Adhyaya 9
Mārkaṇḍeya’s Request to See Māyā and the Vision of the Cosmic Deluge
បន្ទាប់ពីព្រះឥសី មារកណ្ឌេយ្យ សរសើរ នរ-នារាយណៈ ដោយជោគជ័យ ព្រះបរមាត្មា ទ្រង់បង្ហាញព្រះរূপ និងប្រទានពរ ដោយសរសើរ ព្រហ្មចរិយៈ តបៈ ការសិក្សាវេដៈ និយម និងសមាធិដាច់ខាត។ មារកណ្ឌេយ្យ មិនសុំអភ័យទានវត្ថុទេ ព្រោះការទទួលទស្សនៈព្រះអម្ចាស់ គឺជាអំណោយខ្ពស់បំផុត ប៉ុន្តែសុំករុណាមួយទៀត៖ ឲ្យបានឃើញ មាយា (អំណាចល្បិច) របស់ព្រះ ដែលធ្វើឲ្យលោកលេចឡើងជាចម្រុះវត្ថុ។ ព្រះអម្ចាស់យល់ព្រម ហើយចាកទៅ។ ឥសីស្ថិតក្នុងសមាធិ បន្តបូជា ដោយពេលខ្លះភ្លេចពិធីការផ្លូវការ ព្រោះពោរពេញដោយភាវៈ។ នៅល្ងាចមួយ ក្បែរទន្លេ ពុស្បភទ្រា ភ្លាមៗមានមហាប្រល័យ៖ ខ្យល់កាច ពពកផ្គរលាន់ និងទឹកជំនន់សកល លេបលាន់សកលលោក ទុកឲ្យគាត់នៅតែម្នាក់ឯង រងទុក្ខឃ្លាន ភ័យ និងសត្វសមុទ្រ ជាច្រើនលានឆ្នាំ។ ចុងក្រោយ គាត់ឃើញកោះតូច មានដើមពោធិ៍ និងទារកភ្លឺរលោងលើស្លឹក; ទារកដកដង្ហើមស្រូបគាត់ ចង្អុលឲ្យឃើញសកលមុនការលាយបាត់នៅក្នុងព្រះកាយ ហើយបញ្ចេញគាត់ត្រឡប់ទៅទឹកជំនន់។ ពេលមារកណ្ឌេយ្យរត់ទៅអោបព្រះអម្ចាស់ ទារកបាត់ ហើយទឹកជំនន់ក៏រលាយភ្លាមៗ នាំគាត់ត្រឡប់ទៅអាស្រម—បើកផ្លូវទៅប្រធានបទ និរោធ កាល និង អាស្រ័យ។
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच संस्तुतो भगवानित्थं मार्कण्डेयेन धीमता । नारायणो नरसख: प्रीत आह भृगूद्वहम् ॥ १ ॥
សូតៈបាននិយាយថា៖ ពេលមុនីម៉ារកណ្ឌេយៈដ៏មានប្រាជ្ញា សរសើរដូច្នេះ ព្រះនារាយណៈ ព្រះអម្ចាស់ជាមិត្តរបស់នរ ក៏ពេញព្រះហឫទ័យ ហើយបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់អ្នកស្នងពូជភೃគុដ៏ឧត្តមនោះ។
Verse 2
श्रीभगवानुवाच भो भो ब्रह्मर्षिवर्योऽसि सिद्ध आत्मसमाधिना । मयि भक्त्यानपायिन्या तप:स्वाध्यायसंयमै: ॥ २ ॥
ព្រះមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ឱ! អ្នកជាប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមព្រះឥសីព្រាហ្មណ៍។ អ្នកបានសម្រេចដោយសមាធិលើបរមាត្មា; ហើយដោយភក្តីមិនរំខានចំពោះខ្ញុំ ការតបស្យា ការសិក្សាវេដៈ និងការសំយមតាមវិន័យ។
Verse 3
वयं ते परितुष्टा: स्म त्वद् बृहद्व्रतचर्यया । वरं प्रतीच्छ भद्रं ते वरदोऽस्मि त्वदीप्सितम् ॥ ३ ॥
យើងពេញចិត្តយ៉ាងពេញលេញចំពោះការប្រតិបត្តិមហាវ្រតរបស់អ្នក។ សូមសេចក្តីមង្គលមានដល់អ្នក—សូមជ្រើសរើសពរដែលអ្នកប្រាថ្នា; ខ្ញុំជាអ្នកប្រទានពរ ហើយនឹងបំពេញអភីष्टរបស់អ្នក។
