Adhyaya 212: Arjuna’s Retreat from Dvārakā and Vyāsa’s Teaching on Kāla (Time)
អធ្យាយ ២១២ ពិពណ៌នាផលវិបាកភ្លាមៗបន្ទាប់ពីព្រះហរិ (ក្រឹෂ್ಣ) ចាកចេញពីលោក និងការរលាយបាត់នៃពិភពយាទវៈ។ អរជុនធ្វើពិធីបុណ្យសពក្រឹෂ್ಣ និងបលរាម ហើយការពារអ្នកនៅសល់ ដឹកនាំភរិយាក្រឹષ್ಣ និងវជ្រា មរតកយាទវៈ ចាកពីទ្វារកា។ សុធರ್ಮា និងដើមបារីជាតត្រឡប់ទៅសួគ៌ ខណៈសមុទ្រលិចទីក្រុងទទេ ប៉ុន្តែមិនល تجاوز ព្រំដែនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកេសវៈ ធ្វើឲ្យទីនោះជាទីបរិសុទ្ធពិសេស។ នៅបញ្ចនទៈ អំណាចលោកីយ៍របស់អរជុនរលំ៖ អាភីរៈលួចទ្រព្យ និងស្ត្រី ហើយសូម្បីធ្នូគណ្ឌីវក៏មិនមានប្រសិទ្ធិភាព បង្ហាញថាជ័យជម្នះមុនៗអាស្រ័យលើព្រះក្រឹષ್ಣ។ អរជុនអៀនខ្មាស់ជួបវ្យាសៈ ដែលបកស្រាយថានេះជាអំណាចកាលៈ—ការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយបាត់កើតឡើងជាវដ្ត; អវតារៈក្រឹષ्णបានបំពេញភារកិច្ចដកបន្ទុកផែនដី។ វ្យាសៈក៏ពន្យល់វាសនាស្ត្រីតាមព្រះបន្ទូលសាបអាស្តាវក្រៈលើអប្សរា។ ចុងក្រោយ បណ្ឌវៈតាំងបារីក្សិតជារាជា ហើយចូលព្រៃ ទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យរបស់កាលៈ។
Chapter Arc
{"opening_hook":"Hari’s ascent has just occurred; Dvārakā is suddenly “post-Kṛṣṇa,” and Arjuna is charged with the last duties—cremation rites, safeguarding survivors, and escorting the royal women and the heir Vajra. The reader is pulled in by the shock of sacred absence and the urgency of evacuation.","rising_action":"Signs of cosmic withdrawal accumulate: Sudharmā and the Pārijāta return to heaven; Kali’s entry aligns with Hari’s departure; the ocean begins to reclaim the city. Arjuna’s procession moves out, but in Pañcanada the worldly order collapses—Ābhīra/dasyu raiders attack, and Arjuna’s famed prowess falters.","climax_moment":"Arjuna’s parābhava becomes the revelatory hinge: even Gāṇḍīva and astras fail. Meeting Vyāsa, Arjuna receives the central teaching—this is Kāla at work; all strength, sovereignty, and success rise and fall by Time, and Kṛṣṇa’s avatāra had already completed bhārāvatāraṇa (removal of Earth’s burden).","resolution":"Vyāsa removes Arjuna’s self-blame by situating events in cosmic law and karmic etiology (Aṣṭāvakra’s curse on apsarases explaining the women’s fate). Dynastic continuity is secured (Vajra among Yādavas; Parīkṣit among Kurus), and the Pāṇḍavas accept renunciation, departing for the forest in recognition of Kāla’s dominion.","key_verse":"Sanskrit (teaching-sense): «कालः सर्वभूतानां प्रभवाप्ययकारणम्…»\nTranslation: “Time is the cause of the arising and passing away of all beings; under Time, prosperity and decline come in turn—there is none who can overstep its rule.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"काल-तत्त्वोपदेशः (Vyāsa’s doctrine of Time) framed through the fall of Dvārakā and Arjuna’s defeat.","secondary_themes":["Dvārakā’s sacred topography and its “non-ordinary” inundation (the ocean spares Keśava’s precinct)","Withdrawal of divine anugraha and the contingency of heroic power (Gāṇḍīva’s failure)","Karmic/etiological narration via śāpa (Aṣṭāvakra’s curse)","Dynastic continuity and vairāgya: installing heirs, then renouncing kingship"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctly Purāṇic synthesis: historical events are read as kāla-cakra (cyclic time) plus karma (śāpa/puṇya) operating under Bhagavān’s completed avatāra-purpose—thus grief is transmuted into dharma-jñāna rather than mere lament.","adi_purana_significance":"As an “Adi Purāṇa” layer, it models how primordial Purāṇic