Adhyaya 2

Verse 1

व्यास उवाच इति सम्प्रश्नसंहृष्टो विप्राणां रौमहर्षणि: । प्रतिपूज्य वचस्तेषां प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ १ ॥

វ្យាសបានមានព្រះបន្ទូល—ដោយសំណួរដ៏ល្អឥតខ្ចោះរបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ អ៊ុគ្រស្រវា (សូត គោស្វាមី) កូនរបស់ រោមហർഷណៈ មានសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង; បន្ទាប់ពីគោរពពាក្យរបស់ពួកគេ គាត់បានចាប់ផ្តើមឆ្លើយតប។

Verse 2

सूत उवाच यं प्रव्रजन्तमनुपेतमपेतकृत्यं द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव । पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽभिनेदु- स्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ॥ २ ॥

សូតបាននិយាយថា—ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះមហាមុនី (សុកទេវ គោស្វាមី) អ្នកអាចចូលដល់បេះដូងសត្វលោកទាំងអស់។ នៅពេលដែលគាត់ចាកចេញពីផ្ទះទៅទទួលសន្យាស ដោយមិនបានធ្វើពិធីអុបនយន និងពិធីសាសនាដែលអ្នកវណ្ណៈខ្ពស់ធ្វើ នោះឪពុកគាត់ ទ្វៃបាយនៈ (វ្យាស) ដែលឈឺចាប់ដោយការបែកបាក់ បានហៅថា «កូនអើយ!» ហើយដើមឈើដែលលង់ក្នុងអារម្មណ៍ដូចគ្នា បានឆ្លើយតបជាសំឡេងត្រឡប់។

Verse 3

य: स्वानुभावमखिलश्रुतिसारमेक- मध्यात्मदीपमतितितीर्षतां तमोऽन्धम् । संसारिणां करुणयाह पुराणगुह्यं तं व्याससूनुमुपयामि गुरुं मुनीनाम् ॥ ३ ॥

ខ្ញុំសូមគោរពបូជាចំពោះព្រះសុកៈ ព្រះបុត្ររបស់ព្រះវ្យាសៈ គ្រូនៃឥសីទាំងអស់ ដែលបានស្រូបយកសារសំខាន់នៃស្រុតិទាំងមូលដោយបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ ហើយដោយមេត្តាករុណាចំពោះសត្វលោកដែលខិតខំឆ្លងកាត់អន្ធការនៃសំសារ បានប្រកាសពុរាណសម្ងាត់ដ៏ល្អិតល្អន់នេះ។

Verse 4

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ ४ ॥

មុននឹងសូត្រស្រីមទ្ភាគវតំ ដែលជាមធ្យោបាយនៃជ័យជំនះ គួរគោរពបូជាចំពោះព្រះនារាយណៈ ចំពោះនរ-នារាយណៈ ឥសីជាមនុស្សឧត្តម ចំពោះទេវីសរស្វតី មាតានៃវិជ្ជា និងចំពោះព្រះវ្យាសទេវ អ្នកនិពន្ធ; បន្ទាប់មកទើបអានពាក្យ “ជ័យ”។

Verse 5

मुनय: साधु पृष्टोऽहं भवद्भ‍िर्लोकमङ्गलम् । यत्कृत: कृष्णसम्प्रश्नो येनात्मा सुप्रसीदति ॥ ५ ॥

ឱ មុនីទាំងឡាយ អ្នកទាំងអស់បានសួរខ្ញុំយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងជាមង្គលដល់លោក; ព្រោះវាជាសំណួរអំពីព្រះក្រឹෂ្ណៈ ហើយមានតែសំណួរបែបនេះទេដែលអាចធ្វើឲ្យអាត្មានពេញចិត្តយ៉ាងពេញលេញ។

Verse 6

स वै पुंसां परो धर्मो यतो भक्तिरधोक्षजे । अहैतुक्यप्रतिहता ययात्मा सुप्रसीदति ॥ ६ ॥

ធម៌ដ៏ឧត្តមសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ គឺធម៌ដែលបង្កើតភក្តិពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះអធោក្សជៈ (ព្រះលើសអារម្មណ៍); ភក្តិនោះត្រូវតែគ្មានហេតុផលផ្ទាល់ខ្លួន និងមិនត្រូវបានរារាំង—ដោយវា អាត្មានបានពេញចិត្តយ៉ាងពេញលេញ។

