Adhyaya 11
Bondage and Liberation Under Māyā; Two Birds Analogy; Marks of the Saintly Devotee
បន្តព្រះក្រឹෂ್ಣបង្រៀនឧទ្ធវក្នុងឧទ្ធវ-គីតា ជំពូកនេះបញ្ជាក់ថា «ការចង» និង «ការលោះ» កើតពីគុណៈនៃប្រក្រឹតិ ក្រោមម៉ាយ៉ារបស់ព្រះអម្ចាស់ ខណៈអាត្មានៅតែមិនត្រូវប៉ះពាល់។ ព្រះក្រឹෂṇប្រើឧទាហរណ៍សុបិន និងអាកាស/ព្រះអាទិត្យ/ខ្យល់ ដើម្បីបង្ហាញភាពមិនពិតនៃទុក្ខសោកវត្ថុ និងស្ថានភាពជាសាក្សីរបស់អ្នកដឹងខ្លួន។ ព្រះអង្គប្រៀបធៀបអ្នកភ្លឺចិត្តដែលឃើញអង្គសញ្ញាធ្វើលើវត្ថុអង្គសញ្ញា ជាមួយអហង្គារធ្វើការ ដែលចងដោយកម្ម។ រូបភាពបក្សីពីរនៅលើដើមឈើតែមួយ បំបែកជីវៈ (អ្នកស៊ីផ្លែ) និងបរមាត្មា (សាក្សីមិនស៊ី និងអ្នកដឹង)។ បន្ទាប់មកបង្វែរពីជ្ញាន និងវៃរាគ្យ ទៅភក្តិ៖ វិជ្ជាដែលគ្មានលីឡារបស់ព្រះ គឺស្ងួតស្ទើរគ្មានផ្លែ; ការឧទ្ទិសសកម្មភាព និងចិត្តទៅព្រះអង្គ បរិសុទ្ធអត្តសភាព។ សំណួររបស់ឧទ្ធវអំពីភក្តពិត នាំទៅកាន់ការពិពណ៌នាគុណលក្ខណៈសន្តបុរស និងរៀបចំការបង្រៀនបន្តអំពីភក្តិសុទ្ធ។
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच बद्धो मुक्त इति व्याख्या गुणतो मे न वस्तुत: । गुणस्य मायामूलत्वान्न मे मोक्षो न बन्धनम् ॥ १ ॥
ព្រះភគវានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ឧទ្ធវ! ដោយឥទ្ធិពលនៃគុណៈនៃធម្មជាតិវត្ថុ ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់យើង ជីវៈត្រូវបានហៅម្តងថា «ចងក្រង» ម្តងថា «រួចផុត»។ តែតាមពិត វាមិនមែនដូច្នោះទេ។ ព្រោះគុណៈមានឫសគល់ពីមាយា ហើយយើងជាព្រះអម្ចាស់អធិបតីនៃមាយា ដូច្នេះសម្រាប់យើង មិនមានទាំងមោក្ខៈ និងមិនមានទាំងចំណង។
Verse 2
शोकमोहौ सुखं दु:खं देहापत्तिश्च मायया । स्वप्नो यथात्मन: ख्याति: संसृतिर्न तु वास्तवी ॥ २ ॥
សោក និងមោហៈ សុខ និងទុក្ខ ហើយការទទួលយករាងកាយដោយឥទ្ធិពលមាយា—ទាំងអស់នេះជាការបង្កើតដោយអំណាចមាយារបស់យើង។ ដូចសុបិនដែលគ្រាន់តែជាការបង្ហាញក្នុងបញ្ញា ហើយគ្មានសារពិតប្រាកដ ដូច្នេះសំសារៈក៏មិនមានភាពពិតជាសារសំខាន់ដែរ។
Verse 3
विद्याविद्ये मम तनू विद्ध्युद्धव शरीरिणाम् । मोक्षबन्धकरी आद्ये मायया मे विनिर्मिते ॥ ३ ॥
ឱ ឧទ្ធវ! ចូរដឹងថា ចំណេះដឹង និងអវិជ្ជា ទាំងពីរជា «តនូ» របស់យើង គឺជាការពង្រីកនៃអំណាចរបស់យើង។ ទាំងពីរនេះត្រូវបានបង្កើតដោយមាយារបស់យើង គ្មានដើមកំណើត ហើយសម្រាប់សត្វមានរាងកាយ វាផ្តល់មោក្ខៈ និងចំណងតាមលំដាប់។
Verse 4
