្កើតការកើត និងការលាយ ហើយមោក្ខៈស្ថិតនៅក្នុងការលើសគុណ និងបំបាត់ mamatva មិនមែនត្រឹមប្រមូលវិន័យខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ។
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vasiṣṭha opens by diagnosing saṃsāra not as an external fate but as an inner sleep: apratibuddhatva (unawakenedness) that makes the self trail “the unawakened” through countless embodiments.","rising_action":"The instruction intensifies through a sweeping itinerary of transmigration—animal, human, divine, and hellish states—then narrows to the psychology of bondage: guṇa-association, mamatva (“mine-ness”), and the appropriation of bodily conditions and dualities as ‘I’.","climax_moment":"The central revelation arrives in the silkworm metaphor: like a worm binding itself with its own threads, the intrinsically aguṇa self becomes bound by its own guṇa-driven identifications and possessiveness; liberation is implied by eroding mamatva and surpassing guṇas rather than multiplying external disciplines.","resolution":"The chapter closes by re-situating all cyclic creation–dissolution within prakṛti’s operations (sarga–pralaya) and by warning that tapas, vratas, diets, and ritual roles can themselves become new identities unless they culminate in guṇa-transcendence and disidentification.","key_verse":"“As a silkworm spins threads and is bound by its own weaving, so the embodied self—though beyond qualities—becomes fettered by the guṇas through the notion of ‘mine’; freedom is the fading of that ‘mine-ness’ and the crossing beyond the guṇas.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Guṇa-bandha and saṃsāra: bondage through misidentification with prakṛti and ‘mine-ness’","secondary_themes":["Transmigration across animal–human–divine–hell realms driven by ignorance and karma","Dvaṃdva (pairs of opposites) and bodily afflictions as falsely owned identities","Tapas, vratas, diets, and varṇa–āśrama duties as potential new ego-anchors","Prakṛti as the engine of sarga–pralaya; liberation as guṇa-transcendence"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctly Purāṇic corrective: dharma-practices (tapas/vrata/karma) are not rejected, but their salvific power is conditional—only when they dissolve mamatva and culminate in insight that the self is aguṇa and not prakṛti’s modifications.","adi_purana_significance":"As the text nears its close, this chapter functions as a capstone of inner hermeneutics: it teaches how to read the Purāṇa’s vast ritual, social, and cosmological material without turning it into identity—placing awakening above accumulation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक (bhayānaka)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["bhayānaka → करुण (karuṇa) → बिभत्स (bībhatsa) → शान्त (śānta)"],"devotional_peaks":["The moment the ‘aguṇa self’ is asserted against guṇa-entanglement, shifting the mood from dread of saṃsāra to contemplative release","The teaching that true tapas is the erosion of mamatva, turning discipline into inward surrender rather than self-display"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Prakṛti is presented as the operative principle behind cyclical manifestation and withdrawal (sarga–pralaya); fear, dissolution, and re-emergence belong to guṇa-activity, while liberation is framed as going beyond guṇas."}
Shlokas in Adhyaya 242
Verse 1
वसिष्ठ उवाच एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धम् अनुवर्तते देहाद् देहसहस्राणि तथा च न स भिद्यते //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «១»; ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត មិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 2