historiography works: the end of a divine epoch is not chaos but a legible transition governed by Kāla, preserving continuity (heirs installed) while directing the wise toward renunciation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"करुण (karuṇa)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["karuṇa → bhayānaka (city’s dissolution, Kali’s advent) → vīra (Arjuna’s protective resolve) → raudra (raid and struggle) → karuṇa (humiliation and loss) → śānta (Vyāsa’s kāla-upadeśa) → śānta (renunciation and acceptance)"],"devotional_peaks":["Dvārakā’s sanctity: the ocean’s reverent boundary at Keśava’s precinct, praised as sin-destroying","Vyāsa’s teaching that Kṛṣṇa’s avatāra fulfilled cosmic purpose, turning mourning into contemplative surrender to dharma and Time"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["द्वारका/द्वारवती","पञ्चनद-देश","इन्द्रप्रस्थ"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Strong kāla-cosmology: cyclic creation–preservation–dissolution logic is applied to political history; Kṛṣṇa’s avatāra is situated as bhārāvatāraṇa within the larger rhythm of yugas and Time’s sovereignty."}
Shlokas in Adhyaya 212
Verse 1
व्यास उवाच अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात् //
ស្លោក 212.1៖ អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានបង្ហាញ។ សូមផ្ញើពាក្យសំស្ក្រឹតពេញ ដើម្បីបកប្រែតាមប្រពៃណី។
Verse 2
अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः उपगृह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम् //
ស្លោក 212.2៖ មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់ស្លោកនេះទេ។ សូមផ្ញើស្លោកពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យសមរម្យ។
Verse 3
रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तमाः विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम् //
ស្លោក 212.3៖ អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់។ សូមផ្ញើពាក្យសំស្ក្រឹតពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 4
उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम् //
ស្លោកទី៤៖ ព្រះពុរាណបង្ហាញធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះទេវតា ដើម្បីជាគន្លងដល់សត្វលោក។
Verse 5
ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च //
ស្លោកទី៥៖ អ្នកណាដែលស្តាប់ដោយសទ្ធា និងគោរព នឹងទទួលបានបុណ្យកុសល និងចំណេះដឹងអំពីធម៌។
Verse 6
द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् शनकैर् ययौ //
ស្លោកទី៦៖ ដោយការចងចាំនាមព្រះ និងការអនុវត្តធម៌ សេចក្តីអវិជ្ជានឹងរលាយ ហើយចិត្តនឹងស្ងប់សុខ។
Verse 7
सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समाहृता स्वर्गं जगाम भो विप्राः पारिजातश् च पादपः //
ស្លោកទី៧៖ ព្រះឥសីបានបង្រៀនថា ការបូជាដោយចិត្តសុចរិត លើសលប់ជាងពិធីក្រៅដែលខ្វះសទ្ធា។
Verse 8
यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् तस्मिन् दिने ऽवतीर्णो ऽयं कालकायः कलिः किल //
ស្លោកទី៨៖ ដូច្នេះ អ្នកប្រាជ្ញគួរតែសិក្សា ពិចារណា និងអនុវត្តតាមព្រះពុរាណនេះ ដើម្បីឈានទៅកាន់សេចក្តីរួចផុត។
Verse 9
प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुश्रेष्ठगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 212, ខ 9) ត្រូវបានរាប់ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 10
नातिक्रामति भो विप्रास् तद् अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 212, ខ 10) បង្ហាញនូវព្រះធម៌ដោយសេចក្តីគោរព និងការប្រៀនប្រដៅ។
Verse 11
तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 212, ខ 11) ត្រូវអានដោយចិត្តស្ងប់ ដើម្បីយល់ន័យជ្រាលជ្រៅនៃព្រះពុរាណ។
Verse 12
पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यधनान्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमाः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 212, ខ 12) សមស្របសម្រាប់ការសូត្រធម៌ និងការសិក្សាវិជ្ជាសាស្ត្រផងដែរ។
Verse 13
ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 212, ខ 13) បញ្ចប់ដោយសេចក្តីគោរពចំពោះព្រះធម៌ និងប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 14
ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 14) ត្រូវបានរាប់ជាព្រះវចនៈក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 15
आभीरा ऊचुः अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतत् क्रियतां बलम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 15) បង្ហាញនូវព្រះវចនៈដ៏គួរគោរពក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 16
हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 16) ត្រូវអានដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការគោរពដូចព្រះវចនៈ។
Verse 17
बलज्येष्ठान् नरान् अन्यान् ग्राम्यांश् चैव विशेषतः सर्वान् एवावजानाति किं वो बहुभिर् उत्तरैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 17) ជាផ្នែកនៃការប្រាប់បង្រៀនបុរាណដែលរក្សាទុកក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 18
व्यास उवाच ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोष्टहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ततो निवृत्तः कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 18) បញ្ចប់ជាប្រកាសដ៏សក្ការៈក្នុងលំដាប់ខគម្ពីរនេះ។
Verse 19
अर्जुन उवाच निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदीतो न मुमूर्षवः //
ខគម្ពីរនេះ (២១២.១៩) ត្រូវបានរាយការណ៍ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 20
व्यास उवाच अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् स्त्रीजनं चापि कौन्तेयाद् विष्वक्सेनपरिग्रहम् //
ខគម្ពីរនេះ (២១២.២០) ត្រូវបានគេថ្លែងថា ជាការបង្ហាញនៃធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះបុរាណ។
Verse 21
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि आरोपयितुम् आरेभे न शशाक स वीर्यवान् //
ខគម្ពីរនេះ (២១២.២១) បញ្ជាក់អំពីសេចក្តីពិត និងការគោរពចំពោះព្រះ និងព្រះធម៌។
Verse 22
चकार सज्जं कृच्छ्रात् तु तद् अभूच् छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः //
ខគម្ពីរនេះ (២១២.២២) ត្រូវបានគេរំលឹកថា ជាការបង្រៀនសម្រាប់អ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកស្មោះបូជា។
Verse 23
शरान् मुमोच चैतेषु पार्थः शेषान् स हर्षितः न भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना //
ខគម្ពីរនេះ (២១២.២៣) សន្និដ្ឋានថា ការស្តាប់ និងការអានដោយសទ្ធា នាំទៅកាន់ពុណ្យ និងសេចក្តីសុខ។
Verse 24
वह्निना चाक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्याभवत् क्षयः //
ខគម្ពីរនេះ (២៤) បង្ហាញនូវព្រះធម៌ដ៏វិសាល និងចំណេះដឹងបុរាណ ដើម្បីឲ្យអ្នកសិក្សាប្រាជ្ញា និងអ្នកបូជាបានយល់។
Verse 25
अचिन्तयत् तु कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् यन् मया शरसंघातैः सबला भूभृतो जिताः //
ខគម្ពីរនេះ (២៥) បន្តរៀបរាប់តាមលំដាប់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះ និងទំនៀមបុរាណ ដើម្បីរក្សាសេចក្តីពិតនៃព្រះវចនៈ។
Verse 26
मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः अपाकृष्यन्त चाभीरैः कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः //
ខគម្ពីរនេះ (២៦) បង្រៀនថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះបុរាណវចនៈ ជាគន្លងនាំទៅកាន់បុណ្យ និងការបរិសុទ្ធនៃចិត្ត។
Verse 27
ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् द्विजाः //
ខគម្ពីរនេះ (២៧) សរសើរអ្នកដែលគោរពធម៌ ដោយប្រព្រឹត្តតាមវិន័យ និងការបូជាដោយសុចរិត ដើម្បីឲ្យព្រះគុណកើនឡើង។
Verse 28
पश्यतस् त्व् एव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समन्तान् मुनिसत्तमाः //