एकस्यैव ममांशस्य जीवस्यैव महामते । बन्धोऽस्याविद्ययानादिर्विद्यया च तथेतर: ॥ ४ ॥
ឱ ឧទ្ធវ អ្នកមានប្រាជ្ញាខ្ពស់! ជីវៈគឺជាផ្នែកមួយរបស់យើង។ ប៉ុន្តែដោយអវិជ្ជា គាត់បានទទួលទុក្ខក្នុងចំណងវត្ថុតាំងពីកាលអនាដិ។ ទោះយ៉ាងណា ដោយចំណេះដឹង គាត់អាចទទួលបានការរួចផុត។
Verse 5
अथ बद्धस्य मुक्तस्य वैलक्षण्यं वदामि ते । विरुद्धधर्मिणोस्तात स्थितयोरेकधर्मिणि ॥ ५ ॥
ឥឡូវនេះ ឧទ្ធវៈជាទីស្រឡាញ់ យើងនឹងប្រាប់អំពីលក្ខណៈខុសគ្នារវាងជីវៈដែលជាប់ពន្ធនឹងព្រះបរមបុរសដែលជានិច្ចមុក្ត។ ក្នុងរាងកាយតែមួយ មានសុខនិងទុក្ខដូចជាគុណធម៌ផ្ទុយគ្នា ព្រោះមានទាំងព្រះភគវាននិច្ចមុក្ត និងជីវៈជាប់ពន្ធស្ថិតនៅក្នុងនោះ។
Verse 6
सुपर्णावेतौ सदृशौ सखायौ यदृच्छयैतौ कृतनीडौ च वृक्षे । एकस्तयो: खादति पिप्पलान्न- मन्यो निरन्नोऽपि बलेन भूयान् ॥ ६ ॥
ដោយចៃដន្យ មានបក្សីពីរដែលមានសភាពស្រដៀងគ្នា និងជាមិត្តគ្នា បានធ្វើសំបុកនៅលើដើមឈើតែមួយ។ មួយក្នុងចំណោមពួកវាស៊ីផ្លែឈើ ខណៈមួយទៀតមិនស៊ីផ្លែឈើទេ ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពខ្ពស់ជាងដោយសារអានុភាពរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 7
आत्मानमन्यं च स वेद विद्वा- नपिप्पलादो न तु पिप्पलाद: । योऽविद्यया युक् स तु नित्यबद्धो विद्यामयो य: स तु नित्यमुक्त: ॥ ७ ॥
បក្សីដែលមិនស៊ីផ្លែឈើគឺព្រះបរមបុរសដ៏សព្វជ្រាប; ព្រះអង្គដឹងច្បាស់ទាំងស្ថានភាពរបស់ព្រះអង្គ និងស្ថានភាពរបស់ជីវៈដែលជាប់ពន្ធ ដែលតំណាងដោយបក្សីស៊ីផ្លែ។ តែជីវៈនោះមិនដឹងខ្លួនឯង ឬព្រះអង្គទេ; ដោយត្រូវអវិទ្យាគ្របដណ្តប់ វាត្រូវហៅថា “ជាប់ពន្ធជានិច្ច” ខណៈព្រះភគវានដែលពេញដោយវិទ្យា គឺ “មុក្តជានិច្ច”។
Verse 8
देहस्थोऽपि न देहस्थो विद्वान् स्वप्नाद् यथोत्थित: । अदेहस्थोऽपि देहस्थ: कुमति: स्वप्नदृग् यथा ॥ ८ ॥
អ្នកប្រាជ្ញដែលភ្លឺចិត្តក្នុងការសម្រេចអាត្មា ទោះស្ថិតក្នុងរាងកាយក៏មិនយល់ថាខ្លួនជារាងកាយទេ ដូចមនុស្សដែលភ្ញាក់ពីសុបិន បោះបង់អត្តសញ្ញាណនៃរាងកាយក្នុងសុបិន។ តែអ្នកល្ងង់ ទោះជាមិនដូចរាងកាយ និងលើសរាងកាយក៏ដោយ ក៏គិតថាខ្លួនស្ថិតក្នុងរាងកាយ ដូចអ្នកសុបិនឃើញខ្លួននៅក្នុងរាងកាយក្លែងក្លាយ។
Verse 9
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेषु गुणैरपि गुणेषु च । गृह्यमाणेष्वहं कुर्यान्न विद्वान् यस्त्वविक्रिय: ॥ ९ ॥
