Adhyaya 11
Kriyā-yoga, the Virāṭ-Puruṣa Mapping, and the Sun-God’s Monthly Expansions
បន្តការផ្តោតលើការអនុវត្តក្នុងស្កន្ធៈ ១២ ព្រះឥសីនៅណៃមិષារ៉ណ្ណ្យ សួរ សូតា គោស្វាមី អំពី tantra-siddhānta៖ kriyā-yoga ជាការគោរពបូជា វិષ્ણុ តាមវិន័យ និងវិធីសមាធិគិតរូបព្រះអង្គ—អវយវៈ អាវុធ គ្រឿងអលង្ការ និងបរិវារ—តាមការសម្របសម្រួលជាមួយធាតុលោកីយ៍ ដោយមិនបន្ថយព្រះអង្គឲ្យក្លាយជាវត្ថុ។ សូតា បង្ហាញផែនទី vibhūti ចាប់ពី virāṭ-puruṣa ដែលប្រព័ន្ធភព និងមុខងារកោសមិក ជារូបកាយព្រះអង្គ បន្ទាប់មកពន្យល់និមិត្តរូបនៃគ្រឿងអលង្ការ (Kaustubha, Śrīvatsa, មាលា, ពណ៌លឿង, ខ្សែព្រះ) និងអាវុធ (ស័ង្ខ, ចក្រ, គទា, ធ្នូ...) ជាគោលការណ៍ដូចជា ធាតុ, prāṇa, guṇa, កាលៈ និងអារម្មណ៍។ បន្ទាប់មក Śaunaka សួរអំពីក្រុម «៧» ប្រចាំខែជុំវិញព្រះសូរ្យ; សូតា រាយនាមការបង្ហាញ ១២ ខែរបស់ព្រះអាទិត្យ ជាមួយបរិវារ ៦ (ឥសី, gandharva, apsarā, nāga, yakṣa, rākṣasa) ហើយសន្យាថា ការចងចាំពេលព្រឹក និងល្ងាច នាំឲ្យបរិសុទ្ធ។ នេះភ្ជាប់កោសមវិទ្យាសមាធិទៅសាធនាប្រចាំថ្ងៃ និងបង្ហាញការគ្រប់គ្រងរបស់ ហរិ តាមកាលៈ និងបូជា។
Shlokas
Verse 1
श्रीशौनक उवाच अथेममर्थं पृच्छामो भवन्तं बहुवित्तमम् । समस्ततन्त्रराद्धान्ते भवान् भागवत तत्त्ववित् ॥ १ ॥
ព្រះសោនកបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ សូតា! អ្នកជាអ្នកប្រាជ្ញលើសគេ និងជាភក្តាដ៏មហានៃព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី។ ដូច្នេះ ឥឡូវនេះយើងសួរអ្នកអំពីសេចក្តីសន្និដ្ឋានច្បាស់លាស់នៃគម្ពីរតន្ត្រទាំងអស់។
Verse 2
तान्त्रिका: परिचर्यायां केवलस्य श्रिय: पते: । अङ्गोपाङ्गायुधाकल्पं कल्पयन्ति यथा च यै: ॥ २ ॥ तन्नो वर्णय भद्रं ते क्रियायोगं बुभुत्सताम् । येन क्रियानैपुणेन मर्त्यो यायादमर्त्यताम् ॥ ३ ॥
ក្នុងការបូជាតន្ត្រា ពេលបម្រើព្រះអម្ចាស់ដ៏លើសលោក គឺព្រះស្រីបតិ ភក្តានិយមកំណត់នឹកអំពីអង្គ-ឧបង្គ បរិវារ អាវុធ និងគ្រឿងអលង្ការរបស់ព្រះអង្គតាមរយៈរូបតំណាងវត្ថុយ៉ាងណា និងដោយវិធីណា សូមពណ៌នាឲ្យយើងស្តាប់។ សូមមង្គលមានដល់អ្នក! យើងប្រាថ្នាចង់ដឹង សូមពន្យល់អំពីក្រិយា-យោគ ដែលដោយជំនាញក្នុងការបូជា មនុស្សមរណភាពអាចឈានទៅអមតភាព។
Verse 3
तान्त्रिका: परिचर्यायां केवलस्य श्रिय: पते: । अङ्गोपाङ्गायुधाकल्पं कल्पयन्ति यथा च यै: ॥ २ ॥ तन्नो वर्णय भद्रं ते क्रियायोगं बुभुत्सताम् । येन क्रियानैपुणेन मर्त्यो यायादमर्त्यताम् ॥ ३ ॥
ក្នុងការបូជាតន្ត្រា ពេលបម្រើព្រះអម្ចាស់ដ៏លើសលោក គឺព្រះស្រីបតិ ភក្តានិយមកំណត់នឹកអំពីអង្គ-ឧបង្គ បរិវារ អាវុធ និងគ្រឿងអលង្ការរបស់ព្រះអង្គតាមរយៈរូបតំណាងវត្ថុយ៉ាងណា និងដោយវិធីណា សូមពណ៌នាឲ្យយើងស្តាប់។ សូមមង្គលមានដល់អ្នក! យើងប្រាថ្នាចង់ដឹង សូមពន្យល់អំពីក្រិយា-យោគ ដែលដោយជំនាញក្នុងការបូជា មនុស្សមរណភាពអាចឈានទៅអមតភាព។
Verse 4