Verse 4
श्रीऋषिरुवाच जितं ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराच्युत । वरेणैतावतालं नो यद् भवान् समदृश्यत ॥ ४ ॥
ឥសីបាននិយាយថា៖ សូមជ័យជំនះមានដល់ព្រះអង្គ ឱព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងអស់! ឱអច្យុតៈ ព្រះអង្គបំបាត់ទុក្ខរបស់អ្នកភក្តីដែលស្រឡាញ់ស្របចិត្ត។ សម្រាប់ខ្ញុំ ពរត្រឹមនេះគ្រប់គ្រាន់ហើយ—ដែលព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យខ្ញុំបានទស្សនាព្រះអង្គ។
Verse 5
गृहीत्वाजादयो यस्य श्रीमत्पादाब्जदर्शनम् । मनसा योगपक्वेन स भवान् मेऽक्षिगोचर: ॥ ५ ॥
ដោយចិត្តដែលទុំទ្រង់ដោយយោគៈ ព្រះទេវតាដូចជា ព្រះព្រហ្ម បានទទួលស្ថានៈខ្ពង់ខ្ពស់ ត្រឹមតែបានឃើញព្រះបាទដូចផ្កាឈូកដ៏បរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ; ឱ ព្រះអម្ចាស់ ឥឡូវនេះព្រះអង្គបានបង្ហាញខ្លួនមុខភ្នែកខ្ញុំដោយផ្ទាល់។
Verse 6
अथाप्यम्बुजपत्राक्ष पुण्यश्लोकशिखामणे । द्रक्ष्ये मायां यया लोक: सपालो वेद सद्भिदाम् ॥ ६ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់មានព្រះនេត្រដូចស្លឹកផ្កាឈូក ឱ មកុដមណីនៃបុគ្គលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ! ទោះខ្ញុំសុខចិត្តត្រឹមតែបានឃើញព្រះអង្គ ក៏ខ្ញុំចង់ឃើញអំណាចមាយារបស់ព្រះអង្គ ដែលដោយឥទ្ធិពលនោះ ពិភពលោកទាំងមូល និងទេវតាអធិបតីរបស់វា យល់ថាសច្ចៈមានភាពចម្រុះជាវត្ថុ។
Verse 7
सूत उवाच इतीडितोऽर्चित: काममृषिणा भगवान् मुने । तथेति स स्मयन् प्रागाद् बदर्याश्रममीश्वर: ॥ ७ ॥
សូតៈបាននិយាយថា—ឱ សោនកៈអ្នកប្រាជ្ញ! ព្រះភគវានពេញព្រះហឫទ័យដោយសរសើរ និងការបូជារបស់មុនីម៉ារកណ្ឌេយៈ ទ្រង់ញញឹមហើយមានព្រះបន្ទូលថា «ដូច្នោះហើយ» បន្ទាប់មកទ្រង់បានចេញដំណើរទៅកាន់អាស្រមរបស់ទ្រង់នៅបដារិកាអាស្រម។
Verse 8
तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥
ដោយគិតតែអំពីបំណងចង់ឃើញអំណាចមាយារបស់ព្រះអម្ចាស់ជានិច្ច ព្រះឥសីបានស្នាក់នៅក្នុងអាស្រមរបស់ខ្លួន។ គាត់សមាធិលើព្រះហរិនៅគ្រប់ទីកន្លែង—ក្នុងភ្លើង ព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ ទឹក ដី ខ្យល់ ផ្លេកបន្ទោរ មេឃ និងក្នុងបេះដូងរបស់ខ្លួន—ហើយបូជាទ្រង់ដោយគ្រឿងបូជាដែលសង្កេតស្រមៃក្នុងចិត្ត; ប៉ុន្តែពេលខ្លះ ពេលរលកនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ភក្តិលើសលប់ គាត់ក៏ភ្លេចការបូជាប្រចាំរបស់ខ្លួន។
Verse 9
तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥
ដោយគិតតែអំពីបំណងចង់ឃើញអំណាចមាយារបស់ព្រះអម្ចាស់ជានិច្ច ព្រះឥសីបានស្នាក់នៅក្នុងអាស្រមរបស់ខ្លួន។ គាត់សមាធិលើព្រះហរិនៅគ្រប់ទីកន្លែង—ក្នុងភ្លើង ព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ ទឹក ដី ខ្យល់ ផ្លេកបន្ទោរ មេឃ និងក្នុងបេះដូងរបស់ខ្លួន—ហើយបូជាទ្រង់ដោយគ្រឿងបូជាដែលសង្កេតស្រមៃក្នុងចិត្ត; ប៉ុន្តែពេលខ្លះ ពេលរលកនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ភក្តិលើសលប់ គាត់ក៏ភ្លេចការបូជាប្រចាំរបស់ខ្លួន។
Verse 10
तस्यैकदा भृगुश्रेष्ठ पुष्पभद्रातटे मुने: । उपासीनस्य सन्ध्यायां ब्रह्मन् वायुरभून्महान् ॥ १० ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ សោនកៈ អ្នកប្រសើរនៃពួកភೃគុ! មួយថ្ងៃ ព្រះមុនី ម៉ារកណ្ឌេយៈ កំពុងធ្វើពិធីបូជាពេលល្ងាច នៅលើច្រាំងទន្លេ ពុស្ស្បភទ្រា ទើបមានខ្យល់ធំកើតឡើងភ្លាមៗ។
Verse 11
तं चण्डशब्दं समुदीरयन्तं बलाहका अन्वभवन् कराला: । अक्षस्थविष्ठा मुमुचुस्तडिद्भि: स्वनन्त उच्चैरभिवर्षधारा: ॥ ११ ॥
ខ្យល់នោះបង្កសំឡេងគួរឱ្យភ័យខ្លាច ហើយនាំមកនូវពពកដ៏សាហាវតាមក្រោយ។ ជាមួយផ្លេកបន្ទោរ និងសំឡេងរន្ទះគ្រហឹម ពពកទាំងនោះបានបង្ហូរភ្លៀងធ្លាក់ជាដងៗគ្រប់ទិស ដូចធ្ងន់ដូចកង់រទេះ។
Verse 12
ततो व्यदृश्यन्त चतु:समुद्रा: समन्तत: क्ष्मातलमाग्रसन्त: । समीरवेगोर्मिभिरुग्रनक्र- महाभयावर्तगभीरघोषा: ॥ १२ ॥
បន្ទាប់មក មហាសមុទ្រទាំងបួនបានលេចឡើងជុំវិញ បង្ហូតរលកដែលខ្យល់បោកបក់មកលេបផ្ទៃផែនដី។ ក្នុងសមុទ្រនោះមានសត្វសមុទ្រដ៏សាហាវ វង្វេងទឹកគួរឱ្យភ័យ និងសំឡេងគ្រហឹមជ្រៅៗដ៏អមង្គល។
Verse 13
अन्तर्बहिश्चाद्भिरतिद्युभि: खरै: शतह्रदाभिरुपतापितं जगत् । चतुर्विधं वीक्ष्य सहात्मना मुनि- र्जलाप्लुतां क्ष्मां विमना: समत्रसत् ॥ १३ ॥
ព្រះមុនីបានឃើញសត្វលោកទាំងអស់ក្នុងសកលលោក រួមទាំងខ្លួនឯង ត្រូវទុក្ខទោមទាំងក្នុងទាំងក្រៅដោយខ្យល់កាច ផ្លេកបន្ទោរ និងរលកធំៗដែលលេចលើសមេឃ។ ពេលផែនដីទាំងមូលលិចទឹក គាត់ក៏ស្រពិចស្រពិល និងភ័យខ្លាច។
Verse 14
तस्यैवमुद्वीक्षत ऊर्मिभीषण: प्रभञ्जनाघूर्णितवार्महार्णव: । आपूर्यमाणो वरषद्भिरम्बुदै: क्ष्मामप्यधाद् द्वीपवर्षाद्रिभि: समम् ॥ १४ ॥
សូម្បីតែពេលម៉ារកណ្ឌេយៈកំពុងមើលឃើញ ភ្លៀងពីពពកបានបំពេញសមុទ្រឲ្យកាន់តែពេញឡើងៗ។ មហាសមុទ្រដែលត្រូវព្យុះបោកបក់ឲ្យកើតរលកគួរឱ្យភ័យ បានគ្របដណ្តប់ផែនដីទាំងមូល រួមទាំងកោះ ភ្នំ និងទ្វីបនានា។