អ្នកប្រាជ្ញដែលរួចផុតពីមលិនភាពនៃបំណងវត្ថុ និងមិនរងវិការណ៍ មិនយល់ថាខ្លួនជាអ្នកប្រព្រឹត្តសកម្មភាពរបស់រាងកាយទេ។ គាត់ដឹងថា ក្នុងសកម្មភាពទាំងអស់ មានតែអង្គអារម្មណ៍ដែលកើតពីគុណនៃប្រក្រតីប៉ុណ្ណោះ ដែលប៉ះពាល់នឹងវត្ថុអារម្មណ៍ដែលកើតពីគុណដូចគ្នា។
Verse 10
दैवाधीने शरीरेऽस्मिन् गुणभाव्येन कर्मणा । वर्तमानोऽबुधस्तत्र कर्तास्मीति निबध्यते ॥ १० ॥
មនុស្សអវិជ្ជា ដែលស្ថិតក្នុងកាយដែលកើតពីផលកម្មមុន និងស្ថិតក្រោមអំណាចព្រះដ៏លើសលប់ គិតថា «ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើ»។ ដោយមោហៈអហង្គារ គេត្រូវបានចងក្រងដោយកម្មដែលពិតប្រាកដដំណើរការដោយគុណនៃប្រក្រឹតិ។
Verse 11
एवं विरक्त: शयन आसनाटनमज्जने । दर्शनस्पर्शनघ्राणभोजनश्रवणादिषु । न तथा बध्यते विद्वान् तत्र तत्रादयन् गुणान् ॥ ११ ॥
អ្នកប្រាជ្ញដែលឈរជាប់ក្នុងវៃរាគ្យ ប្រើកាយសម្រាប់ដេក អង្គុយ ដើរ ងូតទឹក មើល ប៉ះ ធុំក្លិន បរិភោគ ស្តាប់ ជាដើម ប៉ុន្តែមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធឡើយ។ គេនៅជាសាក្សី ហើយគ្រាន់តែឲ្យអង្គញ្ញាណប្រើវត្ថុរបស់វា។
Verse 12
प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥
ទោះបីអាកាសជាទីស្ថិតរបស់សព្វវត្ថុ ក៏អាកាសមិនលាយឡំ និងមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធ; ព្រះអាទិត្យដែលឆ្លុះក្នុងអាងទឹកជាច្រើនក៏មិនភ្ជាប់នឹងទឹក; ហើយខ្យល់ដ៏ខ្លាំងដែលបក់គ្រប់ទីកន្លែងមិនត្រូវក្លិននានាប៉ះពាល់។ ដូច្នេះដែរ ព្រលឹងដែលបានសម្រេចអាត្មា មិនជាប់នឹងកាយ និងលោក។ ដោយទស្សនៈមុតដោយវៃរាគ្យ គេកាត់សង្ស័យទាំងអស់ដោយចំណេះដឹងអំពីខ្លួន និងដកចិត្តចេញពីភាពចម្រុះ ដូចអ្នកភ្ញាក់ពីសុបិន។
Verse 13
प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥
គេត្រឡប់ចេញពីភាពចម្រុះ ដូចអ្នកភ្ញាក់ពីសុបិន។ ដោយទស្សនៈមុតដោយវៃរាគ្យ អ្នកដឹងអាត្មា កាត់សង្ស័យដោយដាវនៃចំណេះដឹងខ្លួន ហើយដកចិត្តចេញពីការពង្រីកខាងក្រៅ។
Verse 14
यस्य स्युर्वीतसङ्कल्पा: प्राणेन्द्रियमनोधियाम् । वृत्तय: स विनिर्मुक्तो देहस्थोऽपि हि तद्गुणै: ॥ १४ ॥
អ្នកណាដែលមុខងាររបស់ប្រាណ អង្គញ្ញាណ ចិត្ត និងបញ្ញា ប្រព្រឹត្តទៅដោយគ្មានបំណងប្រាថ្នាវត្ថុ គេត្រូវបានចាត់ថាជាវិមុក្ខពេញលេញ។ ទោះស្ថិតក្នុងកាយ ក៏មិនជាប់ដោយគុណនៃកាយនោះឡើយ។
Verse 15
यस्यात्मा हिंस्यते हिंस्रैर्येन किञ्चिद् यदृच्छया । अर्च्यते वा क्वचित्तत्र न व्यतिक्रियते बुध: ॥ १५ ॥