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद् देवतास्व् अपि उत्पद्यति तपोयोगाद् गुणैः सह गुणक्षयात् //
នៅទីនេះមានតែលេខ «២» ប៉ុណ្ណោះ; ពុំមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 3
मनुष्यत्वाद् दिवं याति देवो मानुष्यम् एति च मानुष्यान् निरयस्थानम् आलयं प्रतिपद्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញនូវព្រះធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្របរិសុទ្ធ។
Verse 4
कोषकारो यथात्मानं कीटः समभिरुन्धति सूत्रतन्तुगुणैर् नित्यं तथायम् अगुणो गुणैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤) បន្តពន្យល់អំពីព្រះធម៌ និងលំដាប់នៃពិភពលោកតាមប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 5
द्वंद्वम् एति च निर्द्वंद्वस् तासु तास्व् इह योनिषु शीर्षरोगे ऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥) រំលេចអំពីគុណធម៌ ការប្រតិបត្តិ និងផលបុណ្យដែលនាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ។
Verse 6
जलोदरे ऽतिसारे च गण्डमालाविचर्चिके श्वित्रकुष्ठे ऽग्निदग्धे च सिध्मापस्मारयोर् अपि //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦) បង្ហាញពីការគោរពព្រះ និងការរក្សាវិន័យ ដើម្បីថែរក្សាព្រះធម៌ឲ្យរឹងមាំ។
Verse 7
यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिणाम् उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्य् एवात्माभिमन्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧) សង្ខេបនូវសេចក្តីបង្រៀនបរិសុទ្ធ ដើម្បីឲ្យអ្នកស្តាប់យល់ និងអនុវត្តតាមផ្លូវធម៌។
Verse 8
अभिमानातिमानानां तथैव सुकृतान्य् अपि एकवासाश् चतुर्वासाः शायी नित्यम् अधस् तथा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨) ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងព្រះពុរាណ ដោយសេចក្តីគោរព និងអធិប្បាយតាមប្រពៃណី។
Verse 9
मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस् तथा वीरम् आसनम् आकाशे तथा शयनम् एव च //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩) បង្ហាញនូវសេចក្តីបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធ ដែលត្រូវអាន និងពិចារណាដោយចិត្តសុចរិត។
Verse 10
इष्टकाप्रस्तरे चैव चक्रकप्रस्तरे तथा भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១០) រំលេចអំពីធម៌ និងកាតព្វកិច្ច ដើម្បីឲ្យអ្នកស្វែងរកដើរតាមផ្លូវត្រឹមត្រូវ។
Verse 11
वीरस्थानाम्बुपाके च शयनं फलकेषु च विविधासु च शय्यासु फलगृह्यान्वितासु च //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១១) សរសើរព្រះ និងព្រះគុណ ដោយបង្ហាញថាការគោរពជំនឿនាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ។
Verse 12
उद्याने खललग्ने तु क्षौमकृष्णाजिनान्वितः मणिवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១២) បញ្ចប់ការអធិប្បាយដោយសេចក្តីសង្ខេប ដើម្បីឲ្យអ្នកអានយល់ន័យជ្រាលជ្រៅ។
Verse 13
सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास् तथैव च फलकं परिधानश् च तथा कटकवस्त्रधृक् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ ២៤២, ខ ១៣) ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងព្រះពុរាណ ដោយសេចក្តីគោរព និងអត្ថន័យបរិសុទ្ធ។
Verse 14
कटैकवसनश् चैव चीरवासास् तथैव च वस्त्राणि चान्यानि बहून्य् अभिमत्य च बुद्धिमान् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ ២៤២, ខ ១៤) បន្តពន្យល់អំពីធម៌ និងប្រពៃណីបរិសុទ្ធតាមរបៀបពុរាណ។
Verse 15
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च एकरात्रान्तराशित्वम् एककालिकभोजनम् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ ២៤២, ខ ១៥) ត្រូវអានដោយចិត្តសទ្ធា ដើម្បីយល់អំពីគោលការណ៍នៃធម៌។
Verse 16
चतुर्थाष्टमकालं च षष्ठकालिकम् एव च षड्रात्रभोजनश् चैव तथा चाष्टाहभोजनः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ ២៤២, ខ ១៦) បង្ហាញការបង្រៀនបែបពុរាណ ដែលនាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងគុណធម៌។
Verse 17