सूत उवाच नमस्कृत्य गुरून् वक्ष्ये विभूतीर्वैष्णवीरपि । या: प्रोक्ता वेदतन्त्राभ्यामाचार्यै: पद्मजादिभि: ॥ ४ ॥
សូតៈបានមានព្រះវាចា—ក្រោយពេលគោរពបូជាចំពោះគ្រូវិញ្ញាណ ខ្ញុំនឹងរំលឹកព្រះវិភូតិដ៏វិសុទ្ធរបស់ព្រះវិෂ្ណុ ដែលបានប្រកាសក្នុងវេដ និងតន្ត្រ ដោយអាចារ្យធំៗ ចាប់ពីព្រះព្រហ្មាដែលកើតពីផ្កាឈូក។
Verse 5
मायाद्यैर्नवभिस्तत्त्वै: स विकारमयो विराट् । निर्मितो दृश्यते यत्र सचित्के भुवनत्रयम् ॥ ५ ॥
រូបសកល (វិរាដ) របស់ព្រះអម្ចាស់ ត្រូវបានបង្កើតពីធាតុមូលដ្ឋាន៩ ប្រកបដោយមាយាអវ្យក្ត និងការប្រែប្រួលរបស់វា; ពេលរូបនោះត្រូវបានបញ្ចូលដោយចេតនា នោះត្រីលោកក៏បង្ហាញនៅក្នុងវា។
Verse 6
एतद् वै पौरुषं रूपं भू: पादौ द्यौ: शिरो नभ: । नाभि: सूर्योऽक्षिणी नासे वायु: कर्णौ दिश: प्रभो: ॥ ६ ॥ प्रजापति: प्रजननमपानो मृत्युरीशितु: । तद्बाहवो लोकपाला मनश्चन्द्रो भ्रुवौ यम: ॥ ७ ॥ लज्जोत्तरोऽधरो लोभो दन्ता ज्योत्स्ना स्मयो भ्रम: । रोमाणि भूरुहा भूम्नो मेघा: पुरुषमूर्धजा: ॥ ८ ॥
នេះជារូបបុរសសកលរបស់ព្រះអម្ចាស់—ផែនដីជាព្រះបាទ ស្ថានសួគ៌ជាព្រះសិរ្សា មេឃជាព្រះនាភី; ព្រះអាទិត្យជាព្រះនេត្រ ខ្យល់ជារន្ធច្រមុះ ទិសទាំងឡាយជាព្រះក្រចៀក។ ប្រជាបតិជាអង្គកំណើត អបានៈ (មរណៈ) ជាទ្វារបាត; អ្នកការពារលោកជាព្រះព្រះបាហុ ច័ន្ទជាព្រះមនស យមជាព្រះភ្នែកចិញ្ចើម។ លজ্জាជាបបូរមាត់ក្រោម លោភជាបបូរមាត់លើ; ពន្លឺច័ន្ទជាធ្មេញ ភាន់ច្រឡំជាស្នាមញញឹម; ដើមឈើជារោមកាយ ពពកជាសក់លើក្បាល។
Verse 7
एतद् वै पौरुषं रूपं भू: पादौ द्यौ: शिरो नभ: । नाभि: सूर्योऽक्षिणी नासे वायु: कर्णौ दिश: प्रभो: ॥ ६ ॥ प्रजापति: प्रजननमपानो मृत्युरीशितु: । तद्बाहवो लोकपाला मनश्चन्द्रो भ्रुवौ यम: ॥ ७ ॥ लज्जोत्तरोऽधरो लोभो दन्ता ज्योत्स्ना स्मयो भ्रम: । रोमाणि भूरुहा भूम्नो मेघा: पुरुषमूर्धजा: ॥ ८ ॥
នេះជារូបបុរសសកលរបស់ព្រះអម្ចាស់—ផែនដីជាព្រះបាទ ស្ថានសួគ៌ជាព្រះសិរ្សា មេឃជាព្រះនាភី; ព្រះអាទិត្យជាព្រះនេត្រ ខ្យល់ជារន្ធច្រមុះ ទិសទាំងឡាយជាព្រះក្រចៀក។ ប្រជាបតិជាអង្គកំណើត អបានៈ (មរណៈ) ជាទ្វារបាត; អ្នកការពារលោកជាព្រះព្រះបាហុ ច័ន្ទជាព្រះមនស យមជាព្រះភ្នែកចិញ្ចើម។ លজ্জាជាបបូរមាត់ក្រោម លោភជាបបូរមាត់លើ; ពន្លឺច័ន្ទជាធ្មេញ ភាន់ច្រឡំជាស្នាមញញឹម; ដើមឈើជារោមកាយ ពពកជាសក់លើក្បាល។
Verse 8
एतद् वै पौरुषं रूपं भू: पादौ द्यौ: शिरो नभ: । नाभि: सूर्योऽक्षिणी नासे वायु: कर्णौ दिश: प्रभो: ॥ ६ ॥ प्रजापति: प्रजननमपानो मृत्युरीशितु: । तद्बाहवो लोकपाला मनश्चन्द्रो भ्रुवौ यम: ॥ ७ ॥ लज्जोत्तरोऽधरो लोभो दन्ता ज्योत्स्ना स्मयो भ्रम: । रोमाणि भूरुहा भूम्नो मेघा: पुरुषमूर्धजा: ॥ ८ ॥
នេះជារូបបុរសសកលរបស់ព្រះអម្ចាស់—ផែនដីជាព្រះបាទ ស្ថានសួគ៌ជាព្រះសិរ្សា មេឃជាព្រះនាភី; ព្រះអាទិត្យជាព្រះនេត្រ ខ្យល់ជារន្ធច្រមុះ ទិសទាំងឡាយជាព្រះក្រចៀក។ ប្រជាបតិជាអង្គកំណើត អបានៈ (មរណៈ) ជាទ្វារបាត; អ្នកការពារលោកជាព្រះព្រះបាហុ ច័ន្ទជាព្រះមនស យមជាព្រះភ្នែកចិញ្ចើម។ លজ্জាជាបបូរមាត់ក្រោម លោភជាបបូរមាត់លើ; ពន្លឺច័ន្ទជាធ្មេញ ភាន់ច្រឡំជាស្នាមញញឹម; ដើមឈើជារោមកាយ ពពកជាសក់លើក្បាល។
