Adhyaya 17
Citraketu Offends Śiva, Is Cursed by Pārvatī, and Is Glorified as a Vaiṣṇava
បន្ទាប់ពីទទួលព្រះគុណពីព្រះអម្ចាស់ និងបានសម្បត្តិសិទ្ធិអាថ៌កំបាំងដ៏អស្ចារ្យ ចិត្រកេតុដើរលំហែជាមេដឹកនាំវិទ្យាធរ ច្រៀងសរសើរព្រះហរិ តាមលោកសិទ្ធ និងចារណ និងជ្រលងភ្នំសុមេរុ។ ក្រោយមក គាត់ឃើញព្រះសិវៈក្នុងសភាសន្ត ដោយអង្គុយមានព្រះបារវតីលើភ្លៅ ហើយដោយមើលតាមសេចក្តីសមរម្យខាងក្រៅ គាត់សើច និងរិះគន់អាកប្បកិរិយាព្រះសិវៈ។ ព្រះសិវៈស្ងៀមស្ងាត់ដោយអត់ធ្មត់ ខណៈព្រះបារវតីខឹង និងដាក់បណ្តាសាឲ្យចិត្រកេតុកើតក្នុងពួកអសុរ។ ចិត្រកេតុភ្លាមៗចុះក្រោម ថ្វាយបង្គំ និងទទួលបណ្តាសាដោយមិនតបត ដោយពន្យល់ទស្សនៈភាគវតៈអំពីកម្ម ការប្រែប្រួលរវាងបណ្តាសា/ពរ និងភាពអព្យាក្រឹតរបស់ព្រះអម្ចាស់ក្នុងទ្វេភាគ។ ព្រះសិវៈភ្ញាក់ផ្អើល បង្រៀនព្រះបារវតីអំពីមហិមាវៃಷ្ណវៈ—មិនភ័យ មិនជាប់ចិត្ត និងមានចិត្តស្មើ—ហើយរឿងភ្ជាប់ទៅមុខថា កំណើតអសុររបស់ចិត្រកេតុជាបុព្វហេតុនៃការបង្ហាញខ្លួនជា វ្រឹត្រាសុរ បើកឆាករឿងឥន្ទ្រ–វ្រឹត្រ និងធម៌ភក្តិលើសពីរូបរាងខាងក្រៅ។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच यतश्चान्तर्हितोऽनन्तस्तस्यै कृत्वा दिशे नम: । विद्याधरश्चित्रकेतुश्चचार गगने चर: ॥ १ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ក្រោយពីថ្វាយនមស្ការទៅកាន់ទិសដែលអនន្តភគវានបានអន្តរហិតទៅ ចិត្រកេតុ មេដឹកនាំវិទ្យាធរ បានចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរនៅលើអាកាស។
Verse 2
स लक्षं वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रिय: । स्तूयमानो महायोगी मुनिभि: सिद्धचारणै: ॥ २ ॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणीषु नानासङ्कल्पसिद्धिषु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥ ३ ॥
ចិត្រកេតុ មហាយោគីដ៏មានអานุភាព បានធ្វើដំណើរលេងលះអស់រយៈពេលរាប់លានឆ្នាំ ដោយកម្លាំងកាយ និងអង្គញាណមិនចុះថយ ហើយត្រូវបានសរសើរដោយព្រះមុនី ព្រមទាំងសត្វសិទ្ធ និងចារណ។ ក្នុងជ្រលងភ្នំសុមេរុ ដែលជាទីសម្រេចនៃសិទ្ធិជាច្រើនប្រភេទ តែម្ដង គាត់បានរីករាយជាមួយស្ត្រីនៃលោកវិទ្យាធរ ដោយច្រៀងសរសើរព្រះហរិ អម្ចាស់ដ៏អធិបតី។
Verse 3
स लक्षं वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रिय: । स्तूयमानो महायोगी मुनिभि: सिद्धचारणै: ॥ २ ॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणीषु नानासङ्कल्पसिद्धिषु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥ ३ ॥