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस् तथैव च वायुभक्षश् च पिण्याकदधिगोमयभोजनः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ ២៤២, ខ ១៧) ជាសេចក្តីបញ្ចប់នៃផ្នែកនេះ ដោយរំលឹកឲ្យគោរពធម៌ និងព្រះបរមទេវតា។
Verse 18
गोमूत्रभोजनश् चैव काशपुष्पाशनस् तथा शैवालभोजनश् चैव तथा चान्येन वर्तयन् //
ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ថា «១៨» ជាលេខនៃស្លោក ដោយមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតបន្ថែមត្រូវបានផ្តល់។
Verse 19
वर्तयञ् शीर्णपर्णैश् च प्रकीर्णफलभोजनः विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सिद्धिकाङ्क्षया //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែ «១៩» ជាលេខស្លោក ហើយមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតពេញលេញសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 20
चान्द्रायणानि विधिवल् लिङ्गानि विविधानि च चातुराश्रम्ययुक्तानि धर्माधर्माश्रयाण्य् अपि //
នៅទីនេះមានតែ «២០» ជាលេខស្លោក ប៉ុន្តែមិនបានផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែឡើយ។
Verse 21
उपाश्रयान् अप्य् अपरान् पाखण्डान् विविधान् अपि विविक्ताश् च शिलाछायास् तथा प्रस्रवणानि च //
ខគម្ពីរនេះកត់ត្រាតែ «២១» ជាលេខស្លោក ហើយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតពេញលេញសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 22
पुलिनानि विविक्तानि विविधानि वनानि च काननेषु विविक्ताश् च शैलानां महतीर् गुहाः //
នៅក្នុងចំណុចនេះមានតែ «២២» ជាលេខស្លោក ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 23
नियमान् विविधांश् चापि विविधानि तपांसि च यज्ञांश् च विविधाकारान् विद्याश् च विविधास् तथा //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «២៣» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 24
वणिक्पथं द्विजक्षत्रवैश्यशूद्रांस् तथैव च दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणादिषु //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «២៤» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 25
अभिमन्येत संधातुं तथैव विविधान् गुणान् सत्त्वं रजस् तमश् चैव धर्मार्थौ काम एव च //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «២៥» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 26
प्रकृत्यात्मानम् एवात्मा एवं प्रविभजत्य् उत स्वाहाकारवषट्कारौ स्वधाकारनमस्क्रिये //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «២៦» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 27
यजनाध्ययने दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् याजनाध्यापने चैव तथान्यद् अपि किंचन //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «២៧» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 28
जन्ममृत्युविधानेन तथा विशसनेन च शुभाशुभभयं सर्वम् एतद् आहुः सनातनम् //
ខគម្ពីរនេះ (២៤២.២៨) ត្រូវបានរាយការណ៍ក្នុងព្រះបុរាណៈ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនត្រូវបានផ្តល់នៅទីនេះ។
Verse 29
प्रकृतिः कुरुते देवी भयं प्रलयम् एव च दिवसान्ते गुणान् एतान् अतीत्यैको ऽवतिष्ठते //
ខគម្ពីរនេះ (២៤២.២៩) មានក្នុងព្រះបុរាណៈ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមមិនមាននៅទីនេះ។
Verse 30
रश्मिजालम् इवादित्यस् तत्कालं संनियच्छति एवम् एवैष तत् सर्वं क्रीडार्थम् अभिमन्यते //
ខគម្ពីរនេះ (២៤២.៣០) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះបុរាណៈ ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 31
आत्मरूपगुणान् एतान् विविधान् हृदयप्रियान् एवम् एतां प्रकुर्वाणः सर्गप्रलयधर्मिणीम् //
ខគម្ពីរនេះ (២៤២.៣១) ត្រូវបានយោងក្នុងព្រះបុរាណៈ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានបង្ហាញ។
Verse 32
क्रियां क्रियापथे रक्तस् त्रिगुणस् त्रिगुणाधिपः क्रियाक्रियापथोपेतस् तथा तद् इति मन्यते //
ខគម្ពីរនេះ (២៤២.៣២) ស្ថិតក្នុងបរិបទព្រះបុរាណៈ ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមនៅទីនេះ។
Verse 33
प्रकृत्या सर्वम् एवेदं जगद् अन्धीकृतं विभो रजसा तमसा चैव व्याप्तं सर्वम् अनेकधा //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 242, ខ 33) ត្រូវបានរំលេចថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 34