Verse 9
यावानयं वै पुरुषो यावत्या संस्थया मित: । तावानसावपि महापुरुषो लोकसंस्थया ॥ ९ ॥
ដូចដែលអាចកំណត់ទំហំរបស់មនុស្សធម្មតានៅលោកនេះដោយវាស់អវយវៈនានា ដូច្នេះដែរ អាចកំណត់ទំហំរបស់មហាបុរសដោយវាស់ការរៀបចំប្រព័ន្ធភពលោកក្នុងរូបសកលរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 10
कौस्तुभव्यपदेशेन स्वात्मज्योतिर्बिभर्त्यज: । तत्प्रभा व्यापिनी साक्षात् श्रीवत्समुरसा विभु: ॥ १० ॥
ព្រះអម្ចាស់ដ៏អស្ចារ្យ មិនកើត និងមានអំណាចសព្វគ្រប់ ទ្រង់ពាក់មណីកោស្តុភៈលើទ្រូង ដែលជានិមិត្តរូបនៃអាត្មាដ៏បរិសុទ្ធ; ហើយពន្លឺដែលរាលដាលពីមណីនោះផ្ទាល់ បង្ហាញជាសញ្ញា «ស្រីវត្ស» លើទ្រូងទ្រង់។
Verse 11
स्वमायां वनमालाख्यां नानागुणमयीं दधत् । वासश्छन्दोमयं पीतं ब्रह्मसूत्रं त्रिवृत् स्वरम् ॥ ११ ॥ बिभर्ति साङ्ख्यं योगं च देवो मकरकुण्डले । मौलिं पदं पारमेष्ठ्यं सर्वलोकाभयङ्करम् ॥ १२ ॥
ព្រះអម្ចាស់ទ្រង់ពាក់មាយារបស់ទ្រង់ដែលមានគុណនានា ជាវនមាលា (កម្រងផ្កា)។ ព្រះវស្ត្រពណ៌លឿងរបស់ទ្រង់គឺឆន្ទៈវេទ; ខ្សែសក្ការៈរបស់ទ្រង់គឺព្រណវ «អូម» ដែលមានបីសំឡេង។ ក្នុងក្រវិលរាងមករ ទ្រង់កាន់វិធីសាំងខ្យ និងយោគ; ហើយមកុដរបស់ទ្រង់—ដែលផ្តល់អភ័យដល់សកលលោក—គឺជាព្រះបដិមាខ្ពស់បំផុតនៃព្រហ្មលោក។
Verse 12
स्वमायां वनमालाख्यां नानागुणमयीं दधत् । वासश्छन्दोमयं पीतं ब्रह्मसूत्रं त्रिवृत् स्वरम् ॥ ११ ॥ बिभर्ति साङ्ख्यं योगं च देवो मकरकुण्डले । मौलिं पदं पारमेष्ठ्यं सर्वलोकाभयङ्करम् ॥ १२ ॥
ព្រះអម្ចាស់ទ្រង់ពាក់មាយារបស់ទ្រង់ដែលមានគុណនានា ជាវនមាលា (កម្រងផ្កា)។ ព្រះវស្ត្រពណ៌លឿងរបស់ទ្រង់គឺឆន្ទៈវេទ; ខ្សែសក្ការៈរបស់ទ្រង់គឺព្រណវ «អូម» ដែលមានបីសំឡេង។ ក្នុងក្រវិលរាងមករ ទ្រង់កាន់វិធីសាំងខ្យ និងយោគ; ហើយមកុដរបស់ទ្រង់—ដែលផ្តល់អភ័យដល់សកលលោក—គឺជាព្រះបដិមាខ្ពស់បំផុតនៃព្រហ្មលោក។
Verse 13
अव्याकृतमनन्ताख्यमासनं यदधिष्ठित: । धर्मज्ञानादिभिर्युक्तं सत्त्वं पद्ममिहोच्यते ॥ १३ ॥
អនន្តៈ ដែលជាកន្លែងអង្គុយរបស់ព្រះអម្ចាស់ គឺជាដំណាក់កាលមិនបង្ហាញនៃធម្មជាតិវត្ថុ; ហើយបល្ល័ង្កផ្កាឈូករបស់ទ្រង់ត្រូវបានហៅថា សត្ត្វ (គុណសុចរិត) ដែលពោរពេញដោយធម៌ និងចំណេះដឹង។
Verse 14
ओज:सहोबलयुतं मुख्यतत्त्वं गदां दधत् । अपां तत्त्वं दरवरं तेजस्तत्त्वं सुदर्शनम् ॥ १४ ॥ नभोनिभं नभस्तत्त्वमसिं चर्म तमोमयम् । कालरूपं धनु: शार्ङ्गं तथा कर्ममयेषुधिम् ॥ १५ ॥
ដំបងរបស់ព្រះអម្ចាស់គឺធាតុចម្បង គឺប្រាណៈ ដែលរួមបញ្ចូលអំណាចកម្លាំងនៃអារម្មណ៍ ចិត្ត និងកាយ។ ស័ង្ខរបស់ព្រះអង្គជាធាតុន้ำ ចក្រ សុទർശន ជាធាតុភ្លើង ហើយដាវសុទ្ធដូចមេឃជាធាតុអាកាស; ខែលជាគុណតមស ធ្នូ សារង្គ ជារូបកាល និងកន្ត្រកព្រួញជាអង្គការធ្វើការ។
Verse 15