ចិត្រកេតុ មហាយោគីដ៏មានអานุភាព បានធ្វើដំណើរលេងលះអស់រយៈពេលរាប់លានឆ្នាំ ដោយកម្លាំងកាយ និងអង្គញាណមិនចុះថយ ហើយត្រូវបានសរសើរដោយព្រះមុនី ព្រមទាំងសត្វសិទ្ធ និងចារណ។ ក្នុងជ្រលងភ្នំសុមេរុ ដែលជាទីសម្រេចនៃសិទ្ធិជាច្រើនប្រភេទ តែម្ដង គាត់បានរីករាយជាមួយស្ត្រីនៃលោកវិទ្យាធរ ដោយច្រៀងសរសើរព្រះហរិ អម្ចាស់ដ៏អធិបតី។
Verse 4
एकदा स विमानेन विष्णुदत्तेन भास्वता । गिरिशं ददृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणै: ॥ ४ ॥ आलिङ्गयाङ्कीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्या: शृण्वन्त्या जहासोच्चैस्तदन्तिके ॥ ५ ॥
ម្តងមួយ ខណៈចិត្រកេតុកំពុងធ្វើដំណើរតាមអាកាសលើវិមានដ៏ភ្លឺចែងចាំង ដែលព្រះវិṣṇុបានប្រទាន គាត់បានឃើញព្រះគិរីស (ព្រះសិវៈ) ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសិទ្ធ និងចារណ។ ព្រះសិវៈអង្គុយក្នុងសភាមុនី ដោយដាក់ព្រះនាងបារវតីលើភ្លៅ ហើយអោបដោយព្រះបាហុ។ នៅពេលព្រះនាងបារវតីកំពុងស្តាប់ ចិត្រកេតុបានសើចខ្លាំង ហើយនិយាយនៅជិតនោះ។
Verse 5
एकदा स विमानेन विष्णुदत्तेन भास्वता । गिरिशं ददृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणै: ॥ ४ ॥ आलिङ्गयाङ्कीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्या: शृण्वन्त्या जहासोच्चैस्तदन्तिके ॥ ५ ॥
ម្តងមួយ ខណៈចិត្រកេតុកំពុងធ្វើដំណើរតាមអាកាសលើវិមានដ៏ភ្លឺចែងចាំង ដែលព្រះវិṣṇុបានប្រទាន គាត់បានឃើញព្រះគិរីស (ព្រះសិវៈ) ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសិទ្ធ និងចារណ។ ព្រះសិវៈអង្គុយក្នុងសភាមុនី ដោយដាក់ព្រះនាងបារវតីលើភ្លៅ ហើយអោបដោយព្រះបាហុ។ នៅពេលព្រះនាងបារវតីកំពុងស្តាប់ ចិត្រកេតុបានសើចខ្លាំង ហើយនិយាយនៅជិតនោះ។
Verse 6
चित्रकेतुरुवाच एष लोकगुरु: साक्षाद्धर्मं वक्ता शरीरिणाम् । आस्ते मुख्य: सभायां वै मिथुनीभूय भार्यया ॥ ६ ॥
ចិត្រកេតុបាននិយាយថា «ព្រះសិវៈជាគ្រូវិញ្ញាណនៃលោក ជាអ្នកប្រកាសធម៌សម្រាប់សត្វមានកាយ និងជាអ្នកល្អឥតខ្ចោះ; ប៉ុន្តែគួរឱ្យអស្ចារ្យណាស់ដែលនៅកណ្ដាលសភាព្រះឥសីធំៗ ព្រះองค์កំពុងឱបភរិយា ព្រះនាងបារវតី»។
Verse 7
जटाधरस्तीव्रतपा ब्रह्मवादिसभापति: । अङ्कीकृत्य स्त्रियं चास्ते गतह्री: प्राकृतो यथा ॥ ७ ॥
ព្រះសិវៈមានសក់ជាចងជតា បានបំពេញតបៈដ៏ខ្លាំង ហើយជាប្រធានសភាអ្នកនិយាយព្រះព្រហ្ម។ ទោះយ៉ាងណា នៅមុខព្រះសង្ឃសុចរិត ព្រះองค์អង្គុយឲ្យភរិយានៅលើភ្លៅ ហើយឱបនាង ដូចមនុស្សធម្មតាដែលគ្មានអៀនខ្មាស់។
Verse 8
प्रायश: प्राकृताश्चापि स्त्रियं रहसि बिभ्रति । अयं महाव्रतधरो बिभर्ति सदसि स्त्रियम् ॥ ८ ॥
មនុស្សធម្មតាដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធភាគច្រើនឱបភរិយានៅកន្លែងសម្ងាត់។ តែព្រះមហាទេវៈ អ្នកកាន់មហាវ្រតៈ កំពុងឱបភរិយាដោយបើកចំហ នៅកណ្ដាលសភាព្រះឥសីធំៗ—អស្ចារ្យណាស់!