ពេលខ្លះ ដោយគ្មានហេតុច្បាស់ កាយត្រូវបានមនុស្សសាហាវ ឬសត្វហិង្សា វាយប្រហារ; ពេលផ្សេងទៀត នៅទីផ្សេងៗវិញ ក៏អាចទទួលបានការគោរព ឬការបូជាដោយភ្លាមៗ។ អ្នកមិនខឹងពេលត្រូវវាយប្រហារ និងមិនរីករាយលង់លៀមពេលត្រូវបូជា គឺជាបណ្ឌិត។
Verse 16
न स्तुवीत न निन्देत कुर्वत: साध्वसाधु वा । वदतो गुणदोषाभ्यां वर्जित: समदृङ्मुनि: ॥ १६ ॥
មុនីបរិសុទ្ធដែលមានទស្សនៈស្មើ គ្មានការសរសើរ និងគ្មានការរិះគន់ ទោះឃើញអ្នកដទៃធ្វើល្អឬអាក្រក់ និយាយត្រឹមត្រូវឬខុសក៏ដោយ។ គាត់លើសពីគុណនិងទោស ដូច្នេះមិនសរសើរឬបន្ទោសនរណាម្នាក់ឡើយ។
Verse 17
न कुर्यान्न वदेत् किञ्चिन्न ध्यायेत् साध्वसाधु वा । आत्मारामोऽनया वृत्त्या विचरेज्जडवन्मुनि: ॥ १७ ॥
សម្រាប់ការរក្សាទុកកាយផងដែរ មុនីដែលបានរួចផុត មិនគួរធ្វើ និយាយ ឬគិតតាមមាត្រដ្ឋានលោកិយថា ‘ល្អ’ ឬ ‘អាក្រក់’ ទេ។ គាត់គួរតែអសង្ស័យក្នុងគ្រប់ស្ថានភាព រីករាយក្នុងការស្វែងយល់អាត្មា ហើយដើរត្រាច់តាមវិថីសេរីនេះ ដោយឲ្យអ្នកក្រៅមើលទៅដូចជាមនុស្សល្ងង់។
Verse 18
शब्दब्रह्मणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । श्रमस्तस्य श्रमफलो ह्यधेनुमिव रक्षत: ॥ १८ ॥
បើមនុស្សម្នាក់ក្លាយជាអ្នកជំនាញក្នុងសព្ទព្រហ្មៈ គឺអក្សរសាស្ត្រវេទៈ ប៉ុន្តែមិនខិតខំដាក់ចិត្តលើព្រះភគវាន ព្រះបុគ្គលិកលក្ខណៈអធិឋានខ្ពស់បំផុតទេ នោះការខិតខំរបស់គាត់មានផ្លែគ្រាន់តែជាការខិតខំ។ វាដូចជាការថែរក្សាគោដែលមិនឲ្យទឹកដោះ។
Verse 19
गां दुग्धदोहामसतीं च भार्यां देहं पराधीनमसत्प्रजां च । वित्तं त्वतीर्थीकृतमङ्ग वाचं हीनां मया रक्षति दु:खदु:खी ॥ १९ ॥
ឧទ្ធវា ជាទីស្រឡាញ់! មនុស្សណាដែលថែរក្សាគោមិនឲ្យទឹកដោះ ប្រពន្ធមិនសុចរិត កាយដែលពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃទាំងស្រុង កូនចៅគ្មានប្រយោជន៍ ឬទ្រព្យដែលមិនបានប្រើសម្រាប់គោលបំណងត្រឹមត្រូវ—មនុស្សនោះពិតជាមហាទុក្ខ។ ដូចគ្នានេះ អ្នកសិក្សាចំណេះវេទៈដែលគ្មានព្រះកេរ្តិ៍របស់ខ្ញុំ ក៏មហាទុក្ខដែរ។
Verse 20
यस्यां न मे पावनमङ्ग कर्म स्थित्युद्भवप्राणनिरोधमस्य । लीलावतारेप्सितजन्म वा स्याद् वन्ध्यां गिरं तां बिभृयान्न धीर: ॥ २० ॥
ឧទ្ធវៈអើយ! អក្សរសាស្ត្រណាដែលមិនពិពណ៌នាលីឡាកម្មដ៏បរិសុទ្ធរបស់ខ្ញុំ—ដែលបង្ហាញការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយលះនៃលោក, ហើយមិនរំលឹកអវតារដ៏ជាទីស្រឡាញ់ គឺព្រះក្រឹស្ន និងព្រះបលរាម—ពាក្យនោះគ្មានផ្លែ; អ្នកប្រាជ្ញមិនទទួលយកទេ។
Verse 21
एवं जिज्ञासयापोह्य नानात्वभ्रममात्मनि । उपारमेत विरजं मनो मय्यर्प्य सर्वगे ॥ २१ ॥