ओज:सहोबलयुतं मुख्यतत्त्वं गदां दधत् । अपां तत्त्वं दरवरं तेजस्तत्त्वं सुदर्शनम् ॥ १४ ॥ नभोनिभं नभस्तत्त्वमसिं चर्म तमोमयम् । कालरूपं धनु: शार्ङ्गं तथा कर्ममयेषुधिम् ॥ १५ ॥
ដំបងរបស់ព្រះអម្ចាស់គឺធាតុចម្បង គឺប្រាណៈ ដែលរួមបញ្ចូលអំណាចកម្លាំងនៃអារម្មណ៍ ចិត្ត និងកាយ។ ស័ង្ខរបស់ព្រះអង្គជាធាតុន้ำ ចក្រ សុទর্শន ជាធាតុភ្លើង ហើយដាវសុទ្ធដូចមេឃជាធាតុអាកាស; ខែលជាគុណតមស ធ្នូ សារង្គ ជារូបកាល និងកន្ត្រកព្រួញជាអង្គការធ្វើការ។
Verse 16
इन्द्रियाणि शरानाहुराकूतीरस्य स्यन्दनम् । तन्मात्राण्यस्याभिव्यक्तिं मुद्रयार्थक्रियात्मताम् ॥ १६ ॥
ព្រួញរបស់ព្រះអង្គត្រូវបាននិយាយថាជាអារម្មណ៍ទាំងឡាយ ហើយរទេះរបស់ព្រះអង្គគឺចិត្តដែលសកម្ម និងមានកម្លាំង (ākūti)។ រូបបង្ហាញខាងក្រៅរបស់ព្រះអង្គគឺ tanmātra ហើយកាយវិការដៃរបស់ព្រះអង្គជាសារសំខាន់នៃសកម្មភាពមានគោលបំណងទាំងអស់។
Verse 17
मण्डलं देवयजनं दीक्षा संस्कार आत्मन: । परिचर्या भगवत आत्मनो दुरितक्षय: ॥ १७ ॥
មណ្ឌលព្រះអាទិត្យគឺជាទីកន្លែងបូជាព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិរាជ; dīkṣā គឺជាវិធីសំអាតព្រលឹង; ហើយការបម្រើដោយភក្តិចំពោះ Bhagavān គឺជាដំណើរការបំបាត់ផលបាបទាំងអស់។
Verse 18
भगवान् भगशब्दार्थं लीलाकमलमुद्वहन् । धर्मं यशश्च भगवांश्चामरव्यजनेऽभजत् ॥ १८ ॥
Bhagavān កាន់ផ្កាឈូកដោយលេងសប្បាយ ដែលជានិមិត្តរូបនៃសម្បត្តិទាំងឡាយដែលពាក្យ bhaga សំដៅ ហើយទទួលសេវាពីកង្ហារចាមរាគូរមួយ គឺ ធម្មៈ និងកិត្តិយស។
Verse 19
आतपत्रं तु वैकुण्ठं द्विजा धामाकुतोभयम् । त्रिवृद्वेद: सुपर्णाख्यो यज्ञं वहति पूरुषम् ॥ १९ ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ឆ័ត្ររបស់ព្រះអម្ចាស់គឺជាឋានវៃគុន្ឋៈដ៏គ្មានភ័យ; ហើយសុបර්ណៈ គរុឌៈដែលទ្រទ្រង់យជ្ញបុរស គឺជារូបនៃវេទទាំងបី។
Verse 20
अनपायिनी भगवती श्री: साक्षादात्मनो हरे: । विष्वक्सेनस्तन्त्रमूर्तिर्विदित: पार्षदाधिप: । नन्दादयोऽष्टौ द्वा:स्थाश्च तेऽणिमाद्या हरेर्गुणा: ॥ २० ॥
ព្រះនាងស្រី (លក្ខ្មី) ដែលមិនដែលចាកពីព្រះហរិ បង្ហាញនៅលោកនេះជាមួយព្រះអង្គ ដោយជាតំណាងនៃអន្តរង្គសក្តិរបស់ព្រះអង្គ។ វិស្វក្សេន មេដឹកនាំបរិវារផ្ទាល់ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារូបនៃបញ្ចរាត្រ និងតន្ត្រផ្សេងៗ។ ទ្វារបាលទាំង៨ ដឹកនាំដោយ នន្ទៈ គឺជាសិទ្ធិអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះហរិ ចាប់ពី អណិមា។
Verse 21
वासुदेव: सङ्कर्षण: प्रद्युम्न: पुरुष: स्वयम् । अनिरुद्ध इति ब्रह्मन् मूर्तिव्यूहोऽभिधीयते ॥ २१ ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍, វាសុទេវៈ សង្គර්សណៈ ប្រទ្យុម្នៈ និង អនិរុទ្ធៈ—ឈ្មោះទាំងនេះហៅថា «ចតុរវ្យូហៈ» ជាការពង្រីកផ្ទាល់របស់ព្រះបុរសអធិឧត្តម។
Verse 22
स विश्वस्तैजस: प्राज्ञस्तुरीय इति वृत्तिभि: । अर्थेन्द्रियाशयज्ञानैर्भगवान् परिभाव्यते ॥ २२ ॥
