Adhyaya 7
Bharata Mahārāja’s Ideal Kingship and His Transition from Yajña to Exclusive Bhakti at Pulahāśrama
សុកទេវបន្តពង្សាវតារដោយពិពណ៌នាព្រះបរតមហារាជា ជាព្រះរាជាអ្នកបរិសុទ្ធ និងភក្តិដ៏ពេញលេញ។ តាមព្រះបិតាបញ្ជា ទ្រង់ឡើងគ្រងរាជ្យ រក្សាប្រជាជនឲ្យស្ថិតក្នុងធម៌វណ្ណាស្រាម។ ទ្រង់រៀបការជាមួយបញ្ចជនី និងមានព្រះរាជបុត្រា៥; ដែនអជនាភ-វರ್ಷ ក្លាយល្បីថា ភារត-វർഷ ដោយសាររាជ្យទ្រង់។ ទ្រង់ធ្វើយជ្ញាវេដៈធំៗ (អគ្និហោត្រ, ទស្ស-ពូណ៌មាស, ចាតុರ್ಮាស្យ, បសុយជ្ញ, សោមយជ្ញ) ដោយទស្សនៈថា ការបូជាទេវតាទាំងអស់គឺបូជាអវយវៈនៃវាសុទេវ; ដូច្នេះទ្រង់រួចផុតពីកាម លោភ និងការចងភ្ជាប់។ ពេលចិត្តបរិសុទ្ធ ភក្តិរឹងមាំ យល់ថា ក្រឹෂ್ಣជាព្រះភគវាន—យោគីដឹងជាបរមាត្មា ជ្ញានីដឹងជាប្រាហ្មន៍ និងភក្តិដឹងជាវាសុទេវផ្ទាល់តាមសាស្ត្រ។ ពេលអាយុកាលសម្បត្តិបញ្ចប់ ទ្រង់លះបង់ ចែកទ្រព្យឲ្យកូនៗ ហើយទៅស្នាក់នៅពុលហាស្រាមជិតទន្លេគណ្ឌកី បូជាដោយសាលគ្រាម-សិលា និងអំណោយព្រៃសាមញ្ញ។ ភក្តិរីកដល់សមាធិអានន្ទៈ ម្តងម្កាលលើសលប់ពិធីវិន័យ ហើយទ្រង់សូត្រស្តូត្រព្រះនារាយណៈពេលថ្ងៃរះ បើកផ្លូវទៅព្រឹត្តិការណ៍បន្ទាប់។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच भरतस्तु महाभागवतो यदा भगवतावनितलपरिपालनाय सञ्चिन्तितस्तदनुशासनपर: पञ्चजनीं विश्वरूपदुहितरमुपयेमे ॥ १ ॥
ព្រះស្រីសុក បានមានព្រះបន្ទូលថា—ឱ ព្រះរាជា! ភរត មហារាជ គឺជាមហាភាគវតៈ។ ពេលដែលព្រះបិតារបស់គាត់បានសម្រេចតែងតាំងគាត់ឡើងសោយរាជ្យ ដើម្បីថែរក្សាផែនដី ភរតបានគ្រប់គ្រងតាមព្រះបន្ទូលបិតា។ នៅពេលគាត់គ្រប់គ្រងទូទាំងភូមណ្ឌល គាត់បានគោរពតាមព្រះបន្ទូលបិតា ហើយរៀបការជាមួយ បញ្ចជនី កូនស្រីរបស់ វិស្វរូប។
Verse 2
तस्यामु ह वा आत्मजान् कार्त्स्न्येनानुरूपानात्मन: पञ्च जनयामास भूतादिरिव भूतसूक्ष्माणि सुमतिं राष्ट्रभृतं सुदर्शनमावरणं धूम्रकेतुमिति ॥ २ ॥
ដូចអហង្គារ (អាត្មាភាពក្លែងក្លាយ) បង្កើតវត្ថុអារម្មណ៍ល្អិតៗ មហារាជ ភរត ក៏បានបង្កើតព្រះរាជបុត្រ ៥ អង្គ ក្នុងពោះព្រះមហេសី បញ្ចជនី ដែលសមស្របនឹងព្រះអង្គ គឺ សុមតិ រাষ্ট্ৰភ្រឹត សុទർശន អាវរណ និង ធូម្រកេតុ។
Verse 3
अजनाभं नामैतद्वर्षं भारतमिति यत आरभ्य व्यपदिशन्ति ॥ ३ ॥
កាលពីមុន ដែនដីនេះត្រូវបានហៅថា ‘អជនាភ-វರ್ಷ’ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមរាជ្យរបស់មហារាជ ភរត វាត្រូវបានហៅថា ‘ភារត-វർഷ’។
Verse 4
स बहुविन्महीपति: पितृपितामहवदुरुवत्सलतया स्वे स्वे कर्मणि वर्तमाना: प्रजा: स्वधर्ममनुवर्तमान: पर्यपालयत् ॥ ४ ॥
មហារាជ ភរត ជាស្តេចមានប្រាជ្ញា និងបទពិសោធន៍យ៉ាងខ្លាំងលើផែនដីនេះ។ ព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងកាតព្វកិច្ចរបស់ព្រះអង្គ ហើយដឹកនាំប្រជាជនឲ្យនៅក្នុងស្វធម្មរបស់ខ្លួន ដូចបិតា និងជីតា ដោយមេត្តាវាត្សល្យយ៉ាងធំ។