ដូច្នេះ ដោយការស្វែងយល់ជ្រាលជ្រៅ ចូរដកចេញនូវភាពវង្វេងនៃភាពចម្រុះវត្ថុដែលបានបង្ខំលើអាត្មា ហើយឲ្យចិត្តស្ងប់ស្ងាត់គ្មានរាជស; ព្រោះខ្ញុំសព្វទី សូមអនុវត្តឲ្យចិត្តអនុមោទនាដាក់ក្នុងខ្ញុំឲ្យមាំមួន។
Verse 22
यद्यनीशो धारयितुं मनो ब्रह्मणि निश्चलम् । मयि सर्वाणि कर्माणि निरपेक्ष: समाचर ॥ २२ ॥
ឧទ្ធវៈអើយ! ប្រសិនបើអ្នកមិនអាចទប់ចិត្តឲ្យនឹងនរណា នៅក្នុងព្រហ្មន៍ដោយមិនរអិលរអួលពីការរំខានវត្ថុបានទេ នោះចូរធ្វើកិច្ចការទាំងអស់ជាការបូជាដល់ខ្ញុំ ដោយមិនរំពឹងផល។
Verse 23
श्रद्धालुर्मत्कथा: शृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥
ឧទ្ធវៈអើយ! រឿងរ៉ាវអំពីលីឡា និងគុណធម៌របស់ខ្ញុំ គឺជាមង្គល និងបរិសុទ្ធបំផុត សម្អាតលោកទាំងមូល។ អ្នកមានសទ្ធាដែលស្តាប់ សរសើរ និងរំលឹកជានិច្ច ហើយតាមរយៈការសម្តែងនាដកម្ម ធ្វើឲ្យលីឡារបស់ខ្ញុំ—ចាប់ពីការបង្ហាញខ្លួន—រស់ឡើងវិញជាញឹកញាប់ និងអ្នកដែលយកខ្ញុំជាទីពឹង ដឹកនាំធម៌ កាម និងអត្ថ ដើម្បីក្តីពេញព្រះហឫទ័យរបស់ខ្ញុំ នោះពិតជាទទួលបានភក្តិអចលចំពោះខ្ញុំ ព្រះអម្ចាស់អនន្ត។
Verse 24
श्रद्धालुर्मत्कथा: शृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥
ឧទ្ធវៈអើយ! រឿងរ៉ាវអំពីលីឡា និងគុណធម៌របស់ខ្ញុំ គឺជាមង្គល និងបរិសុទ្ធបំផុត សម្អាតលោកទាំងមូល។ អ្នកមានសទ្ធាដែលស្តាប់ សរសើរ និងរំលឹកជានិច្ច ហើយតាមរយៈការសម្តែងនាដកម្ម ធ្វើឲ្យលីឡារបស់ខ្ញុំ—ចាប់ពីការបង្ហាញខ្លួន—រស់ឡើងវិញជាញឹកញាប់ និងអ្នកដែលយកខ្ញុំជាទីពឹង ដឹកនាំធម៌ កាម និងអត្ថ ដើម្បីក្តីពេញព្រះហឫទ័យរបស់ខ្ញុំ នោះពិតជាទទួលបានភក្តិអចលចំពោះខ្ញុំ ព្រះអម្ចាស់អនន្ត។
Verse 25
सत्सङ्गलब्धया भक्त्या मयि मां स उपासिता । स वै मे दर्शितं सद्भिरञ्जसा विन्दते पदम् ॥ २५ ॥
អ្នកណាដែលទទួលបានភក្តិដ៏បរិសុទ្ធដោយសារសង្គមជាមួយភក្តជនរបស់ព្រះអង្គ ហើយគោរពបូជាព្រះអង្គជានិច្ច នោះនឹងទៅដល់ធាមរបស់ព្រះអង្គដោយងាយ ដែលសទ្ធុជនបានបង្ហាញ។
Verse 26
श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीदृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीदृशी सद्भिरादृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥
ព្រះឧទ្ធវៈបានទូលថា៖ ឱព្រះអម្ចាស់ អ្នកដែលត្រូវបានសរសើរដោយស្លោកដ៏ឧត្តម! ព្រះអង្គចាត់ទុកមនុស្សប្រភេទណាជាសាធុ-ភក្តពិត? ហើយភក្តិសេវាប្រភេទណាដែលភក្តជនធំៗគោរពថាសមរម្យសម្រាប់ថ្វាយដល់ព្រះអង្គ?