Verse 15
सक्ष्मान्तरिक्षं सदिवं सभागणं त्रैलोक्यमासीत् सह दिग्भिराप्लुतम् । स एक एवोर्वरितो महामुनि- र्बभ्राम विक्षिप्य जटा जडान्धवत् ॥ १५ ॥
ទឹកជំនន់បានលិចផែនដី អាកាស ស្ថានសួគ៌ និងលោកទេវតា; ត្រីលោកទាំងមូលត្រូវបានលិចលង់គ្រប់ទិស។ ក្នុងចំណោមសត្វលោកទាំងអស់ នៅសល់តែព្រះមហាមុនី ម៉ារកណ្ឌេយៈ; ជាមួយសក់ជតាច្របូកច្របល់ គាត់ដើរលង់ទឹកតែម្នាក់ឯង ដូចជាមនុស្សស្ងៀម និងខ្វាក់។
Verse 16
क्षुत्तृट्परीतो मकरैस्तिमिङ्गिलै- रुपद्रुतो वीचिनभस्वता हत: । तमस्यपारे पतितो भ्रमन् दिशो न वेद खं गां च परिश्रमेषित: ॥ १६ ॥
ត្រូវទុក្ខដោយឃ្លាន និងស្រេកទឹក ត្រូវមகர និងត្រីទីមិង្គិលៈវាយប្រហារ ហើយត្រូវខ្យល់និងរលកបោកបក់ គាត់ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពងងឹតគ្មានទីបញ្ចប់។ ព្រោះអស់កម្លាំង គាត់វង្វេងគ្មានទិសដៅ មិនអាចបែងចែកមេឃនឹងដីបានទេ។
Verse 17
क्वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्वचिच्छोकं क्वचिन्मोहं क्वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥
ពេលខ្លះគាត់ត្រូវបានលេបចូលក្នុងវង្វេងទឹកធំៗ ពេលខ្លះត្រូវរលកខ្លាំងវាយបោក; កន្លែងខ្លះសត្វទឹកសាហាវដែលកំពុងប្រយុទ្ធគ្នា ក៏គំរាមលេបគាត់។ ពេលខ្លះមានសោក ពេលខ្លះមានមោហៈ ពេលខ្លះទុក្ខ សុខ ឬភ័យ; ហើយពេលខ្លះដោយជំងឺ និងការឈឺចាប់ខ្លាំង គាត់មានអារម្មណ៍ដូចជាកំពុងស្លាប់។
Verse 18
क्वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्वचिच्छोकं क्वचिन्मोहं क्वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥
ពេលខ្លះគាត់ត្រូវបានលេបចូលក្នុងវង្វេងទឹកធំៗ ពេលខ្លះត្រូវរលកខ្លាំងវាយបោក; កន្លែងខ្លះសត្វទឹកសាហាវដែលកំពុងប្រយុទ្ធគ្នា ក៏គំរាមលេបគាត់។ ពេលខ្លះមានសោក ពេលខ្លះមានមោហៈ ពេលខ្លះទុក្ខ សុខ ឬភ័យ; ហើយពេលខ្លះដោយជំងឺ និងការឈឺចាប់ខ្លាំង គាត់មានអារម្មណ៍ដូចជាកំពុងស្លាប់។
Verse 19
अयुतायुतवर्षाणां सहस्राणि शतानि च । व्यतीयुर्भ्रमतस्तस्मिन् विष्णुमायावृतात्मन: ॥ १९ ॥
អស់កាលយូរអង្វែង—រាប់លានលានឆ្នាំ ទាំងពាន់ទាំងរយ—បានកន្លងផុតទៅ ខណៈម៉ារកណ្ឌេយៈវង្វេងនៅក្នុងទឹកប្រល័យនោះ ដោយចិត្តត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយម៉ាយារបស់ព្រះវិษ្ណុ ព្រះបុគ្គលភាពអធិទេវ។
Verse 20
स कदाचिद् भ्रमंस्तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि द्विज: । न्याग्रोधपोतं ददृशे फलपल्लवशोभितम् ॥ २० ॥