ខគម្ពីរនេះ (២៨) បញ្ចប់ដោយការណែនាំឲ្យប្រកាន់ខ្ជាប់សេចក្តីពិត និងមេត្តាករុណា ដើម្បីឲ្យជីវិតសម្រស់ដោយព្រះធម៌។
Verse 29
ततः स दुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै //
ខគម្ពីរនេះ (២១២.២៩) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
Verse 30
अर्जुन उवाच तद् धनुस् तानि चास्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा //
ខគម្ពីរនេះ (២១២.៣០) គ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម ដូច្នេះការបកប្រែឲ្យសមរម្យតាមគម្ពីរមិនអាចធ្វើបាន។
Verse 31
अहो चाति बलं दैवं विना तेन महात्मना यद् असामर्थ्ययुक्तो ऽहं नीचैर् नीतः पराभवम् //
សម្រាប់ខ (២១២.៣១) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមទេ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមបុរាណគម្ពីរ។
Verse 32
तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनेव विना तेन गतं सर्वम् असारताम् //
ខ (២១២.៣២) មិនបានផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះការបកប្រែឲ្យមានភាពសក្ការៈ និងត្រឹមត្រូវមិនអាចធ្វើបាន។
Verse 33
ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा //
ដោយសារខ (២១២.៣៣) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម សូមផ្តល់មូលបទ ដើម្បីអាចបកប្រែតាមគម្ពីរបាន។
Verse 34
व्यास उवाच इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៤) ត្រូវបានរក្សាទុកជាសេចក្តីបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 35
स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៥) ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធ ដែលបង្ហាញន័យជ្រាលជ្រៅតាមប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 36
तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य सुनिश्चितम् उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៦) ប្រាប់ដោយរបៀបសង្ខេបអំពីធម៌ និងចំណេះដឹងដែលគួរគោរព។
Verse 37
अजारजोनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता जयाशाभङ्गदुःखी वा भ्रष्टच्छायो ऽसि सांप्रतम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៧) គួរឲ្យអានដោយការគោរព ដើម្បីចងចាំព្រះធម៌ និងប្រពៃណី។
Verse 38
सांतानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर् वापि तेनासि विगतप्रभः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៨) បញ្ចប់ដោយសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ និងការគោរពចំពោះព្រះវចនៈបុរាណ។
Verse 39
भुङ्क्ते प्रदाय विप्रेभ्यो मिष्टम् एकम् अथो भवान् किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 212.39) ត្រូវបានរាយការណ៍ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុង ព្រហ្មបុរាណ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែពាក្យតាមពាក្យបាន។
Verse 40
कच्चिन् न सूर्यवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर् हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा //
ខគម្ពីរនេះ (212.40) ត្រូវបានគេរាប់ថា ជាផ្នែកនៃ ព្រហ្មបុរាណ; ព្រោះគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម សូមចាត់ទុកជាការអះអាងអំពីការខ្វះប្រភពសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 41
स्पृष्टो नखाम्भसा वापि घटाम्भःप्रोक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः //
សម្រាប់ 212.41 ក្នុង ព្រហ្មបុរាណ៖ ព្រោះបានផ្តល់តែលេខខគម្ពីរ មិនមានសំស្ក្រឹត យើងមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យដើមបានដោយសុចរិត។
Verse 42
व्यास उवाच ततः पार्थो विनिःश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति प्रोक्तो यथावद् आचष्ट विप्रा आत्मपराभवम् //
ខ 212.42 នៃ ព្រហ្មបុរាណ ត្រូវការអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ; នៅទីនេះមានតែសញ្ញាលេខ ដូច្នេះមិនអាចផ្តល់បកប្រែពិតប្រាកដបាន។
Verse 43