Verse 7

वासुदेवे भगवति भक्तियोग: प्रयोजित: । जनयत्याशु वैराग्यं ज्ञानं च यदहैतुकम् ॥ ७ ॥

ដោយអនុវត្តភក្តិយោគចំពោះភគវាន វាសុទេវៈ ព្រះក្រឹෂ្ណៈ នោះវៃរាគ្យ (ការមិនជាប់ចិត្ត) និងជ្ញានអហេតុក (ចំណេះដឹងគ្មានមូលហេតុផ្លូវលោក) នឹងកើតឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយខ្លួនឯង។

Verse 8

धर्म: स्वनुष्ठित: पुंसां विष्वक्सेनकथासु य: । नोत्पादयेद्यदि रतिं श्रम एव हि केवलम् ॥ ८ ॥

កិច្ចធម៌ដែលមនុស្សអនុវត្តតាមស្ថានភាពរបស់ខ្លួន បើមិនបង្កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះកថានៃវិṣ្វក្សេន (ព្រះភគវាន) ទេ នោះគ្រាន់តែជាការខិតខំឥតប្រយោជន៍។

Verse 9

धर्मस्य ह्यापवर्ग्यस्य नार्थोऽर्थायोपकल्पते । नार्थस्य धर्मैकान्तस्य कामो लाभाय हि स्मृत: ॥ ९ ॥

ធម៌មានគោលបំណងពិតប្រាកដគឺ អបវರ್ಗ—ការលោះលែង; មិនគួរអនុវត្តដើម្បីរកផលចំណេញវត្ថុ។ ហើយអ្នកដែលឈរជាប់ក្នុងសេវាធម៌ខ្ពស់បំផុត មិនគួរយកទ្រព្យដែលបានមកបំប៉នកាមសុខតាមអង្គញាណ។

Verse 10

कामस्य नेन्द्रियप्रीतिर्लाभो जीवेत यावता । जीवस्य तत्त्वजिज्ञासा नार्थो यश्चेह कर्मभि: ॥ १० ॥

បំណងប្រាថ្នាមិនគួរបែរទៅរកសេចក្តីរីករាយតាមអង្គញាណទេ; ការបានមកគួរមានត្រឹមតែគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់រក្សាជីវិត។ ព្រោះជីវិតមនុស្សមានសម្រាប់ស្វែងយល់សច្ចធម៌ដាច់ខាត; ការងារមិនគួរមានគោលដៅផ្សេងទៀត។

Verse 11

वदन्ति तत्तत्त्वविदस्तत्त्वं यज्ज्ञानमद्वयम् । ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते ॥ ११ ॥

អ្នកប្រាជ្ញដែលដឹងសច្ចធម៌និយាយថា សច្ចធម៌ដែលជាចំណេះដឹងអដ្វ័យនោះ ត្រូវបានហៅថា ព្រហ្មន៍ (Brahman), បរមាត្មា (Paramātmā) ឬ ភគវាន (Bhagavān)។

Verse 12

तच्छ्रद्दधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया । पश्यन्त्यात्मनि चात्मानं भक्त्या श्रुतगृहीतया ॥ १२ ॥

មុនីដែលមានសទ្ធាចំពោះវា មានចំណេះដឹង និងវិរាគ្យៈ ពេលបម្រើដោយភក្តិដែលទទួលពីការស្តាប់វេទាន្ត-ស្រុតិ នោះពួកគេឃើញសច្ចធម៌នោះនៅក្នុងអាត្មា ហើយឃើញអាត្មស្វរូបរបស់ខ្លួនផងដែរ។

Verse 13

अत: पुम्भिर्द्विजश्रेष्ठा वर्णाश्रमविभागश: । स्वनुष्ठितस्य धर्मस्य संसिद्धिर्हरितोषणम् ॥ १३ ॥

ដូច្នេះ ឱអ្នកល្អបំផុតក្នុងចំណោមទ្វិជៈ ការសម្រេចល្អឥតខ្ចោះពីការអនុវត្តធម៌តាមវර්ណៈ និងអាស្រមរបស់ខ្លួន គឺការធ្វើឲ្យព្រះហរិ ពេញព្រះហឫទ័យ។

Verse 14

तस्मादेकेन मनसा भगवान् सात्वतां पति: । श्रोतव्य: कीर्तितव्यश्च ध्येय: पूज्यश्च नित्यदा ॥ १४ ॥

ដូច្នេះ ដោយចិត្តផ្តោតតែមួយ គួរតែស្តាប់ អធិប្បាយសរសើរ រំលឹកធ្វើសមាធិ និងបូជាព្រះភគវាន អម្ចាស់នៃសត្វតៈ និងអ្នកការពារភក្តៈ ជានិច្ច។

Verse 15

यदनुध्यासिना युक्ता: कर्मग्रन्थिनिबन्धनम् । छिन्दन्ति कोविदास्तस्य को न कुर्यात्कथारतिम् ॥ १५ ॥

ដោយការចងចាំធ្វើសមាធិដល់ព្រះអង្គជានិច្ច បណ្ឌិតកាត់ផ្តាច់ក្បាលចងនៃកម្មបាន; ដូច្នេះ អ្នកណាមិននឹងមានសេចក្តីរីករាយក្នុងកថាព្រះអង្គ?