ម្តងមួយ ខណៈព្រាហ្មណ៍ ម៉ារកណ្ឌេយ្យា ដើរលំហែតាមទឹក គាត់បានឃើញកោះតូចមួយលើផ្ទៃផែនដី ដែលមានដើមពោធិ៍(ប៉ាន់យ៉ាន)ក្មេងមួយ ស្រស់ស្អាតដោយផ្កា និងផ្លែ។
Verse 21
प्रागुत्तरस्यां शाखायां तस्यापि ददृशे शिशुम् । शयानं पर्णपुटके ग्रसन्तं प्रभया तम: ॥ २१ ॥
លើមែកខាងឦសាននៃដើមនោះ គាត់បានឃើញទារកម្នាក់ដេកនៅក្នុងសំបកស្លឹក ហើយពន្លឺរបស់ទារកនោះកំពុងលេបបំបាត់ភាពងងឹត។
Verse 22
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ទារកនោះមានពណ៌ខៀវងងឹតដូចមរកតសុទ្ធ; ព្រះមុខដូចផ្កាឈូកភ្លឺរលោង ព្រះកមានស្នាមដូចខ្សែសំបកស័ង្ខ។ ទ្រូងទូលាយ ច្រមុះស្រស់ស្អាត ចិញ្ចើមល្អ; ត្រចៀកដូចផ្កាទទឹម និងមានរបត់ខាងក្នុងដូចវង់ស័ង្ខ។ មុំភ្នែកក្រហមដូចកណ្តាលផ្កាឈូក បបូរមាត់ដូចផ្កាថ្មព្រៃធ្វើឲ្យស្នាមញញឹមដូចទឹកអម្រឹតមានពណ៌ក្រហមស្រាល។ ពេលដកដង្ហើម សក់រញ្ជួយ ហើយស្នាមជ្រីវលើពោះដែលដូចស្លឹកពោធិ៍(ប៉ាន់យ៉ាន)ក៏រវើរវាយជុំវិញផ្ចិតជ្រៅ។ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមភ្ញាក់ផ្អើលឃើញទារកលើកជើងដូចផ្កាឈូកដោយម្រាមដៃទន់ភ្លន់ ដាក់ម្រាមជើងចូលមាត់ហើយបឺត។
Verse 23
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ទារកនោះមានពណ៌ខៀវងងឹតដូចមរកតសុទ្ធ; ព្រះមុខដូចផ្កាឈូកភ្លឺរលោង ព្រះកមានស្នាមដូចខ្សែសំបកស័ង្ខ។ ទ្រូងទូលាយ ច្រមុះស្រស់ស្អាត ចិញ្ចើមល្អ; ត្រចៀកដូចផ្កាទទឹម និងមានរបត់ខាងក្នុងដូចវង់ស័ង្ខ។ មុំភ្នែកក្រហមដូចកណ្តាលផ្កាឈូក បបូរមាត់ដូចផ្កាថ្មព្រៃធ្វើឲ្យស្នាមញញឹមដូចទឹកអម្រឹតមានពណ៌ក្រហមស្រាល។ ពេលដកដង្ហើម សក់រញ្ជួយ ហើយស្នាមជ្រីវលើពោះដែលដូចស្លឹកពោធិ៍(ប៉ាន់យ៉ាន)ក៏រវើរវាយជុំវិញផ្ចិតជ្រៅ។ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមភ្ញាក់ផ្អើលឃើញទារកលើកជើងដូចផ្កាឈូកដោយម្រាមដៃទន់ភ្លន់ ដាក់ម្រាមជើងចូលមាត់ហើយបឺត។
Verse 24
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ទារកនោះមានពណ៌ខៀវងងឹតដូចមរកតសុទ្ធ; ព្រះមុខដូចផ្កាឈូកភ្លឺរលោង ព្រះកមានស្នាមដូចខ្សែសំបកស័ង្ខ។ ទ្រូងទូលាយ ច្រមុះស្រស់ស្អាត ចិញ្ចើមល្អ; ត្រចៀកដូចផ្កាទទឹម និងមានរបត់ខាងក្នុងដូចវង់ស័ង្ខ។ មុំភ្នែកក្រហមដូចកណ្តាលផ្កាឈូក បបូរមាត់ដូចផ្កាថ្មព្រៃធ្វើឲ្យស្នាមញញឹមដូចទឹកអម្រឹតមានពណ៌ក្រហមស្រាល។ ពេលដកដង្ហើម សក់រញ្ជួយ ហើយស្នាមជ្រីវលើពោះដែលដូចស្លឹកពោធិ៍(ប៉ាន់យ៉ាន)ក៏រវើរវាយជុំវិញផ្ចិតជ្រៅ។ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមភ្ញាក់ផ្អើលឃើញទារកលើកជើងដូចផ្កាឈូកដោយម្រាមដៃទន់ភ្លន់ ដាក់ម្រាមជើងចូលមាត់ហើយបឺត។