Verse 9
श्रीशुक उवाच भगवानपि तच्छ्रुत्वा प्रहस्यागाधधीर्नृप । तूष्णीं बभूव सदसि सभ्याश्च तदनुव्रता: ॥ ९ ॥
ស្រីសុកទេវ គោស្វាមីបន្តថា «ព្រះរាជា! ពេលព្រះសិវៈដែលមានប្រាជ្ញាអស្ចារ្យឥតអស់ស្ទើរមិនអាចវាស់បាន បានឮពាក្យរបស់ចិត្រកេតុ ព្រះองค์គ្រាន់តែញញឹម ហើយស្ងៀមនៅក្នុងសភា; សមាជិកសភាទាំងអស់ក៏ធ្វើតាមព្រះองค์ ដោយមិននិយាយអ្វីទេ»។
Verse 10
इत्यतद्वीर्यविदुषि ब्रुवाणे बह्वशोभनम् । रुषाह देवी धृष्टाय निर्जितात्माभिमानिने ॥ १० ॥
ដោយមិនដឹងអំពីអานุភាពរបស់ព្រះសិវៈ និងព្រះនាងបារវតី ចិត្រកេតុបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងដោយពាក្យមិនសមរម្យ។ ដូច្នេះ ទេវីបារវតីក៏ខឹងខ្លាំង ហើយបាននិយាយដូច្នេះទៅកាន់ចិត្រកេតុអ្នកក្លាហាន ដែលអួតអាងថាខ្លួនល្អជាងព្រះសិវៈក្នុងការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍។
Verse 11
श्रीपार्वत्युवाच अयं किमधुना लोके शास्ता दण्डधर: प्रभु: । अस्मद्विधानां दुष्टानां निर्लज्जानां च विप्रकृत् ॥ ११ ॥
ព្រះនាងបាវ៌តី បានមានបន្ទូលថា៖ ឱ! តើបុគ្គលថ្មីថ្មោងនេះទទួលបានតំណែងដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មមនុស្សដែលគ្មានការខ្មាស់អៀនដូចពួកយើងឬ? តើគេត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកគ្រប់គ្រងឬ?
Verse 12
न वेद धर्मं किल पद्मयोनि- र्न ब्रह्मपुत्रा भृगुनारदाद्या: । न वै कुमार: कपिलो मनुश्च ये नो निषेधन्त्यतिवर्तिनं हरम् ॥ १२ ॥
ឱ! ព្រះព្រហ្មដែលកើតចេញពីផ្កាឈូក មិនដឹងពីគោលការណ៍នៃសាសនាទេ ហើយពួក ឥសី ដ៏អស្ចារ្យដូចជា ភ្រឹគុ និង នារទ ក៏មិនដឹងដែរ។ មនុ និង កបិល ក៏បានភ្លេចគោលការណ៍សាសនាដែរ។
Verse 13
एषामनुध्येयपदाब्जयुग्मं जगद्गुरुं मङ्गलमङ्गलं स्वयम् । य: क्षत्रबन्धु: परिभूय सूरीन् प्रशास्ति धृष्टस्तदयं हि दण्ड्य: ॥ १३ ॥
ចិត្រកេតុ នេះគឺជា ក្សត្រ ដ៏ទាបបំផុត ព្រោះគេបានប្រមាថដល់ ព្រះសិវៈ ដែលជាគ្រូនៃពិភពលោកទាំងមូល។ ដូច្នេះ ចិត្រកេតុ ត្រូវតែទទួលទណ្ឌកម្ម។
Verse 14