Verse 5
ईजे च भगवन्तं यज्ञक्रतुरूपं क्रतुभिरुच्चावचै: श्रद्धयाऽऽहृताग्निहोत्रदर्शपूर्णमासचातुर्मास्यपशुसोमानां प्रकृतिविकृतिभिरनुसवनं चातुर्होत्रविधिना ॥ ५ ॥
ដោយសេចក្តីជំនឿដ៏ជ្រាលជ្រៅ ព្រះរាជា ភរត បានបូជាព្រះភគវាន ជារូបនៃយជ្ញ និងក្រតុ ដោយធ្វើពិធីយជ្ញជាច្រើនប្រភេទ ដូចជា អគ្និហោត្រ ដർശ ពូរណមាស ចាតុർമាស្យ បសុ-យជ្ញ និង សោម-យជ្ញ។ ខ្លះធ្វើពេញលេញ ខ្លះធ្វើផ្នែកមួយ ប៉ុន្តែគ្រប់ពិធីបានគោរពតាមវិធី ចាតុរហោត្រ យ៉ាងតឹងរឹង។ ដូច្នេះព្រះអង្គបានអធិស្ឋានបូជាព្រះអម្ចាស់ដ៏អតិបរមា។
Verse 6
सम्प्रचरत्सु नानायागेषु विरचिताङ्गक्रियेष्वपूर्वं यत्तत्क्रियाफलं धर्माख्यं परे ब्रह्मणि यज्ञपुरुषे सर्वदेवतालिङ्गानां मन्त्राणामर्थनियामकतया साक्षात्कर्तरि परदेवतायां भगवति वासुदेव एव भावयमान आत्मनैपुण्यमृदितकषायो हवि:ष्वध्वर्युभिर्गृह्यमाणेषु स यजमानो यज्ञभाजो देवांस्तान् पुरुषावयवेष्वभ्यध्यायत् ॥ ६ ॥
បន្ទាប់ពីរៀបចំអង្គកិច្ចនៃយជ្ញជាច្រើនប្រភេទ មហារាជ ភរត បានន้อมយកផលនៃកិច្ចការនោះ ដែលហៅថា ‘ធម្ម’ ទៅសមರ್ಪণដល់ បរប្រហ្ម យជ្ញបុរស និងព្រះភគវាន វាសុទេវ ដោយផ្ទាល់—ព្រះដ៏ជាព្រះទេវតាខ្ពស់បំផុត និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងអត្ថន័យនៃមន្តទាំងឡាយ។ ដោយភាវៈនេះ ព្រះអង្គបានរួចផុតពីមលិនភាពវត្ថុ ដូចជា ការចងចិត្ត កាម និងលោភ។ នៅពេលព្រះសង្ឃអធ្វర్యុយកហវិសទៅដាក់ក្នុងភ្លើង ព្រះអង្គជាយជមានបានសមាធិថា ការអះហូតិដល់ទេវតានានា ជាការអះហូតិដល់អវយវៈនានារបស់វាសុទេវ ព្រោះទេវតាទាំងឡាយជាផ្នែកនៃព្រះកាយ—ឥន្ទ្រាជាព្រះដៃ និងសូរ្យាជាព្រះភ្នែក។
Verse 7
एवं कर्मविशुद्ध्या विशुद्धसत्त्वस्यान्तर्हृदयाकाशशरीरे ब्रह्मणि भगवति वासुदेवे महापुरुषरूपोपलक्षणे श्रीवत्सकौस्तुभवनमालारिदरगदादिभिरुपलक्षिते निजपुरुषहृल्लिखितेनात्मनि पुरुषरूपेण विरोचमान उच्चैस्तरां भक्तिरनुदिनमेधमानरयाजायत ॥ ७ ॥
ដោយសារការសុទ្ធសាធនៃកម្មដូច្នេះ ព្រះហឫទ័យរបស់មហារាជ ភរតៈ បានបរិសុទ្ធឥតមលិន។ ភក្តិរបស់ព្រះអង្គចំពោះ វាសុទេវៈ ព្រះក្រឹស្ណា—ដែលបង្ហាញជាប្រាហ្មន៍ បរមាត្មា និងបុរសអធិរាជ—កើនឡើងរៀងរាល់ថ្ងៃ។ ព្រះអង្គសមាធិលើរូបព្រះដែលតុបតែងដោយ ស្រីវត្ស កៅស្តុភ មាលាផ្កា និងកាន់សង្ខ ចក្រ គដា និងផ្កាឈូកជានិច្ច។
Verse 8
एवं वर्षायुतसहस्रपर्यन्तावसितकर्मनिर्वाणावसरोऽधिभुज्यमानं स्वतनयेभ्यो रिक्थं पितृपैतामहं यथादायं विभज्य स्वयं सकलसम्पन्निकेतात्स्वनिकेतात् पुलहाश्रमं प्रवव्राज ॥ ८ ॥
ដូច្នេះ ពេលវេលានៃការសោយសុខសម្បត្តិរយៈពេល មួយពាន់គុណមួយម៉ឺនឆ្នាំ បានបញ្ចប់ មហារាជ ភរតៈ ក៏បានឱកាសចាកចេញពីជីវិតគ្រួសារ។ ព្រះអង្គបានចែកមរតកបុរាណតាមសមគួរឲ្យកូនប្រុសៗ ហើយចាកចេញពីគេហដ្ឋានដ៏សម្បូរបែប ទៅកាន់ ពុលហាស្រាម (Hardwar)។