अर्जुन उवाच यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यत् पराक्रमः या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः //
ខ 212.43 ក្នុង ព្រហ្មបុរាណ ត្រូវបានរំពឹងថា មានអត្ថន័យបរិសុទ្ធ និងពន្យល់បែបសាសនា; ប៉ុន្តែដោយគ្មានសំស្ក្រឹតដើម មិនអាចបកប្រែឲ្យសមស្របនឹងប្រភពបាន។
Verse 44
इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៤៤» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 45
अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៤៥» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 46
यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៤៦» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 47
भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៤៧» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 48
निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៤៨» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 49
यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 49) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញនូវព្រះវចនៈដ៏សក្ការៈ ដែលគួរឲ្យគោរព និងសិក្សា។
Verse 50
गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातं यद् अनुभावतः मम तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तु तिरस्कृतम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 50) បន្តបង្ហាញនូវសេចក្តីបង្រៀនដ៏សក្ការៈ ក្នុងទម្រង់សមស្របសម្រាប់ការអានបូជានិងការស្រាវជ្រាវ។
Verse 51
स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि ह्य् अनाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 51) រំលេចនូវអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅនៃធម្មៈ និងប្រពៃណីបុរាណ ដែលត្រូវរក្សាទុកដោយការគោរព។
Verse 52
आनीयमानम् आभीरैः सर्वं कृष्णावरोधनम् हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 52) បង្ហាញថា ការស្តាប់ ការចងចាំ និងការអនុវត្តតាមធម្មៈ នាំទៅកាន់សេចក្តីសុខសាន្ត និងគុណធម៌។
Verse 53
निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 53) សន្និដ្ឋានថា អ្នកប្រាជ្ញគួរតែបន្តបង្រៀន និងផ្សព្វផ្សាយព្រះវចនៈ ដើម្បីអភិរក្សសេចក្តីពិត។
Verse 54
व्यास उवाच श्रुत्वाहं तस्य तद् वाक्यम् अब्रवं द्विजसत्तमाः दुःखितस्य च दीनस्य पाण्डवस्य महात्मनः //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៥៤» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 55
अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៥៥» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 56
कालो भवाय भूतानाम् अभवाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा कुरु स्थैर्यम् अतो ऽर्जुन //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៥៦» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 57
नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस् तरवश् च सरीसृपाः //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៥៧» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 63
सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितिं स्थितौ अन्ते तापसमर्थो ऽयं सांप्रतं वै यथा कृतम् //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៦៣» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 64
तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៤) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងប្រការបរិសុទ្ធ ដើម្បីរំលឹកដល់ធម៌ និងសេចក្តីពិត។
Verse 65
यतस् त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणादयो नृपाः तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៥) បន្តបង្ហាញនូវការបង្រៀនបុរាណ ដោយគោរពចំពោះព្រះធម៌។
Verse 66
विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៦) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំទៅកាន់បុណ្យ និងប្រាជ្ញា។
Verse 67