Verse 25
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
ទារកនោះមានពណ៌ស្បែកខៀវងងឹតដូចមរកតគ្មានកំហុស ព្រះមុខដូចផ្កាឈូកភ្លឺរលោង កមានស្នាមបន្ទាត់ដូចលំនាំស័ង្ខ ទ្រូងទូលាយ ច្រមុះស្រស់ស្អាត ចិញ្ចើមល្អឥតខ្ចោះ។ ត្រចៀកដូចផ្កាទទឹម ហើយមានរបត់ខាងក្នុងដូចវង់ស័ង្ខ; មុំភ្នែកក្រហមដូចកណ្ដុរផ្កាឈូក បបូរមាត់ដូចផ្កាថ្មក្រហមធ្វើឲ្យស្នាមញញឹមផ្អែមដូចអម្រឹតមានពណ៌ក្រហមស្រាល។ ពេលដកដង្ហើម សក់រញ្ជួយ ហើយផ្ចិតជ្រៅរលកដោយរបត់ពោះដូចស្លឹកពោធិ៍។ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមភ្ញាក់ផ្អើលឃើញទារកលើកជើងដូចផ្កាឈូកដោយម្រាមដៃទន់ ដាក់ម្រាមជើងក្នុងមាត់ហើយបឺត។
Verse 26
तद्दर्शनाद् वीतपरिश्रमो मुदा प्रोत्फुल्लहृत्पद्मविलोचनाम्बुज: । प्रहृष्टरोमाद्भुतभावशङ्कित: प्रष्टुं पुरस्तं प्रससार बालकम् ॥ २६ ॥
ពេលម៉ារកណ្ឌេយ្យបានឃើញទារកនោះ ភាពនឿយហត់ទាំងអស់បានរលាយបាត់។ ដោយសេចក្តីរីករាយ ផ្កាឈូកនៃបេះដូង និងផ្កាឈូកនៃភ្នែករបស់គាត់បានរីកពេញលេញ ហើយរោមកាយឈរឡើងដោយអារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយ។ ដោយសង្ស័យអំពីអត្តសញ្ញាណទារកដ៏អស្ចារ្យនោះ ឥសីបានចូលទៅខាងមុខដើម្បីសួរ។
Verse 27
तावच्छिशोर्वै श्वसितेन भार्गव: सोऽन्त: शरीरं मशको यथाविशत् । तत्राप्यदो न्यस्तमचष्ट कृत्स्नशो यथा पुरामुह्यदतीव विस्मित: ॥ २७ ॥
នៅពេលនោះទារកបានដកដង្ហើមចូល ហើយភារគវៈ ម៉ារកណ្ឌេយ្យ ត្រូវបានទាញចូលក្នុងរាងកាយរបស់ទារកដូចមូស។ នៅទីនោះ គាត់បានឃើញសកលលោកទាំងមូលត្រូវបានរៀបចំគ្រប់គ្រាន់ដូចមុនពេលប្រល័យ។ ឃើញដូច្នេះ គាត់ភ្ញាក់ផ្អើល និងស្រពិចស្រពិលយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 28
खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥
ឥសីបានឃើញសកលលោកទាំងមូល៖ មេឃ ស្ថានសួគ៌ និងផែនដី ផ្កាយ ភ្នំ និងសមុទ្រ កោះធំៗ និងទ្វីប បរិវេណនានា ទិសទាំងបួន ព្រមទាំងទេវតា និងអសុរ។ គាត់ឃើញព្រៃឈើ ប្រទេស ទន្លេ ទីក្រុង និងរ៉ែ ភូមិកសិកម្ម និងវាលចិញ្ចឹមគោ និងសកម្មភាពនិងវិន័យនៃវර්ណ-អាស្រាម។ គាត់ក៏ឃើញមហាភូត និងផលបន្តរបស់វា ព្រមទាំងកាលវេលាដែលគ្រប់គ្រងចលនានៃយុគ និងកល្បរាប់មិនអស់ក្នុងថ្ងៃរបស់ព្រះព្រហ្ម។ លើសពីនេះ អ្វីៗទាំងអស់ដែលត្រូវបានបង្កើតសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងជីវិតវត្ថុ ក៏បានបង្ហាញចំពោះគាត់ ដូចជាពិតប្រាកដ។