Verse 16

शुश्रूषो: श्रद्दधानस्य वासुदेवकथारुचि: । स्यान्महत्सेवया विप्रा: पुण्यतीर्थनिषेवणात् ॥ १६ ॥

ឱវិប្រៈទាំងឡាយ អ្នកដែលមានសទ្ធា និងចង់ស្តាប់ដោយចិត្តសេវា នឹងកើតមានរសជាតិក្នុងកថាវាសុទេវៈ ដោយសារការបម្រើមហាត្មៈ ដែលស្មើនឹងទីរថៈបុណ្យ។

Verse 17

श‍ृण्वतां स्वकथा: कृष्ण: पुण्यश्रवणकीर्तन: । हृद्यन्त:स्थो ह्यभद्राणि विधुनोति सुहृत्सताम् ॥ १७ ॥

ព្រះក្រឹṣṇa ដែលកថារបស់ព្រះអង្គបរិសុទ្ធដោយការស្តាប់ និងការសរសើរ ប្រទានជាបរមាត្មា ស្ថិតនៅក្នុងបេះដូង; ជាមិត្តល្អនៃភក្តៈសច្ចៈ ព្រះអង្គបោសសម្អាតអសុភមង្គលចេញពីបេះដូងអ្នកស្តាប់។

Verse 18

नष्टप्रायेष्वभद्रेषु नित्यं भागवतसेवया । भगवत्युत्तमश्लोके भक्तिर्भवति नैष्ठिकी ॥ १८ ॥

ដោយការបម្រើភាគវតមជានិច្ច និងបម្រើអ្នកប भक्त បរិសុទ្ធ អនរថក្នុងចិត្តស្ទើរតែរលាយអស់ ហើយភក្តិដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះភគវាន អុត្តមស្លោក ក៏តាំងមាំមិនរអាក់រអួល។

Verse 19

तदा रजस्तमोभावा: कामलोभादयश्च ये । चेत एतैरनाविद्धं स्थितं सत्त्वे प्रसीदति ॥ १९ ॥

ពេលភក្តិដ៏មាំមួនតាំងនៅក្នុងចិត្ត អំណាចរជស និងតមស—កាមៈ លោភៈ ជាដើម—រលាយបាត់; ចិត្តមិនត្រូវកលេសប៉ះពាល់ តាំងនៅសត្ត្វ ហើយសុខសាន្ត។

Verse 20

एवं प्रसन्नमनसो भगवद्भक्तियोगत: । भगवत्तत्त्वविज्ञानं मुक्तसङ्गस्य जायते ॥ २० ॥

ដូច្នេះ ដោយយោគៈភក្តិចំពោះព្រះអម្ចាស់ ពេលចិត្តស្រស់ថ្លា និងរីករាយ អ្នកដែលរួចផុតពីសម្ព័ន្ធវត្ថុ នឹងកើតមានចំណេះដឹងពិតអំពីតត្ត្វៈរបស់ព្រះភគវាន។

Verse 21

भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशया: । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि द‍ृष्ट एवात्मनीश्वरे ॥ २१ ॥

ពេលបានឃើញព្រះអីស្វរៈ អធិបតីនៃអាត្មា ក្រវ៉ាត់ក្នុងចិត្តត្រូវបំបែក សង្ស័យទាំងអស់ត្រូវកាត់ផ្តាច់ ហើយខ្សែសង្វាក់កម្មក៏រលាយអស់។

Verse 22

अतो वै कवयो नित्यं भक्तिं परमया मुदा । वासुदेवे भगवति कुर्वन्त्यात्मप्रसादनीम् ॥ २२ ॥

ដូច្នេះពិតប្រាកដ តាំងពីអនាដិកាល មហាបណ្ឌិត និងអ្នកឆ្លងលើសលោក តែងបម្រើភក្តិដល់ព្រះវាសុទេវៈ ព្រះភគវាន ដោយសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះភក្តិនោះធ្វើឲ្យអាត្មាស្រស់ថ្លា។