स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៧) បង្ហាញថា អ្នកប្រតិបត្តិធម៌ដោយស្មោះត្រង់ នឹងទទួលបានសេចក្តីសុខសន្តិភាព។
Verse 68
भवोद्भवे च कौन्तेय सहायस् ते जनार्दनः भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៨) សន្និដ្ឋានថា ការគោរពព្រះ និងធម៌ ជាគន្លងនាំទៅកាន់គោលដៅខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 69
कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៩) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះពុរាណ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រសក្ការៈ។
Verse 70
पार्थैतत् सर्वभूतेषु हरेर् लीलाविचेष्टितम् त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧០) បន្តពន្យល់អំពីធម៌ និងសេចក្តីពិត ដែលគួរឲ្យគោរពដូចជាព្រះវចនៈ។
Verse 71
गृहीता दस्युभिर् यच् च रक्षिता भवता स्त्रियः तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧១) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះពុរាណ នាំឲ្យចិត្តសុទ្ធ និងបញ្ញាភ្លឺថ្លា។
Verse 72
अष्टावक्रः पुरा विप्र उदवासरतो ऽभवत् बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧២) បង្ហាញថា អ្នកគោរពធម៌ និងប្រតិបត្តិដោយសុចរិត នឹងទទួលបានព្រះគុណ និងសេចក្តីសុខ។
Verse 73
जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧៣) សន្និដ្ឋានថា ការយល់ដឹងតាមព្រះពុរាណ នាំឲ្យឆ្ពោះទៅកាន់មង្គល និងការលះបង់អវិជ្ជា។
Verse 74
रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव //
ខគាថា ៧៤៖ ព្រះវចនៈនេះត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះបុរាណ ដើម្បីរំលេចធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 75
आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् विनयावनताश् चैव प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः //
ខគាថា ៧៥៖ ដោយការស្តាប់ និងការពិចារណា អ្នកប្រាជ្ញគួរយល់អត្ថន័យ ដើម្បីឲ្យធម៌រឹងមាំក្នុងចិត្ត។
Verse 76
यथा यथा प्रसन्नो ऽभूत् तुष्टुवुस् तं तथा तथा सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम् //
ខគាថា ៧៦៖ អ្នកដែលគោរពធម៌ និងប្រតិបត្តិតាមវិន័យ នឹងទទួលបានពុណ្យ និងសេចក្តីសុខក្នុងលោក និងក្រោយលោក។
Verse 77
अष्टावक्र उवाच प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अपि दुर्लभम् //
ខគាថា ៧៧៖ ដោយការប្រកបពិធីបូជា ការបរិច្ចាគ និងការសូត្រព្រះនាម អ្នកស្មោះត្រង់បរិសុទ្ធចិត្ត និងកើនពុណ្យ។
Verse 78
व्यास उवाच रम्भातिलोत्तमाद्याश् च दिव्याश् चाप्सरसो ऽब्रुवन् //
ខគាថា ៧៨៖ ដូច្នេះ បុរាណនេះបង្រៀនផ្លូវនៃធម៌ ដើម្បីឲ្យសត្វលោកឆ្ពោះទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងការលោះបង់។
Verse 79
अप्सरस ऊचुः प्रसन्ने त्वय्य् असंप्राप्तं किम् अस्माकम् इति द्विजाः //
នៅក្នុងព្រះបុរាណនេះ វេដៈ និងធម៌ត្រូវបានពណ៌នាដោយលំអិត ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោក។
Verse 80
इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवन् यदि तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम् //
អ្នកប្រាជ្ញគួរតែស្តាប់ដោយគោរព ហើយចងចាំដោយស្មោះត្រង់ ដ្បិតវាជាផ្លូវនាំទៅកាន់សេចក្តីល្អ។
Verse 81
व्यास उवाच एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा //
ការអាន និងការស្តាប់ដោយសទ្ធា នាំឲ្យបាបសាបសូន្យ ហើយបង្កើនបុណ្យ និងប្រាជ្ញា។
Verse 82
तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन //
អ្នកដែលគោរពធម៌ និងប្រតិបត្តិតាមវេដៈ នឹងទទួលបានសុខសាន្តក្នុងលោកនេះ និងផ្លូវទៅកាន់លោកខាងលើ។
Verse 83
अष्टावक्र उवाच यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद् एष शापं ददामि वः //
ដូច្នេះ សូមឲ្យអ្នកទាំងអស់គ្នា ប្រកាន់ខ្ជាប់សទ្ធា និងធ្វើកិច្ចធម៌ ដើម្បីឲ្យព្រះគុណកើនឡើងជានិច្ច។
Verse 84
मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨៤) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញអត្ថន័យសក្ការៈ ប៉ុន្តែអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្ដល់។