មនុស្សអាចគិតគូរអំពីព្រះភគវាន ជា វិશ્વ (ភ្ញាក់), តៃជស (សុបិន), និង ប្រាជ្ញ (ដេកជ្រៅ)—ដែលដំណើរការតាមរយៈវត្ថុខាងក្រៅ ចិត្ត និងបញ្ញាវត្ថុ តាមលំដាប់—ហើយក៏ជាទុរីយៈ កម្រិតចិត្តទីបួនដ៏លើសលោក ដែលមានលក្ខណៈជាចំណេះដឹងបរិសុទ្ធ។
Verse 23
अङ्गोपाङ्गायुधाकल्पैर्भगवांस्तच्चतुष्टयम् । बिभर्ति स्म चतुर्मूर्तिर्भगवान् हरिरीश्वर: ॥ २३ ॥
ដូច្នេះ ព្រះហរិ ជាព្រះអីស្វរ បង្ហាញជាមូរតិ៤; មូរតិនីមួយៗមានអង្គធំ អង្គរង អាវុធ និងគ្រឿងអលង្ការដែលខុសគ្នា។ ដោយលក្ខណៈពិសេសទាំងនេះ ព្រះអង្គទ្រទ្រង់ដំណាក់កាលនៃសត្តាភាពទាំង៤។
Verse 24
द्विजऋषभ स एष ब्रह्मयोनि: स्वयंदृक् स्वमहिमपरिपूर्णो मायया च स्वयैतत् । सृजति हरति पातीत्याख्ययानावृताक्षो विवृत इव निरुक्तस्तत्परैरात्मलभ्य: ॥ २४ ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ! ព្រះអង្គតែមួយគត់ជាពន្លឺដោយខ្លួនឯង ជាប្រភពដើមនៃវេដៈ និងពេញលេញក្នុងព្រះមហិមារបស់ព្រះអង្គ។ ដោយសក្តិមាយា ព្រះអង្គបង្កើត ថែរក្សា និងបំផ្លាញសកលលោកនេះ។ ទោះត្រូវពិពណ៌នាដូចជាបែកចែកតាមមុខងារសារធាតុ ក៏ព្រះអង្គនៅតែឋិតក្នុងចំណេះដឹងបរិសុទ្ធលើសសារធាតុ។ អ្នកដែលមានភក្តិចំពោះព្រះអង្គ នឹងដឹងព្រះអង្គជាអាត្មានពិត។
Verse 25
श्रीकृष्ण कृष्णसख वृष्ण्यृषभावनिध्रुग् राजन्यवंशदहनानपवर्गवीर्य । गोविन्द गोपवनिताव्रजभृत्यगीत- तीर्थश्रव: श्रवणमङ्गल पाहि भृत्यान् ॥ २५ ॥
ឱ ព្រះក្រឹષ્ણ! មិត្តរបស់អរជុន! ប្រមុខក្នុងវង្សវ្រឹષ્ણិ! អ្នកដុតបំផ្លាញក្រុមអំណាចដែលបង្កអសន្តិភាពលើផែនដី; ព្រះបារមីរបស់ព្រះអង្គមិនដែលស្រកស្រាល។ ឱ គោវិន្ទ! ព្រះកេរ្តិ៍ដ៏បរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ ដែលក្រុមគោពី គោប និងអ្នកបម្រើនៅវ្រាជច្រៀងសរសើរ—គ្រាន់តែស្តាប់ក៏នាំមង្គល។ សូមព្រះអង្គការពារអ្នកមានភក្តិរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 26
य इदं कल्य उत्थाय महापुरुषलक्षणम् । तच्चित्त: प्रयतो जप्त्वा ब्रह्म वेद गुहाशयम् ॥ २६ ॥
អ្នកណាដែលភ្ញាក់ឡើងពេលព្រឹក ដាក់ចិត្តឲ្យជាប់លើមហាបុរស ហើយដោយចិត្តបរិសុទ្ធ សូត្របទពិពណ៌នាលក្ខណៈនេះយ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់ នឹងដឹងច្បាស់ព្រះព្រហ្មដ៏អធិបតីដែលស្ថិតនៅក្នុងគុហានៃបេះដូង។
Verse 27
श्रीशौनक उवाच शुको यदाह भगवान् विष्णुराताय शृण्वते । सौरो गणो मासि मासि नाना वसति सप्तक: ॥ २७ ॥ तेषां नामानि कर्माणि नियुक्तानामधीश्वरै: । ब्रूहि न: श्रद्दधानानां व्यूहं सूर्यात्मनो हरे: ॥ २८ ॥
ព្រះសោនកៈបាននិយាយថា៖ សូមពន្យល់ដល់យើងអំពីអ្វីដែលភគវាន សុកទេវៈ បានប្រាប់ដល់វិṣṇurāta (បរិក្សិត) ដែលកំពុងស្តាប់។ ក្រុមរបស់ព្រះសូរ្យៈ បង្ហាញខ្លួនខុសៗគ្នារៀងរាល់ខែ ជាក្រុមប្រាំពីរ។ សូមប្រាប់ឈ្មោះ និងភារកិច្ចរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយអធិឥශ්វរ ដល់យើងអ្នកមានសទ្ធា ព្រោះពួកគេជាការពង្រីកផ្ទាល់របស់ព្រះហរិ ក្នុងសភាពជាអធិបតីនៃព្រះអាទិត្យ។