Verse 9
यत्र ह वाव भगवान् हरिरद्यापि तत्रत्यानां निजजनानां वात्सल्येन सन्निधाप्यत इच्छारूपेण ॥ ९ ॥
នៅពុលហាស្រាម ព្រះភគវាន ហរិ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃ ក៏នៅតែបង្ហាញស្និទ្ធស្នាលដល់ភក្តរបស់ព្រះអង្គ ដោយសេចក្តីវាត្សល្យា ហើយបង្ហាញខ្លួនតាមបំណងរបស់ពួកគេ ដើម្បីប្រទានទស្សនៈ។
Verse 10
यत्राश्रमपदान्युभयतोनाभिभिर्दृषच्चक्रैश्चक्रनदी नाम सरित्प्रवरा सर्वत: पवित्रीकरोति ॥ १० ॥
នៅពុលហាស្រាម មានទន្លេដ៏ប្រសើរឈ្មោះ ចក្រ-នទី ដែលបរិសុទ្ធកន្លែងទាំងអស់ដោយសាលក្រាម-សិលា (ថ្មបរិសុទ្ធ) ដែលរកបាននៅទីនោះ។ លើថ្មនីមួយៗ មានសញ្ញាវង់មូលដូចផ្ចិត បង្ហាញទាំងខាងលើ និងខាងក្រោម។
Verse 11
तस्मिन् वाव किल स एकल: पुलहाश्रमोपवने विविधकुसुमकिसलयतुलसिकाम्बुभि: कन्दमूलफलोपहारैश्च समीहमानो भगवत आराधनं विविक्त उपरतविषयाभिलाष उपभृतोपशम: परां निर्वृतिमवाप ॥ ११ ॥
នៅក្នុងសួនច្បារនៃពុលហាស្រាម មហារាជ ភរតៈ រស់នៅតែម្នាក់ឯង។ ព្រះអង្គប្រមូលផ្កាប្រភេទផ្សេងៗ កន្លាស់ក្មេង ស្លឹកទុលសី ទឹកពីទន្លេចក្រ-នទី និងកន្ទ-មូល-ផ្លែឈើជាច្រើន ដើម្បីន้อมថ្វាយដល់ព្រះវាសុទេវៈ ហើយធ្វើការអារាធនានៅទីស្ងាត់។ បំណងចង់រីករាយវត្ថុលោកីយ៍រលត់; ចិត្តស្ងប់ស្ងាត់; និងដោយឈរជាប់ក្នុងភក្តិ ព្រះអង្គបានទទួលសុខសាន្តដ៏ឧត្តម។
Verse 12
तयेत्थमविरतपुरुषपरिचर्यया भगवति प्रवर्धमानानुरागभरद्रुतहृदयशैथिल्य: प्रहर्षवेगेनात्मन्युद्भिद्यमानरोमपुलककुलक औत्कण्ठ्यप्रवृत्तप्रणयबाष्पनिरुद्धावलोकनयन एवं निजरमणारुणचरणारविन्दानुध्यानपरिचितभक्तियोगेन परिप्लुतपरमाह्लादगम्भीरहृदयह्रदावगाढधिषणस्तामपि क्रियमाणां भगवत्सपर्यां न सस्मार ॥ १२ ॥
ដូច្នេះ មហារាជ ភរត ជាភក្តាអធិឋាន បានបម្រើព្រះអម្ចាស់ដោយភក្តិយោគជានិច្ច។ សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះ វាសុទេវៈ ព្រះក្រឹષ્ણ កើនឡើងៗ រហូតបេះដូងរលាយ; ដូច្នេះ ការចងចិត្តលើកាតព្វកិច្ចតាមវិន័យ ក៏ស្រកថយបន្តិចម្តងៗ។ រោមកាយឈរឡើង អាការៈអានន្ទបង្ហាញ ហើយទឹកភ្នែកភក្តិហូរច្រើនដល់ថ្នាក់មើលមិនឃើញអ្វី។ គាត់តែងសមាធិលើព្រះបាទផ្កាឈូកពណ៌ក្រហមរលោងរបស់ព្រះអម្ចាស់; បេះដូងដូចស្រះដែលពោរពេញដោយទឹកនៃអានន្ទដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយពេលចិត្តលង់ក្នុងស្រះនោះ គាត់សូម្បីតែភ្លេចការបូជាតាមវិន័យដែលកំពុងធ្វើ។
Verse 13
इत्थं धृतभगवद्व्रत ऐणेयाजिनवाससानुसवनाभिषेकार्द्रकपिशकुटिलजटाकलापेन च विरोचमान: सूर्यर्चा भगवन्तं हिरण्मयं पुरुषमुज्जिहाने सूर्यमण्डलेऽभ्युपतिष्ठन्नेतदु होवाच ॥ १३ ॥