नायमर्हति वैकुण्ठपादमूलोपसर्पणम् । सम्भावितमति: स्तब्ध: साधुभि: पर्युपासितम् ॥ १४ ॥
បុគ្គលនេះពោរពេញដោយអំនួត។ គេមិនសមនឹងចូលទៅជិត ព្រះបាទារបស់ ព្រះវិស្ណុ ដែលត្រូវបានគោរពបូជាដោយពួកបរិសុទ្ធទាំងអស់នោះទេ។
Verse 15
अत: पापीयसीं योनिमासुरीं याहि दुर्मते । यथेह भूयो महतां न कर्ता पुत्र किल्बिषम् ॥ १५ ॥
នែ កូនដ៏ព្រហើន ចូរទៅកើតក្នុងត្រកូល അសុរ ដ៏ទាបថោក និងមានបាបចុះ ដើម្បីកុំឱ្យឯងប្រព្រឹត្តល្មើសបែបនេះចំពោះពួកបរិសុទ្ធទៀត។
Verse 16
श्रीशुक उवाच एवं शप्तश्चित्रकेतुर्विमानादवरुह्य स: । प्रसादयामास सतीं मूर्ध्ना नम्रेण भारत ॥ १६ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា—ឱ ភារតៈ! ពេលពារវតីដាក់បណ្តាសាចិត្រកេតុ គាត់ចុះពីវីមាន កោតគោរពដោយទាបខ្លួន ក្បាលទន់ ហើយធ្វើឲ្យព្រះសតីពេញព្រះហឫទ័យ។
Verse 17
चित्रकेतुरुवाच प्रतिगृह्णामि ते शापमात्मनोऽञ्जलिनाम्बिके । देवैर्मर्त्याय यत्प्रोक्तं पूर्वदिष्टं हि तस्य तत् ॥ १७ ॥
ចិត្រកេតុបាននិយាយថា—ឱ មាតា អំបិកា! ខ្ញុំប្រណមដៃទទួលយកបណ្តាសានេះ; ព្រោះអ្វីដែលទេវតាកំណត់សម្រាប់មនុស្ស គឺស្របតាមកម្មពីមុនដែលបានកំណត់រួច។
Verse 18
संसारचक्र एतस्मिञ्जन्तुरज्ञानमोहित: । भ्राम्यन् सुखं च दु:खं च भुङ्क्ते सर्वत्र सर्वदा ॥ १८ ॥
ក្នុងកង់សង្សារនេះ សត្វមានជីវិតដែលត្រូវអវិជ្ជាមោហិត នឹងវង្វេងទៅមក ហើយទទួលរងសុខនិងទុក្ខ ដែលជាផលកម្មពីមុន នៅគ្រប់ទីកន្លែងគ្រប់ពេល។
Verse 19
नैवात्मा न परश्चापि कर्ता स्यात् सुखदु:खयो: । कर्तारं मन्यतेऽत्राज्ञ आत्मानं परमेव च ॥ १९ ॥
ក្នុងលោកវត្ថុនេះ មិនមែនជីវខ្លួនឯង ឬអ្នកដទៃជាអ្នកបង្កសុខទុក្ខទេ; តែដោយអវិជ្ជាខ្លាំង ជីវគិតថាខ្លួន និងអ្នកដទៃជាអ្នកកើតហេតុ។
Verse 20
गुणप्रवाह एतस्मिन् क: शाप: को न्वनुग्रह: । क: स्वर्गो नरक: को वा किं सुखं दु:खमेव वा ॥ २० ॥
ក្នុងលោកដែលហូរទៅតាមលំហូរគុណៈនេះ តើអ្វីជាបណ្តាសា អ្វីជាព្រះពរ? តើអ្វីជាសួគ៌ អ្វីជានរក? តើអ្វីជាសុខ អ្វីជាទុក្ខពិតប្រាកដ—នៅពេលអ្វីៗទាំងអស់ដូចរលកហូរមិនឈប់?