Verse 29
खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥
ឥសីបានឃើញសកលលោកទាំងមូល៖ មេឃ ស្ថានសួគ៌ និងផែនដី ផ្កាយ ភ្នំ និងសមុទ្រ កោះធំៗ និងទ្វីប បរិវេណនានា ទិសទាំងបួន ព្រមទាំងទេវតា និងអសុរ។ គាត់ឃើញព្រៃឈើ ប្រទេស ទន្លេ ទីក្រុង និងរ៉ែ ភូមិកសិកម្ម និងវាលចិញ្ចឹមគោ និងសកម្មភាពនិងវិន័យនៃវර්ណ-អាស្រាម។ គាត់ក៏ឃើញមហាភូត និងផលបន្តរបស់វា ព្រមទាំងកាលវេលាដែលគ្រប់គ្រងចលនានៃយុគ និងកល្បរាប់មិនអស់ក្នុងថ្ងៃរបស់ព្រះព្រហ្ម។ លើសពីនេះ អ្វីៗទាំងអស់ដែលត្រូវបានបង្កើតសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងជីវិតវត្ថុ ក៏បានបង្ហាញចំពោះគាត់ ដូចជាពិតប្រាកដ។
Verse 30
हिमालयं पुष्पवहां च तां नदीं निजाश्रमं यत्र ऋषी अपश्यत । विश्वं विपश्यञ्छ्वसिताच्छिशोर्वै बहिर्निरस्तो न्यपतल्लयाब्धौ ॥ ३० ॥
គាត់បានឃើញភ្នំហិមាល័យ ទន្លេពុស្បភទ្រា និងអាស្រមរបស់ខ្លួន ដែលនៅទីនោះគាត់ធ្លាប់បានទទួលទស្សនៈរបស់ឥសី នរ-នារាយណៈ។ បន្ទាប់មក ខណៈម៉ារកណ្ឌេយៈកំពុងមើលឃើញសកលលោកទាំងមូល ដង្ហើមរបស់ទារកនោះបានបណ្តេញគាត់ចេញ ហើយបោះគាត់ត្រឡប់ទៅសមុទ្រប្រាល័យ។
Verse 31
तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥
ក្នុងសមុទ្រធំទូលាយនោះ គាត់បានឃើញម្ដងទៀតដើមពោធិ៍(វត)លូតលាស់លើកោះតូច និងទារកបុត្រដេកនៅក្នុងផ្នត់ស្លឹក។ ទារកនោះបានមើលគាត់ពីជ្រុងភ្នែក ដោយញញឹមពោរពេញដោយអម្រឹតនៃសេចក្តីស្រឡាញ់; ហើយម៉ារកណ្ឌេយៈបានទទួលព្រះអង្គចូលក្នុងបេះដូងតាមរយៈភ្នែក។ ដោយចិត្តរំភើបខ្លាំង គាត់រត់ទៅដើម្បីអោបព្រះអធោក្សជៈ។
Verse 32
तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥
ក្នុងសមុទ្រធំទូលាយនោះ គាត់បានឃើញម្ដងទៀតដើមពោធិ៍(វត)លូតលាស់លើកោះតូច និងទារកបុត្រដេកនៅក្នុងផ្នត់ស្លឹក។ ទារកនោះបានមើលគាត់ពីជ្រុងភ្នែក ដោយញញឹមពោរពេញដោយអម្រឹតនៃសេចក្តីស្រឡាញ់; ហើយម៉ារកណ្ឌេយៈបានទទួលព្រះអង្គចូលក្នុងបេះដូងតាមរយៈភ្នែក។ ដោយចិត្តរំភើបខ្លាំង គាត់រត់ទៅដើម្បីអោបព្រះអធោក្សជៈ។
Verse 33
तावत् स भगवान् साक्षाद् योगाधीशो गुहाशय: । अन्तर्दध ऋषे: सद्यो यथेहानीशनिर्मिता ॥ ३३ ॥
នៅពេលនោះឯង ព្រះបរមបុរសជាម្ចាស់ដោយផ្ទាល់—ជាអធិការនៃយោគៈ និងស្ថិតលាក់នៅក្នុងរូងបេះដូងរបស់សត្វទាំងអស់—បានអន្តរធានពីភ្នែករបស់ឥសីភ្លាមៗ ដូចជាសមិទ្ធផលរបស់មនុស្សអសមត្ថភាពអាចរលាយបាត់ភ្លេចភ្លាំង។