Verse 28
श्रीशौनक उवाच शुको यदाह भगवान् विष्णुराताय शृण्वते । सौरो गणो मासि मासि नाना वसति सप्तक: ॥ २७ ॥ तेषां नामानि कर्माणि नियुक्तानामधीश्वरै: । ब्रूहि न: श्रद्दधानानां व्यूहं सूर्यात्मनो हरे: ॥ २८ ॥
ព្រះសោនកៈបាននិយាយថា៖ សូមពន្យល់ដល់យើងអំពីអ្វីដែលភគវាន សុកទេវៈ បានប្រាប់ដល់វិṣṇurāta (បរិក្សិត) ដែលកំពុងស្តាប់។ ក្រុមរបស់ព្រះសូរ្យៈ បង្ហាញខ្លួនខុសៗគ្នារៀងរាល់ខែ ជាក្រុមប្រាំពីរ។ សូមប្រាប់ឈ្មោះ និងភារកិច្ចរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយអធិឥශ්វរ ដល់យើងអ្នកមានសទ្ធា ព្រោះពួកគេជាការពង្រីកផ្ទាល់របស់ព្រះហរិ ក្នុងសភាពជាអធិបតីនៃព្រះអាទិត្យ។
Verse 29
सूत उवाच अनाद्यविद्यया विष्णोरात्मन: सर्वदेहिनाम् । निर्मितो लोकतन्त्रोऽयं लोकेषु परिवर्तते ॥ २९ ॥
សូត្រាបាននិយាយថា ដោយអំណាចម៉ាយាដែលគ្មានដើមកំណើត ព្រះវិស្ណុ—ព្រះបរមាត្មានៃសត្វមានកាយទាំងអស់—បានបង្កើតរបៀបរបស់លោកនេះ; ព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់លោកានានា ហើយគ្រប់គ្រងចលនារបស់វា។
Verse 30
एक एव हि लोकानां सूर्य आत्मादिकृद्धरि: । सर्ववेदक्रियामूलमृषिभिर्बहुधोदित: ॥ ३० ॥
ព្រះសូរិយទេវ មិនខុសពីភគវាន ហរិទេ; ព្រះองค์ជាព្រលឹងតែមួយនៃលោកទាំងអស់ និងជាអាទិករណ៍។ ព្រះองค์ជាមូលដ្ឋាននៃពិធីកម្មតាមវេដៈ ហើយឥសីបានហៅព្រះองค์ដោយនាមជាច្រើន។
Verse 31
कालो देश: क्रिया कर्ता करणं कार्यमागम: । द्रव्यं फलमिति ब्रह्मन् नवधोक्तोऽजया हरि: ॥ ३१ ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍! ភគវាន ហរិ—ប្រភពនៃអំណាចម៉ាយា—ក្នុងការបង្ហាញជាព្រះសូរិយទេវ ត្រូវបានពណ៌នាជា៩ផ្នែក៖ កាល, ទីកន្លែង, ការខិតខំ, អ្នកប្រតិបត្តិ, ឧបករណ៍, ពិធីកម្មជាក់លាក់, គម្ពីរ, វត្ថុបូជា, និងផលដែលត្រូវសម្រេច។
Verse 32
मध्वादिषु द्वादशसु भगवान् कालरूपधृक् । लोकतन्त्राय चरति पृथग्द्वादशभिर्गणै: ॥ ३२ ॥
ភគវាន បង្ហាញអំណាចនៃកាលជាព្រះសូរិយទេវ ធ្វើដំណើរតាម១២ខែ ចាប់ពីមធុ ដើម្បីគ្រប់គ្រងចលនានៃភពលោកក្នុងសកលលោក។ ក្នុងខែទាំង១២ នីមួយៗ មានក្រុមសហការី៦រូបខុសៗគ្នាធ្វើដំណើរជាមួយព្រះសូរិយទេវ។
Verse 33
धाता कृतस्थली हेतिर्वासुकी रथकृन्मुने । पुलस्त्यस्तुम्बुरुरिति मधुमासं नयन्त्यमी ॥ ३३ ॥
ឱ មុនី! ខែមធុ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ៖ ធាតា ជាព្រះសូរិយទេវ, ក្រឹតស្ថលី ជាអប្សរា, ហេទី ជារាក្សស, វាសុកី ជានាគ, រថក្រឹត ជាយក្ស, ពុលស្ត្យ ជាឥសី, និង ទុម្ពុរុ ជាគន្ធರ್ವ។
Verse 34
अर्यमा पुलहोऽथौजा: प्रहेति: पुञ्जिकस्थली । नारद: कच्छनीरश्च नयन्त्येते स्म माधवम् ॥ ३४ ॥
អារយ្មា ជាព្រះអាទិត្យ, ពុលហៈ ជាឥសី, អថោជា ជាយក្ខ, ប្រហេតិ ជារាក្សស, ពុញ្ជិកស្ថលី ជាអប្សរា, នារទ ជាគន្ធರ್ವ និង កច្ឆនីរ ជានាគ—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែមាធវ។
Verse 35