Verse 21
एक: सृजति भूतानि भगवानात्ममायया । एषां बन्धं च मोक्षं च सुखं दु:खं च निष्कल: ॥ २१ ॥
ព្រះបរមបុរសមានតែមួយ; ដោយអាត្មមាយារបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គបង្កើតសត្វជីវទាំងអស់។ ទោះមិនជាប់ពាក់ ក៏បង្ហាញពន្ធនៈ–មោក្ស និងសុខ–ទុក្ខ។
Verse 22
न तस्य कश्चिद्दयित: प्रतीपो न ज्ञातिबन्धुर्न परो न च स्व: । समस्य सर्वत्र निरञ्जनस्य सुखे न राग: कुत एव रोष: ॥ २२ ॥
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះហឫទ័យស្មើចំពោះសត្វជីវទាំងអស់; គ្មានអ្នកណាជាទីស្រឡាញ់ពិសេស ឬសត្រូវធំ គ្មានមិត្ត ឬញាតិ។ ព្រះអង្គជានិរ៉ញ្ចនៈ មិនលោភសុខ; ដូច្នេះកំហឹងចំពោះទុក្ខមកពីណា?
Verse 23
तथापि तच्छक्तिविसर्ग एषां सुखाय दु:खाय हिताहिताय । बन्धाय मोक्षाय च मृत्युजन्मनो: शरीरिणां संसृतयेऽवकल्पते ॥ २३ ॥
ទោះយ៉ាងណា ដោយការបញ្ចេញអំណាច (śakti) របស់ព្រះអង្គ ព្រះអម្ចាស់រៀបចំសម្រាប់សត្វមានកាយ តាមកម្ម—សុខ‑ទុក្ខ ល្អ‑អាក្រក់ ពន្ធនៈ‑មោក្ស កំណើត‑មរណៈ—ដើម្បីឲ្យលំហូរសំសារបន្តទៅ។
Verse 24
अथ प्रसादये न त्वां शापमोक्षाय भामिनि । यन्मन्यसे ह्यसाधूक्तं मम तत्क्षम्यतां सति ॥ २४ ॥
ឱ មាតាដែលកំពុងខឹង ខ្ញុំមិនបានសុំឲ្យអ្នកព្រះហឫទ័យល្អ ដើម្បីរួចពីបណ្តាសាទេ។ ឱ សតី ប្រសិនបើពាក្យណាមួយរបស់ខ្ញុំដែលអ្នកគិតថាមិនសមរម្យ សូមអភ័យទោស។
Verse 25
श्रीशुक उवाच इति प्रसाद्य गिरिशौ चित्रकेतुररिन्दम । जगाम स्वविमानेन पश्यतो: स्मयतोस्तयो: ॥ २५ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវបានមានព្រះបន្ទូល—ឱ ពារីក្សិត អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ! បន្ទាប់ពីចិត្រកេតុធ្វើឲ្យគិរីសៈ (សិវៈ) និងបារវតីព្រះហឫទ័យល្អហើយ គាត់ឡើងលើវិមានរបស់ខ្លួនហើយចាកចេញ; ព្រះទាំងពីរមើលទៅដោយអស្ចារ្យ ហើយញញឹម។
Verse 26
ततस्तु भगवान् रुद्रो रुद्राणीमिदमब्रवीत् । देवर्षिदैत्यसिद्धानां पार्षदानां च शृण्वताम् ॥ २६ ॥
បន្ទាប់មក នៅចំពោះមុខទេវឫសី នារ៉ដា អសុរ អ្នកសិទ្ធលោក និងបរិវារផ្ទាល់ដែលកំពុងស្តាប់ ព្រះភគវាន រុទ្រៈដ៏មានអំណាចខ្លាំង បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះនាង រុទ្រានី បារវតី ដូច្នេះ។
Verse 27
श्रीरुद्र उवाच दृष्टवत्यसि सुश्रोणि हरेरद्भुतकर्मण: । माहात्म्यं भृत्यभृत्यानां नि:स्पृहाणां महात्मनाम् ॥ २७ ॥
ព្រះស្រីរុទ្រៈមានព្រះបន្ទូលថា—ឱ បារវតីអ្នកមានចង្កេះស្រស់ស្អាត! អ្នកបានឃើញមហិមារបស់ពួកវៃಷ្ណវៈ អ្នកបម្រើនៃអ្នកបម្រើរបស់ព្រះហរិ ដែលមានកិច្ចការអស្ចារ្យហើយឬនៅ? ពួកគេជាមហាត្មា មិនលោភលន់សុខវត្ថុ។
Verse 28
नारायणपरा: सर्वे न कुतश्चन बिभ्यति । स्वर्गापवर्गनरकेष्वपि तुल्यार्थदर्शिन: ॥ २८ ॥
ពួកភក្តិដែលផ្តោតចិត្តលើព្រះនារាយណៈតែមួយ មិនភ័យខ្លាចស្ថានភាពណាមួយឡើយ។ សម្រាប់ពួកគេ សួគ៌ មោគ្សៈ (អបវರ್ಗ) និងនរក ក៏ស្មើគ្នា ព្រោះពួកគេចាប់អារម្មណ៍តែសេវាព្រះអម្ចាស់ប៉ុណ្ណោះ។