ដូច្នេះ មហារាជ ភរត ដែលកាន់ព្រះវ្រតរបស់ព្រះអម្ចាស់ បានបង្ហាញរូបសោភា។ គាត់ស្លៀកស្បែកក្តាន់ ហើយដោយសារងូតទឹកបីដងក្នុងមួយថ្ងៃ សក់ជតាកោងពណ៌ត្នោតស្រាលរបស់គាត់សើម និងភ្លឺរលោង។ នៅពេលព្រះអាទិត្យរះ គាត់បានបូជាព្រះនារាយណ៍—បុរសពន្លឺមាសដែលស្ថិតនៅក្នុងសុរិយមណ្ឌល—ដោយបទសរសើរតាមឫគ្វេទ ហើយបានអានមន្តនេះ។
Verse 14
परोरज: सवितुर्जातवेदो देवस्य भर्गो मनसेदं जजान । सुरेतसाद: पुनराविश्य चष्टे हंसं गृध्राणं नृषद्रिङ्गिरामिम: ॥ १४ ॥
«ព្រះបុគ្គលភាពដ៏អធិឋាន ស្ថិតនៅក្នុងសត្ត្វៈដ៏បរិសុទ្ធ។ ព្រះអង្គបំភ្លឺសកលលោកទាំងមូល និងប្រទានពរដល់ភក្តរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គបានបង្កើតសកលលោកនេះពីសក្តិវិញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គឯង; ហើយតាមព្រះបំណង ព្រះអង្គបានចូលមកក្នុងសកលលោកនេះជាពរమាត្មា និងដោយសក្តិជាច្រើន បានថែរក្សាសត្វមានជីវិតទាំងអស់ដែលប្រាថ្នាភោគសុខវត្ថុ។ ខ្ញុំសូមគោរពនមស្ការដល់ព្រះអង្គ អ្នកប្រទានបញ្ញា។»
Frequently Asked Questions
The renaming marks Bharata Mahārāja’s exemplary reign and the cultural-spiritual identity shaped by his rule. In Bhāgavata’s vaṁśānucaritam, names memorialize dharmic exemplars; thus Bhārata-varṣa signifies a land defined by Bharata’s standard of governance and devotion, and it frames human life there as especially oriented toward dharma and God-realization.
He interprets devatās as functional limbs or powers of Vāsudeva’s universal form, so oblations to Indra, Sūrya, and others are ultimately offerings to the Supreme Person. This vision preserves Vedic ritual while purifying it of sectarianism and fruitive intent, transforming karma-kāṇḍa into bhakti-centered worship and removing material contamination such as attachment and greed.
Bharata worships Hari/Vāsudeva (Nārāyaṇa) in a simple renounced setting using Gaṇḍakī water, tulasī, flowers, and śālagrāma-śilās. Śālagrāma-śilā is revered as a self-manifest form connected with Viṣṇu worship; its presence supports focused arcana and symbolizes the Lord’s special accessibility (poṣaṇam) to His devotee in that holy place.
The chapter describes the intensification of devotion where love (bhāva) overwhelms formal procedure. This does not denigrate rules; it indicates that regulated service can mature into spontaneous absorption in the Lord’s lotus feet, evidenced by tears, standing hairs, and uninterrupted remembrance—signs of the heart’s deep purification and exclusive dependence on Vāsudeva.