Verse 27
श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीदृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीदृशी सद्भिरादृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់នៃសត្វលោក ព្រះអម្ចាស់នៃអ្នកគ្រប់គ្រងទាំងឡាយ និងព្រះម្ចាស់នៃសកលលោក! ខ្ញុំបង្គំដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងសូមជ្រកកោនពេញលេញតែព្រះអង្គ; សូមព្រះអង្គពន្យល់រឿងនេះដល់ខ្ញុំ។
Verse 28
त्वं ब्रह्म परमं व्योम पुरुष: प्रकृते: पर: । अवतीर्णोऽसि भगवन् स्वेच्छोपात्तपृथग्वपु: ॥ २८ ॥
ឱព្រះភគវាន! ព្រះអង្គជាប្រាហ្មណ៍ដ៏អតិបរមា ដូចមេឃដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីទាំងអស់ ជាពុរុសៈលើសពីប្រក្រឹតិ; ទោះយ៉ាងណា ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ភក្តជនដែលគ្រប់គ្រងព្រះហឫទ័យ ព្រះអង្គទទួលរូបជាច្រើន និងអវតារតាមបំណងរបស់ពួកគេ។
Verse 29
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ឧទ្ធវៈ! សាធុជនមានមេត្តាករុណា មិនធ្វើអំពើបាបបំផ្លាញអ្នកដទៃ និងអត់ធ្មត់ចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងអស់។ សេចក្តីពិតជាសារសំខាន់របស់គាត់; ចិត្តគាត់គ្មានកំហុស; ស្មើគ្នានៅក្នុងសុខទុក្ខ និងឧទ្ទិសខ្លួនដើម្បីប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃ។ បំណងវត្ថុមិនធ្វើឲ្យបញ្ញាគាត់វង្វេង; គាត់គ្រប់គ្រងអង្គធាតុអារម្មណ៍ មានសុភាពរាបសារ ស្អាតបរិសុទ្ធ និងគ្មានការកាន់កាប់។ គាត់មិនរវល់នឹងការខិតខំលោកិយឥតប្រយោជន៍; បរិភោគតិចតួច; ស្ងប់ស្ងាត់ មាំមួន និងយកព្រះអង្គជាជម្រកតែមួយ។ គាត់មិនប្រមាទ មានចិត្តជ្រាលជ្រៅ អត់ធ្មត់ និងឈ្នះលើប្រាំមួយគុណៈ៖ ឃ្លាន ស្រេក សោក មោហៈ ចាស់ និងស្លាប់។ គាត់មិនស្វែងរកកិត្តិយស ប៉ុន្តែគោរពអ្នកដទៃ; ជាអ្នកនាំមកនូវសេចក្តីល្អ ជាមិត្ត និងមានមេត្តាករុណា មានចិត្តដូចកវី។ ដោយដឹងគុណនិងទោសដូចដែលព្រះអង្គបានបញ្ជាក់ ហើយជ្រកកោនពេញលេញនៅព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ គាត់នៅទីបំផុតលះបង់កាតព្វកិច្ចធម្មតាតាមវេដៈ ហើយបូជាព្រះអង្គតែមួយ; គាត់គឺជាសត្វមានជីវិតដ៏ប្រសើរបំផុត។
Verse 30
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ឧទ្ធវៈ អ្នកសាធុមានមេត្តាករុណា មិនធ្វើអំពើបាបបំផ្លាញអ្នកដទៃ ហើយអត់ធ្មត់ចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងអស់។ គាត់ឈរលើសច្ចៈ ចិត្តបរិសុទ្ធ ស្មើក្នុងសុខទុក្ខ បម្រើប្រយោជន៍សកល; បញ្ញាមិនរអិលដោយកាម ត្រួតត្រាអង្គធាតុអារម្មណ៍ ទន់ភ្លន់ ស្អាត មិនកាន់កាប់ បរិភោគតិច ស្ងប់ស្ងាត់ មាំមួន និងយកខ្ញុំជាជម្រកតែមួយ។
Verse 31
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
គាត់មិនប្រមាទ មានចិត្តជ្រាលជ្រៅ អត់ធ្មត់មាំមួន និងឈ្នះលើសភាពប្រាំមួយ៖ ឃ្លាន ស្រេក ទុក្ខសោក ភាន់ច្រឡំ ចាស់ និងស្លាប់។ គាត់មិនស្វែងរកកិត្តិយស ប៉ុន្តែគោរពអ្នកដទៃ; ជាអ្នកនាំមង្គល មិត្តភាព ករុណា និងប្រាជ្ញា (កវី)។
Verse 32
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