Verse 29
देहिनां देहसंयोगाद् द्वन्द्वानीश्वरलीलया । सुखं दु:खं मृतिर्जन्म शापोऽनुग्रह एव च ॥ २९ ॥
ពេលសត្វមានជីវិតជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងរាងកាយវត្ថុ ដោយលីឡានៃឥទ្ធិពលខាងក្រៅរបស់ព្រះអម្ចាស់ ទើបកើតមានទ្វេភាគ—សុខនិងទុក្ខ កំណើតនិងមរណៈ បណ្តាសា និងព្រះអនុគ្រោះ—ទាំងនេះជាផលធម្មជាតិនៃការប៉ះពាល់នឹងរាងកាយក្នុងលោកវត្ថុ។
Verse 30
अविवेककृत: पुंसो ह्यर्थभेद इवात्मनि । गुणदोषविकल्पश्च भिदेव स्रजिवत्कृत: ॥ ३० ॥
ដូចមនុស្សម្នាក់យល់ច្រឡំថាពួងផ្កាជាពស់ ដូច្នេះដែរ ដោយអវិវេក មនុស្សគិតថាមានភាពខុសគ្នានៅក្នុងខ្លួន ហើយបែងចែកគុណ-ទោស ដោយចាត់សុខថាល្អ ទុក្ខថាអាក្រក់។
Verse 31
वासुदेवे भगवति भक्तिमुद्वहतां नृणाम् । ज्ञानवैराग्यवीर्याणां न हि कश्चिद् व्यपाश्रय: ॥ ३१ ॥
អ្នកដែលបម្រើដោយភក្តិចំពោះព្រះវាសុទេវ (ក្រឹស្ណ) មានប្រាជ្ញា និងវិរាគ្យៈកើតឡើងដោយធម្មជាតិ; ដូច្នេះពួកគេមិនចាប់អារម្មណ៍លើសុខឬទុក្ខដែលលោកិយៈហៅថា។
Verse 32
नाहं विरिञ्चो न कुमारनारदौ न ब्रह्मपुत्रा मुनय: सुरेशा: । विदाम यस्येहितमंशकांशका न तत्स्वरूपं पृथगीशमानिन: ॥ ३२ ॥
មិនមែនខ្ញុំ (ព្រះសិវៈ) មិនមែនព្រះព្រហ្ម មិនមែនអស្វិនីកុមារ មិនមែននារទ មិនមែនមហាមុនីជាកូនព្រហ្ម ទោះជាទេវតាក៏ដោយ—គ្មាននរណាអាចយល់ដឹងលីឡា និងព្រះបុគ្គលភាពរបស់ព្រះអម្ចាស់អតិបរមា។ ទោះយើងជាផ្នែករបស់ព្រះអង្គ ក៏យើងគិតថាខ្លួនជាអធិបតីដាច់ដោយឡែក ដូច្នេះមិនអាចដឹងស្វរូបរបស់ព្រះអង្គបាន។
Verse 33
न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रिय: स्व: परोऽपि वा । आत्मत्वात्सर्वभूतानां सर्वभूतप्रियो हरि: ॥ ३३ ॥
ព្រះអង្គមិនចាត់ទុកនរណាម្នាក់ថាជាទីស្រឡាញ់ពិសេស ឬជាសត្រូវឡើយ; គ្មានអ្នកណាជាសាច់ញាតិរបស់ព្រះអង្គ ហើយគ្មានអ្នកណាជាអ្នកបរទេស។ ព្រះហរិជាអាត្មានៃសត្វទាំងអស់; ដូច្នេះព្រះអង្គជាមិត្តមង្គល និងជាទីស្រឡាញ់ជិតស្និទ្ធរបស់សត្វលោកទាំងមូល។
Verse 34
तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतु: प्रियोऽनुग: । सर्वत्र समदृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रिय: ॥ ३४ ॥ तस्मान्न विस्मय: कार्य: पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥ ३५ ॥
ចិត្រកេតុដ៏មានសំណាងនេះ ជាភក្តៈអ្នកតាមដានដែលព្រះអម្ចាស់ស្រឡាញ់; គាត់មើលសត្វទាំងអស់ដោយសមភាព និងមានចិត្តស្ងប់។ ដូចគ្នានេះ ខ្ញុំក៏ជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់អច្យុត (នារាយណៈ)។ ហេតុនេះ កុំភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះសកម្មភាពរបស់មហាត្មា ភក្តៈដ៏អធិករបស់នារាយណៈឡើយ; ពួកគេឥតមានការចងចិត្ត និងការច嫉, ស្ងប់ស្ងាត់ជានិច្ច និងសមទស្សីចំពោះគ្រប់គ្នា។
Verse 35
तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतु: प्रियोऽनुग: । सर्वत्र समदृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रिय: ॥ ३४ ॥ तस्मान्न विस्मय: कार्य: पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥ ३५ ॥
ចិត្រកេតុដ៏មានសំណាងនេះ ជាភក្តៈអ្នកតាមដានដែលព្រះអម្ចាស់ស្រឡាញ់; គាត់មើលសត្វទាំងអស់ដោយសមភាព និងមានចិត្តស្ងប់។ ដូចគ្នានេះ ខ្ញុំក៏ជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់អច្យុត (នារាយណៈ)។ ហេតុនេះ កុំភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះសកម្មភាពរបស់មហាត្មា ភក្តៈដ៏អធិករបស់នារាយណៈឡើយ; ពួកគេឥតមានការចងចិត្ត និងការច嫉, ស្ងប់ស្ងាត់ជានិច្ច និងសមទស្សីចំពោះគ្រប់គ្នា។
Verse 36
श्रीशुक उवाच इति श्रुत्वा भगवत: शिवस्योमाभिभाषितम् । बभूव शान्तधी राजन् देवी विगतविस्मया ॥ ३६ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រះរាជា កាលដែលទេវីបានស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះភគវាន សិវៈ ដែលបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់អុមា នាងបានបោះបង់ភាពភ្ញាក់ផ្អើល ហើយមានបញ្ញាស្ថិតស្ថេរ។
Verse 37
इति भागवतो देव्या: प्रतिशप्तुमलन्तम: । मूर्ध्ना स जगृहे शापमेतावत्साधुलक्षणम् ॥ ३७ ॥
ចិត្រកេតុ ជាមហាភក្តៈ អាចដាក់បណ្តាសាទៅលើទេវីតបសងសឹកបាន ប៉ុន្តែគាត់មិនធ្វើទេ; គាត់បានឱនក្បាលទទួលបណ្តាសា ដោយសុភាពរាបសារ ចំពោះព្រះសិវៈ និងព្រះមហេសី—នេះហើយជាលក្ខណៈសាធុរបស់វៃಷ្ណវ។
Verse 38
जज्ञे त्वष्टुर्दक्षिणाग्नौ दानवीं योनिमाश्रित: । वृत्र इत्यभिविख्यातो ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ३८ ॥
ដោយសារបណ្តាសារបស់ភវានី (ទុರ್ಗា) ចិត្រកេតុនោះបានទទួលកំណើតក្នុងពូជអសុរ។ គាត់បានលេចឡើងជារូបអារក្សពីភ្លើងបូជាខាងត្បូងក្នុងយជ្ញរបស់ទ្វଷ្ដា ទោះយ៉ាងណាក៏នៅតែពេញដោយជ្ញាន និងវិជ្ញាន ហើយល្បីឈ្មោះថា វ្រឹត្រាសុរ។
Verse 39
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । वृत्रस्यासुरजातेश्च कारणं भगवन्मते: ॥ ३९ ॥
ឱ ព្រះរាជា បរិក្សិត ជាទីគោរព អ្នកបានសួរខ្ញុំថា វ្រឹត្រាសុរ ដែលជាមហាភក្តៈ តើហេតុអ្វីបានកើតក្នុងគ្រួសារអសុរ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានពន្យល់អ្វីៗទាំងអស់ជូនព្រះองค์ហើយ។
Verse 40
इतिहासमिमं पुण्यं चित्रकेतोर्महात्मन: । माहात्म्यं विष्णुभक्तानां श्रुत्वा बन्धाद्विमुच्यते ॥ ४० ॥
នេះជាប្រវត្តិសាស្ត្របរិសុទ្ធរបស់មហាត្មា ចិត្រកេតុ។ អ្នកណាដែលស្តាប់រឿងនេះពីភក្តៈបរិសុទ្ធ ដោយមានមហិមារបស់ភក្តៈព្រះវិษ្ណុផង នោះអ្នកស្តាប់ក៏រួចផុតពីចំណងនៃជីវិតលោកិយ។
Verse 41
य एतत्प्रातरुत्थाय श्रद्धया वाग्यत: पठेत् । इतिहासं हरिं स्मृत्वा स याति परमां गतिम् ॥ ४१ ॥
អ្នកណាដែលភ្ញាក់ពីព្រឹកមុន ដោយសទ្ធា សម្រួលពាក្យនិងចិត្ត ហើយរំលឹកដល់ព្រះស្រីហរិ ព្រមទាំងអានប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋនេះ នឹងបានដល់គតិដ៏លើសលប់—ធាមរបស់ព្រះ។