मित्रोऽत्रि: पौरुषेयोऽथ तक्षको मेनका हहा: । रथस्वन इति ह्येते शुक्रमासं नयन्त्यमी ॥ ३५ ॥
មិត្រ ជាព្រះអាទិត្យ, អត្រី ជាឥសី, បោរុសេយៈ ជារាក្សស, តក្សកៈ ជានាគ, មេនកា ជាអប្សរា, ហាហា ជាគន្ធર્વ និង រថស្វនៈ ជាយក្ខ—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែឝុក្រក។
Verse 36
वसिष्ठो वरुणो रम्भा सहजन्यस्तथा हुहू: । शुक्रश्चित्रस्वनश्चैव शुचिमासं नयन्त्यमी ॥ ३६ ॥
វសិષ્ઠៈ ជាឥសី, វរុណៈ ជាព្រះអាទិត្យ, រំភា ជាអប្សរា, សហជន្យៈ ជារាក្សស, ហូហូ ជាគន្ធર્વ, ឝុក្រកៈ ជានាគ និង ចិត្រស្វនៈ ជាយក្ខ—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែឝុចិ។
Verse 37
इन्द्रो विश्वावसु: श्रोता एलापत्रस्तथाङ्गिरा: । प्रम्लोचा राक्षसो वर्यो नभोमासं नयन्त्यमी ॥ ३७ ॥
ឥន្ទ្រៈ ជាព្រះអាទិត្យ, វិશ્વាវសុ ជាគន្ធર્વ, ស្រោតា ជាយក្ខ, អេលាបត្រៈ ជានាគ, អង្គិរា ជាឥសី, ប្រម្លោចា ជាអប្សរា និង វរយៈ ជារាក្សស—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែនភស។
Verse 38
विवस्वानुग्रसेनश्च व्याघ्र आसारणो भृगु: । अनुम्लोचा शङ्खपालो नभस्याख्यं नयन्त्यमी ॥ ३८ ॥
វិវស្វាន ជាព្រះអាទិត្យ, ឧគ្រសេនៈ ជាគន្ធर्व, វ្យាឃ្រៈ ជារាក្សស, អាសារណៈ ជាយក្ខ, ភೃគុ ជាឥសី, អនុម្លោចា ជាអប្សរា និង សង្ខបាលៈ ជានាគ—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែនភស្យ។
Verse 39
पूषा धनञ्जयो वात: सुषेण: सुरुचिस्तथा । घृताची गौतमश्चेति तपोमासं नयन्त्यमी ॥ ३९ ॥
ពូសាជាព្រះអាទិត្យ, ធនញ្ជយជានាគ, វាតជារាក្សស, សុសេណជាគន្ធព្វ, សុរុចិជាយក្ស, ឃ្រឹតាចីជាអប្សរា និងគោតមជាឥសី—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែ តបស។
Verse 40
ऋतुर्वर्चा भरद्वाज: पर्जन्य: सेनजित्तथा । विश्व ऐरावतश्चैव तपस्याख्यं नयन्त्यमी ॥ ४० ॥
ឫತುជាយក្ស, វರ್ಚាជារាក្សស, ភរទ្វាជជាឥសី, បរជញ្ញៈជាព្រះអាទិត្យ, សេនជិតជាអប្សរា, វិશ્વៈជាគន្ធព្វ និងអៃរាវតជានាគ—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែ តបស្យា។
Verse 41
अथांशु: कश्यपस्तार्क्ष्य ऋतसेनस्तथोर्वशी । विद्युच्छत्रुर्महाशङ्ख: सहोमासं नयन्त्यमी ॥ ४१ ॥
អំសុជាព្រះអាទិត្យ, កശ്യបជាឥសី, តារក្ស្យជាយក្ស, ឫតសេនជាគន្ធព្វ, ឧរវសីជាអប្សរា, វិទ្យុច្ឆត្រុជារាក្សស និងមហាសង្ខៈជានាគ—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែ សហៈ។
Verse 42
भग: स्फूर्जोऽरिष्टनेमिरूर्ण आयुश्च पञ्चम: । कर्कोटक: पूर्वचित्ति: पुष्यमासं नयन्त्यमी ॥ ४२ ॥
ភគៈជាព្រះអាទិត្យ, ស្ផូរជៈជារាក្សស, អរិଷ្ដនេមិជាគន្ធព្វ, ឩរណាជាយក្ស, អាយុរជាឥសី, ករកោតកៈជានាគ និងពូರ್ವចិត្តិជាអប្សរា—ពួកគេគ្រប់គ្រងខែ ពុષ្យ។
Verse 43
त्वष्टा ऋचीकतनय: कम्बलश्च तिलोत्तमा । ब्रह्मापेतोऽथ शतजिद् धृतराष्ट्र इषम्भरा: ॥ ४३ ॥
ត្វଷ្ដាជាព្រះអាទិត្យ; ជមទគ្និ កូនរបស់ឫចីកៈជាឥសី; កំបលាស្វៈជានាគ; ទិលោត្តមាជាអប្សរា; ព្រហ្មាបេតៈជារាក្សស; សតជិតជាយក្ស; និងធ្រឹតរാഷ്ട്രជាគន្ធព្វ—ពួកគេថែរក្សាខែ អិષៈ។