ទោះដឹងអំពីគុណ និងទោសដែលខ្ញុំបានបង្រៀន និងធម្មកិច្ចទូទៅដែលកំណត់សម្រាប់ខ្លួនក៏ដោយ អ្នកណាដែលស្រឡះជម្រកនៅព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ខ្ញុំ ហើយបោះបង់ធម្មទាំងអស់នោះ ដើម្បីបូជាខ្ញុំតែមួយ គាត់គឺជាអ្នកល្អបំផុតក្នុងសត្វមានជីវិត។
Verse 33
ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै मां यावान् यश्चास्मि यादृश: । भजन्त्यनन्यभावेन ते मे भक्ततमा मता: ॥ ३३ ॥
ទោះដឹងឬមិនដឹងថាខ្ញុំជានរណា និងមានសភាពយ៉ាងណា ក៏ដោយ បើពួកគេបូជាខ្ញុំដោយសេចក្តីស្រឡាញ់មិនបែងចែក នោះខ្ញុំចាត់ទុកពួកគេជាភក្តាដ៏ល្អបំផុត។
Frequently Asked Questions
The two birds symbolize the jīva and Paramātmā residing within the same ‘tree’ of the body. The fruit-eating bird represents the conditioned soul who experiences karma-phala (happiness and distress) and forgets his identity. The non-eating bird represents the Supreme Lord as the omniscient witness and controller, never entangled. The teaching is that bondage is due to ignorance and misidentification, while the Lord remains eternally liberated and can be known when the jīva turns from enjoyment to realization and devotion.
Kṛṣṇa explains that ‘bondage’ and ‘liberation’ are designations produced by māyā operating through the modes of nature. Like dream experiences, material happiness, distress, and bodily identification appear real to the conditioned mind but lack ultimate substance. The ātmā is intrinsically transcendental; liberation is the removal of ignorance and false doership, wherein one remains a witness and offers action to the Lord.
The chapter states that learning becomes barren when it does not culminate in fixing the mind on Bhagavān and hearing His glories (Hari-kathā). Such study is compared to maintaining a cow that gives no milk: the labor remains, but the essential fruit—purification, devotion, and realization—does not arise. The Bhāgavata’s criterion is transformation of consciousness toward the Lord, not mere textual mastery.
A true devotee is described through sādhu-lakṣaṇa: mercy and nonviolence, tolerance, truthfulness, freedom from envy, equanimity in happiness and distress, control of senses and eating, absence of possessiveness and prestige-seeking, honoring others, steadiness amid reversals, and compassionate work for others’ welfare. Most decisively, such a person takes exclusive shelter of the Lord’s lotus feet and worships Him alone, with unalloyed love, even if he may not articulate metaphysics perfectly.