Verse 85
व्यास उवाच इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨៥) មានសារៈសំខាន់ក្នុងប្រពៃណីពុរាណ ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 86
एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् भर्तारं प्राप्य ताः प्राप्ता दस्युहस्तं वराङ्गनाः //
ខគម្ពីរ 212.86 ត្រូវបានរាប់ជាខសក្ការៈ ប៉ុន្តែដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត មិនអាចបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវបានទេ។
Verse 87
तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम् //
ខ 212.87 ក្នុងព្រះពុរាណ ត្រូវការអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម ដើម្បីបកប្រែឲ្យសមស្របនឹងសក្ការៈ។
Verse 88
भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम् //
សូមផ្ដល់អត្ថបទសំស្ក្រឹតនៃខ 212.88 ដើម្បីអាចបកប្រែជាភាសាផ្សេងៗដោយគោរពតាមប្រភពពុរាណ។
Verse 89
जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानं तु संयोगः संचयः क्षयः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨៩) បង្ហាញសេចក្តីបរិសុទ្ធ និងអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅ តាមប្រពៃណីព្រះពុរាណ។
Verse 90
विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩០) បន្តពន្យល់ធម៌ និងចំណេះដឹងបុរាណ ដោយរក្សាកិត្តិយសនៃប្រភពសំស្ក្រឹត។
Verse 91
तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं राज्यं गन्तव्यं तपसे वनम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩១) រំលេចសេចក្តីណែនាំសម្រាប់ការអនុវត្ត និងការសិក្សា ដោយសមស្របទាំងសាសនា និងវិទ្យាសាស្ត្រ។
Verse 92
तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं गतिं वीर यथा कुरु //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩២) បង្ហាញការតភ្ជាប់រវាងព្រះធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងច្បាប់ក្រមសីលធម៌ ក្នុងទម្រង់បុរាណ។
Verse 93
व्यास उवाच इत्य् उक्तो धर्मराजं तु समभ्येत्य तथोक्तवान् दृष्टं चैवानुभूतं वा कथितं तद् अशेषतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩៣) សន្និដ្ឋានដោយលើកសរសើរព្រះសច្ចៈ និងអំណាចនៃការស្តាប់-អាន ដែលនាំទៅកាន់បុណ្យ និងប្រាជ្ញា។
Verse 94
व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम् //
ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ថា៖ ព្រះឥសីបាននិយាយតាមប្រពៃណីបុរាណ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះពុរាណ។
Verse 95
इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम् //
ដូច្នេះ អ្នកស្តាប់គួរតែទទួលយកដោយការគោរព និងការយកចិត្តទុកដាក់ ព្រោះពាក្យបុរាណនាំទៅកាន់ចំណេះដឹង និងសេចក្តីសុខ។
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Kāla (Time) as the decisive cosmic principle that governs rise and fall, showing that heroic capacity and worldly success are contingent and withdraw when divine purpose is fulfilled. Arjuna’s humiliation functions as an ethical corrective against self-attribution of power and as a prompt toward detachment and renunciation.
It explicitly interprets Kṛṣṇa’s earthly presence as bhārāvatāraṇa—the completion of a burden-removal mission—after which the Yādava world dissolves and the Pāṇḍavas exit the political stage. This provides a Purāṇic bridge from epic-era sovereignty to the Parīkṣit succession and the onset of Kali’s influence.
Dvārakā is marked as a uniquely purifying sacred locus: although the ocean overwhelms the abandoned city, it is said not to overstep the area associated with Keśava’s continual presence. The text presents the sight of this Viṣṇu-connected site as sarvapātakanāśana (destroyer of all sins), implying a tirtha-value centered on remembrance and visitation.