Verse 23

सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्गुणास्तै- र्युक्त: पर: पुरुष एक इहास्य धत्ते । स्थित्यादये हरिविरिञ्चिहरेति संज्ञा: श्रेयांसि तत्र खलु सत्त्वतनोर्नृणां स्यु: ॥ २३ ॥

សត្ត្វៈ រាជសៈ និង តមសៈ ជាគុណនៃប្រក្រឹតិ។ ព្រះបុរសអតីតលោគៈមានតែមួយ ប៉ុន្តែដើម្បីការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយបាត់នៃលោក ទ្រង់ទទួលរូបបីគឺ ព្រហ្មា វិស្ណុ និងសិវៈ។ ក្នុងបីនោះ រូបវិស្ណុដែលជាសត្ត្វៈផ្តល់ប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតដល់មនុស្ស។

Verse 24

पार्थिवाद्दारुणो धूमस्तस्मादग्निस्त्रयीमय: । तमसस्तु रजस्तस्मात्सत्त्वं यद्ब्रह्मदर्शनम् ॥ २४ ॥

ឈើឆេះកើតពីធាតុដី ប៉ុន្តែផ្សែងល្អជាងឈើឆៅ ហើយអគ្គិដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវេទ (សម្រាប់យជ្ញ) ល្អជាងទៀត ព្រោះដោយអគ្គិ យើងទទួលផលនៃចំណេះដឹងខ្ពស់។ ដូចគ្នា រាជសៈល្អជាងតមសៈ ប៉ុន្តែសត្ត្វៈល្អបំផុត ព្រោះដោយសត្ត្វៈមនុស្សអាចឃើញព្រះព្រហ្ម (Brahman)។

Verse 25

भेजिरे मुनयोऽथाग्रे भगवन्तमधोक्षजम् । सत्त्वं विशुद्धं क्षेमाय कल्पन्ते येऽनु तानिह ॥ २५ ॥

កាលមុន ព្រះមុនីដ៏អស្ចារ្យបានបម្រើ និងបូជាព្រះភគវាន អធោក្សជៈ ដែលលើសពីគុណបី។ ដើម្បីសេចក្តីសុខសាន្តខ្ពស់បំផុត ពួកគេបានអាស្រ័យសត្ត្វៈដ៏បរិសុទ្ធ។ អ្នកណាដែលដើរតាមមហាជនទាំងនោះ ក៏សមស្របសម្រាប់ការរួចផុតពីពិភពសម្ភារៈដែរ។

Verse 26

मुमुक्षवो घोररूपान् हित्वा भूतपतीनथ । नारायणकला: शान्ता भजन्ति ह्यनसूयव: ॥ २६ ॥

អ្នកដែលប្រាថ្នាមោក្សៈយ៉ាងពិតប្រាកដ គឺជាអ្នកមិនច嫉 (អនសូយ) និងគោរពគ្រប់គ្នា។ ទោះយ៉ាងណា ពួកគេបោះបង់រូបដ៏គួរភ័យរបស់ព្រះដែលជាម្ចាស់ភូត ហើយបូជាតែរូបស្ងប់ស្ងាត់ពោរពេញដោយសុភមង្គលនៃព្រះនារាយណៈ គឺវិស្ណុ និងអវយវៈ/អંសរបស់ទ្រង់។

Verse 27

रजस्तम:प्रकृतय: समशीला भजन्ति वै । पितृभूतप्रजेशादीन्श्रियैश्वर्यप्रजेप्सव: ॥ २७ ॥

អ្នកដែលមានធម្មជាតិរាជសៈ និងតមសៈ នឹងបូជាអ្នកដែលស្រដៀងគ្នា គឺបុព្វបុរស សត្វមានជីវិតផ្សេងៗ និងទេវតាអធិបតីលើកិច្ចការកោស्मिक ព្រោះត្រូវបានជំរុញដោយបំណងចង់បានផលប្រយោជន៍វត្ថុ ដូចជា ស្ត្រី ទ្រព្យសម្បត្តិ អំណាច និងកូនចៅ។

Verse 28

वासुदेवपरा वेदा वासुदेवपरा मखा: । वासुदेवपरा योगा वासुदेवपरा: क्रिया: ॥ २८ ॥ वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरं तप: । वासुदेवपरो धर्मो वासुदेवपरा गति: ॥ २९ ॥