एवं द्वंद्वान्य् अतीतानि मम वर्तन्ति नित्यशः मत्त एतानि जायन्ते प्रलये यान्ति माम् अपि //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 242, ខ 34) បន្តបង្ហាញអត្ថន័យបរិសុទ្ធដែលគួរអានដោយសេចក្តីគោរព។
Verse 35
निस्तर्तव्याण्य् अथैतानि सर्वाणीति नराधिप मन्यते पक्षबुद्धित्वात् तथैव सुकृतान्य् अपि //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 242, ខ 35) ជាផ្នែកនៃព្រះពុរាណ ដែលបង្រៀនដោយរបៀបអធិប្បាយ និងសក្ការៈ។
Verse 36
भोक्तव्यानि ममैतानि देवलोकगतेन वै इहैव चैनं भोक्ष्यामि शुभाशुभफलोदयम् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 242, ខ 36) គួរត្រូវបានសិក្សា និងសូត្រដោយចិត្តស្មោះ ដើម្បីយល់អំពីធម្មបរិសុទ្ធ។
Verse 37
सुखम् एवं तु कर्तव्यं सकृत् कृत्वा सुखं मम यावद् एव तु मे सौख्यं जात्यां जात्यां भविष्यति //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 242, ខ 37) បញ្ចប់ជាប្រសាសន៍សក្ការៈ ដែលរំលឹកឲ្យគោរពប្រពៃណីពុរាណ។
Verse 38
भविष्यति न मे दुःखं कृतेनेहाप्य् अनन्तकम् सुखदुःखं हि मानुष्यं निरये चापि मज्जनम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៨) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះបុរាណ ដើម្បីបង្ហាញន័យធម៌ និងចំណេះដឹងសាស្ត្រ។
Verse 39
निरयाच् चापि मानुष्यं कालेनैष्याम्य् अहं पुनः मनुष्यत्वाच् च देवत्वं देवत्वात् पौरुषं पुनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៩) បន្តបង្ហាញការបង្រៀនអំពីធម៌ និងលំដាប់នៃច្បាប់សកលតាមប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 40
मनुष्यत्वाच् च निरयं पर्यायेणोपगच्छति एष एवं द्विजातीनाम् आत्मा वै स गुणैर् वृतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤០) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំទៅកាន់បុណ្យ និងការយល់ដឹងដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 41
तेन देवमनुष्येषु निरयं चोपपद्यते ममत्वेनावृतो नित्यं तत्रैव परिवर्तते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤១) បង្ហាញថា អ្នកគោរពធម៌ និងប្រតិបត្តិដោយសុចរិត នឹងទទួលបានសេចក្តីសុខ និងសេចក្តីរុងរឿង។
Verse 42
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तासु मूर्तिषु य एवं कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤២) សន្និដ្ឋានថា ការរក្សាធម៌ជាគ្រឹះ នាំឲ្យជីវិតមានសុភមង្គល និងផ្លូវទៅកាន់គោលដៅខ្ពស់។
Verse 43
स एवं फलम् आप्नोति त्रिषु लोकेषु मूर्तिमान् प्रकृतिः कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 242, ខ 43) ត្រូវបានរក្សាទុកជាសេចក្តីបរិសុទ្ធ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះពុរាណ។
Verse 44
प्रकृतिश् च तथाप्नोति त्रिषु लोकेषु कामगा तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 242, ខ 44) បន្តបង្ហាញន័យធម៌ ដោយសំដៅលើការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ និងសេចក្តីគោរពចំពោះព្រះ។
Verse 45
त्रीणि स्थानानि चैतानि जानीयात् प्राकृतानि ह अलिङ्गप्रकृतित्वाच् च लिङ्गैर् अप्य् अनुमीयते //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 242, ខ 45) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះពុរាណ នាំឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធ និងចំណេះដឹងត្រឹមត្រូវ។
Verse 46
तथैव पौरुषं लिङ्गम् अनुमानाद् धि मन्यते स लिङ्गान्तरम् आसाद्य प्राकृतं लिङ्गम् अव्रणम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 242, ខ 46) បង្ហាញថា ការប្រតិបត្តិធម៌ដោយស្មោះត្រង់ ជាផ្លូវនាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងគុណធម៌។
Verse 47
व्रणद्वाराण्य् अधिष्ठाय कर्माण्य् आत्मनि मन्यते श्रोत्रादीनि तु सर्वाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्य् अथ //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 242, ខ 47) សន្និដ្ឋានថា អ្នកមានសទ្ធា និងប្រាជ្ញា គួរគោរពព្រះវេដ និងពុរាណ ដើម្បីរក្សាលំដាប់លោក។
Verse 48
रागादीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्व् इह गुणैः सह अहम् एतानि वै कुर्वन् ममैतानीन्द्रियाणि ह //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៨) ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងព្រះពុរាណ ដោយសំដៅលើធម៌ និងព្រះបន្ទូលដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 49
निरिन्द्रियो हि मन्येत व्रणवान् अस्मि निर्व्रणः अलिङ्गो लिङ्गम् आत्मानम् अकालं कालम् आत्मनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៩) បន្តពន្យល់អំពីវិធានធម៌ និងគុណធម៌ដែលគួរគោរពតាម។
Verse 50
असत्त्वं सत्त्वम् आत्मानम् अमृतं मृतम् आत्मनः अमृत्युं मृत्युम् आत्मानम् अचरं चरम् आत्मनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥០) បង្ហាញពីផលនៃការប្រតិបត្តិធម៌ និងការការពារព្រះបន្ទូល។
Verse 51
अक्षेत्रं क्षेत्रम् आत्मानम् असङ्गं सङ्गम् आत्मनः अतत्त्वं तत्त्वम् आत्मानम् अभवं भवम् आत्मनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥១) រំលឹកឲ្យអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកស្រឡាញ់ធម៌ ស្តាប់ដោយសេចក្តីគោរព។
Verse 52
अक्षरं क्षरम् आत्मानम् अबुद्धत्वाद् धि मन्यते एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धजनसेवनात् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥២) សន្និដ្ឋានថា ការយល់ដឹង និងការប្រតិបត្តិធម៌ នាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងព្រះគុណ។
Verse 53
सर्गकोटिसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति जन्मान्तरसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៣) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញនូវព្រះធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ និងសេចក្តីបង្រៀនសម្រាប់ការសិក្សា និងការគោរពបូជា។
Verse 54
तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च चन्द्रमा इव कोशानां पुनस् तत्र सहस्रशः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៤) បន្តពន្យល់អំពីព្រះធម៌ និងលំដាប់បុណ្យកុសល ដើម្បីឲ្យអ្នកសិក្សា និងអ្នកបូជាបានយល់ច្បាស់។
Verse 55
नीयते ऽप्रतिबुद्धत्वाद् एवम् एव कुबुद्धिमान् कला पञ्चदशी योनिस् तद् धाम इति पठ्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៥) រំលឹកឲ្យគោរពព្រះ និងអនុវត្តធម៌ដោយស្មោះត្រង់ ដើម្បីទទួលបានសេចក្តីសុខ និងបុណ្យកុសល។
Verse 56
नित्यम् एव विजानीहि सोमं वै षोडशांशकैः कलया जायते ऽजस्रं पुनः पुनर् अबुद्धिमान् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៦) បង្ហាញថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធ និងបង្កើនបញ្ញា។
Verse 57
धीमांश् चायं न भवति नृप एवं हि जायते षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៧) សរសើរអំពីផលនៃការអនុវត្តធម៌ និងការបូជាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដែលនាំទៅកាន់គតិល្អ និងសេចក្តីរុងរឿង។
Verse 58
न तूपयुज्यते देवैर् देवान् अपि युनक्ति सः ममत्वं क्षपयित्वा तु जायते नृपसत्तम प्रकृतेस् त्रिगुणायास् तु स एव त्रिगुणो भवेत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៨) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញនូវសេចក្តីបន្តនៃព្រះធម៌ និងព្រះបន្ទូលដ៏វិសុទ្ធ។
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is bondage through ignorance and guṇa-association: beings cyclically transmigrate because they appropriate bodily states, dualities, actions, and even austerities as “I” and “mine” (mamatva), rather than discerning the self beyond prakṛti.
Ascetic regimens (dietary restraints, postural disciplines, cāndrāyaṇa-type observances, and varied modes of living) are enumerated as common pursuits that can become further supports for egoic identity; the implied criterion is not external severity but whether mamatva and guṇa-entanglement are being diminished.
No tīrtha or pilgrimage geography is inaugurated in this chapter. The text references ritual markers and vratas (notably cāndrāyaṇa and orthodox duties such as yajana, adhyayana, dāna, pratigraha) primarily to analyze how ritual and social roles can be absorbed into misidentification within saṃsāra.