Frequently Asked Questions
Citraketu judged Śiva’s external posture—embracing Pārvatī in a public assembly—through conventional social decorum, not recognizing Śiva’s transcendental position and the non-material nature of divine conduct. The mistake is not merely ‘speaking’ but presuming moral superiority and criticizing an exalted personality without understanding tattva (reality), which the Bhāgavata frames as a form of offense rooted in partial knowledge.
Śiva’s silence demonstrates the restraint and profundity of a mahātmā: he does not react from ego, nor does he need to defend himself. In Bhāgavata ethics, such silence also exposes the critic’s immaturity and allows the event to become instructive—culminating in a teaching moment where Śiva later glorifies the Vaiṣṇava quality of fearlessness and detachment.
He immediately offered obeisance, accepted the curse with folded hands, and refrained from counter-cursing despite having mystic power to do so. This is praised as the standard of Vaiṣṇava conduct: humility, non-retaliation, and philosophical clarity that happiness and distress unfold under karma and daiva, while devotion remains the devotee’s true shelter.
Citraketu teaches that embodied life moves like waves in a flowing river—dualities arise and pass—so ‘curse’ and ‘favor’ are not ultimate realities. He attributes happiness and distress to the unfolding of past deeds under higher administration, and he stresses that the Supreme Lord is impartial; dualities pertain to the conditioned state under māyā, not to the Lord’s own nature.
The chapter explicitly connects Citraketu’s curse to his later birth as Vṛtrāsura, showing that external birth-status does not define devotion. A devotee may accept an apparently unfavorable embodiment due to a curse or karmic arrangement, yet retain transcendental knowledge and bhakti. This sets up the later narrative where Vṛtrāsura’s devotion becomes exemplary despite his demonic form.
Śiva teaches that devotees of Nārāyaṇa are servants of the Lord’s servants, uninterested in material happiness, and fearless in any condition. For them, heaven, hell, and even liberation are secondary to service. Such devotees naturally possess knowledge and detachment, and they remain peaceful and equal to all—hence Citraketu’s unshaken acceptance is evidence of genuine Vaiṣṇava stature.