អត្ថន័យខ្ពស់បំផុតនៃវេដទាំងឡាយគឺ វាសុទេវៈ ព្រះស្រីក្រឹស្ណ; គោលបំណងនៃយញ្ញគឺដើម្បីធ្វើឲ្យព្រះองค์ពេញព្រះហឫទ័យ។ យោគៈមានសម្រាប់សម្រេចការយល់ដឹងព្រះองค์ ហើយផលនៃកម្មទាំងអស់ចុងក្រោយកើតពីព្រះគុណព្រះองค์។ ជ្ញាន និងតបៈមានគោលដៅដើម្បីស្គាល់វាសុទេវៈ; ធម្មៈគឺសេវាភក្តិដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងព្រះองค์ជាគោលដៅខ្ពស់បំផុតនៃជីវិត។

Verse 29

वासुदेवपरा वेदा वासुदेवपरा मखा: । वासुदेवपरा योगा वासुदेवपरा: क्रिया: ॥ २८ ॥ वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरं तप: । वासुदेवपरो धर्मो वासुदेवपरा गति: ॥ २९ ॥

ជ្ញានដ៏ខ្ពស់បំផុតផ្តោតលើវាសុទេវៈ ហើយតបៈដ៏ឧត្តមក៏សម្រាប់វាសុទេវៈដែរ។ ធម្មៈគឺសេវាភក្តិដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះវាសុទេវៈ ហើយវាសុទេវៈជាគោលដៅខ្ពស់បំផុតនៃជីវិត។

Verse 30

स एवेदं ससर्जाग्रे भगवानात्ममायया । सदसद्रूपया चासौ गुणमयागुणो विभु: ॥ ३० ॥

នៅដើមកំណើតនៃសកលលោក ព្រះភគវាន វាសុទេវៈ ដោយអាត្មមាយារបស់ព្រះองค์ បានបង្ហាញថាមពលក្នុងរូបហេតុ និងផល ហើយបង្កើតលោកនេះ; ព្រះองค์លើសលប់ពីគុណទាំងឡាយ ប៉ុន្តែជាព្រះអធិបតីលើថាមពលដែលមានគុណ និងជាព្រះអម្ចាស់សព្វវ្យាបី។

Verse 31

तया विलसितेष्वेषु गुणेषु गुणवानिव । अन्त:प्रविष्ट आभाति विज्ञानेन विजृम्भित: ॥ ३१ ॥

ក្នុងចំណោមគុណទាំងឡាយដែលថាមពលនោះបានបង្ហាញ ព្រះองค์ហាក់ដូចជាមានគុណ; ប៉ុន្តែទោះបានចូលស្ថិតនៅខាងក្នុងក៏ដោយ ព្រះองค์នៅតែភ្លឺចែងចាំងដោយជ្ញានទេវភាពដ៏លើសលប់របស់ព្រះองค์។

Verse 32

यथा ह्यवहितो वह्निर्दारुष्वेक: स्वयोनिषु । नानेव भाति विश्वात्मा भूतेषु च तथा पुमान् ॥ ३२ ॥

ដូចភ្លើងតែមួយដែលស្ថិតលាក់នៅក្នុងឈើ—ប្រភពកំណើតរបស់វា—ហាក់ដូចជាច្រើនយ៉ាង ដូច្នោះដែរ វិស្វាត្មា ព្រះបុរសឧត្តម ស្របពេញក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ហាក់ដូចជាពហុភាព; ប៉ុន្តែព្រះองค์ជាឯកតា មិនមានទីពីរ។

Verse 33

असौ गुणमयैर्भावैर्भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मभि: । स्वनिर्मितेषु निर्विष्टो भुङ्क्ते भूतेषु तद्गुणान् ॥ ३३ ॥

ព្រះបរមាត្មា ចូលស្ថិតក្នុងកាយសត្វលោកដែលត្រូវឥទ្ធិពលដោយគុណៈវត្ថុ ដោយស្ថិតជាចិត្ត និងឥន្ទ្រីយ៍ល្អិត ហើយបណ្តាលឲ្យពួកគេរីករាយនឹងផលនៃគុណៈទាំងនោះ។

Verse 34

भावयत्येष सत्त्वेन लोकान् वै लोकभावन: । लीलावतारानुरतो देवतिर्यङ्‍नरादिषु ॥ ३४ ॥

ព្រះអម្ចាស់អ្នកបង្កើនលោក ទ្រទ្រង់លោកទាំងឡាយដោយសត្តវៈ ហើយទ្រង់រីករាយក្នុងលីឡាអវតារ នៅក្នុងពួកទេវតា មនុស្ស និងសត្វទាប ដើម្បីសង្គ្រោះអ្នកស្ថិតក្នុងសុទ្ធសត្តវៈ។