Verse 34
तमन्वथ वटो ब्रह्मन् सलिलं लोकसम्प्लव: । तिरोधायि क्षणादस्य स्वाश्रमे पूर्ववत्स्थित: ॥ ३४ ॥
បន្ទាប់ពីព្រះអង្គអន្តរធានទៅ ឱ ព្រាហ្មណ៍ ដើមវត ទឹកដ៏ធំ និងការលិចលង់នៃលោកក្នុងប្រាល័យ ក៏រលាយបាត់ក្នុងមួយភ្លែត; ហើយក្នុងភ្លាមៗ ម៉ារកណ្ឌេយៈបានឃើញខ្លួនត្រឡប់មកអាស្រមរបស់ខ្លួនដូចមុន។
Frequently Asked Questions
His request is not for entertainment or skepticism but for tattva-jijñāsā: to understand how the Lord’s śakti makes the one reality appear as many and binds conditioned beings (including rulers of the cosmos) to mistaken notions of material variegation as ultimate. The episode teaches that māyā is apprehended correctly only when seen as Bhagavān’s controlled potency, not as an independent principle.
Śāstric narration presents pralaya as a real cosmic process governed by kāla and the Lord’s will (nirodha), while also functioning pedagogically: it dramatizes the fragility of all worlds and identities under time. The double function is central to Purāṇic method—cosmology that simultaneously instructs vairāgya (detachment) and directs the mind to āśraya, the only stable refuge.
The child is Bhagavān Himself in the vatapatra-śāyī manifestation, revealing that the cosmos rests within Him even when it seems dissolved. By inhaling Mārkaṇḍeya and showing him the complete universe inside His body, the Lord demonstrates that creation, maintenance, and dissolution occur within His sovereignty; the sage’s “external” experience of chaos is thus reframed as māyā under divine control.
The disappearance underscores that mystical experience cannot be seized by personal effort alone; Bhagavān remains svatantra (fully independent). The point is not denial of intimacy, but instruction: the Lord reveals and withdraws visions to deepen surrender, preventing the devotee from mistaking extraordinary experiences for final attainment and directing him instead to steady bhakti anchored in the Lord as āśraya.