Verse 44
विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् । विश्वामित्रो मखापेत ऊर्जमासं नयन्त्यमी ॥ ४४ ॥
ក្នុងខែ ឧរជៈ ព្រះវិស្ណុស្ថិតជាព្រះអាទិត្យ; អស្វតរៈជានាគ; រំភា ជាអប្សរា; សូរ្យវរចា ជាគន្ធព៌; សត្យជិត ជាយក្ស; វិស្វាមិត្រ ជាឥសី; និង មខាបេត ជារាក្សស គ្រប់គ្រងខែនេះ។
Verse 45
एता भगवतो विष्णोरादित्यस्य विभूतय: । स्मरतां सन्ध्ययोर्नृणां हरन्त्यंहो दिने दिने ॥ ४५ ॥
បុគ្គលទាំងនេះសុទ្ធតែជាវិភូតិ (ព្រះអานุភាព) របស់ព្រះវិស្ណុ ក្នុងរូបសុរិយទេវ។ អ្នកណាស្មរពួកគេរៀងរាល់ថ្ងៃនៅពេលព្រលឹម និងពេលល្ងាច សេចក្តីបាបនឹងត្រូវលាងចោលថ្ងៃហើយថ្ងៃទៀត។
Verse 46
द्वादशस्वपि मासेषु देवोऽसौ षड्भिरस्य वै । चरन् समन्तात्तनुते परत्रेह च सन्मतिम् ॥ ४६ ॥
ដូច្នេះក្នុងរយៈពេលដប់ពីរខែ ព្រះអាទិត្យជាអធិបតីធ្វើដំណើរទៅគ្រប់ទិសជាមួយសហចារីប្រាំមួយប្រភេទ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយចិត្តសុទ្ធ និងសេចក្តីយល់ដឹងល្អ សម្រាប់ជីវិតនេះ និងជីវិតក្រោយ។
Verse 47
सामर्ग्यजुर्भिस्तल्लिङ्गैऋर्षय: संस्तुवन्त्यमुम् । गन्धर्वास्तं प्रगायन्ति नृत्यन्त्यप्सरसोऽग्रत: ॥ ४७ ॥ उन्नह्यन्ति रथं नागा ग्रामण्यो रथयोजका: । चोदयन्ति रथं पृष्ठे नैऋर्ता बलशालिन: ॥ ४८ ॥
ពួកឥសីសរសើរព្រះអាទិត្យដោយបទសូត្រពីសាម ឫគ និងយជុរវេទ ដែលបង្ហាញអត្តសញ្ញាណរបស់ទ្រង់។ ពួកគន្ធព៌ច្រៀងសរសើរ ហើយអប្សរារាំនៅមុខរទេះ។ ពួកនាគរឹតខ្សែរទេះ ពួកយក្សចងសេះចូលរទេះ ហើយរាក្សសដ៏ខ្លាំងរុញរទេះពីខាងក្រោយ។
Verse 48
सामर्ग्यजुर्भिस्तल्लिङ्गैऋर्षय: संस्तुवन्त्यमुम् । गन्धर्वास्तं प्रगायन्ति नृत्यन्त्यप्सरसोऽग्रत: ॥ ४७ ॥ उन्नह्यन्ति रथं नागा ग्रामण्यो रथयोजका: । चोदयन्ति रथं पृष्ठे नैऋर्ता बलशालिन: ॥ ४८ ॥
ពួកឥសីសរសើរព្រះអាទិត្យដោយបទសូត្រពីសាម ឫគ និងយជុរវេទ ដែលបង្ហាញអត្តសញ្ញាណរបស់ទ្រង់។ ពួកគន្ធព៌ច្រៀងសរសើរ ហើយអប្សរារាំនៅមុខរទេះ។ ពួកនាគរឹតខ្សែរទេះ ពួកយក្សចងសេះចូលរទេះ ហើយរាក្សសដ៏ខ្លាំងរុញរទេះពីខាងក្រោយ។
Verse 49
वालखिल्या: सहस्राणि षष्टिर्ब्रह्मर्षयोऽमला: । पुरतोऽभिमुखं यान्ति स्तुवन्ति स्तुतिभिर्विभुम् ॥ ४९ ॥
នៅមុខរទេះ ព្រះឥសីព្រាហ្មណ៍ដ៏បរិសុទ្ធដែលហៅថា វាលខិល្យា ចំនួនហុកសិបពាន់ អមដំណើរនាំមុខ ហើយសូត្រសរសើរព្រះសូរិយទេវដ៏មានអំណាចដោយមន្តវេដៈ។
Verse 50
एवं ह्यनादिनिधनो भगवान् हरिरीश्वर: । कल्पे कल्पे स्वमात्मानं व्यूह्य लोकानवत्यज: ॥ ५० ॥
ដូច្នេះ ព្រះភគវាន ហរិ ជាព្រះអម្ចាស់ដ៏គ្មានដើមគ្មានចុង និងមិនកើតឡើង ទ្រង់ពង្រីកព្រះអង្គជារូបបង្ហាញផ្ទាល់នៅរាល់កល្ប ដើម្បីការពារពិភពលោកទាំងអស់។
Frequently Asked Questions
The chapter presents kriyā-yoga as disciplined worship (arcana) grounded in authoritative tantra and Vedic testimony, aimed at fixing consciousness on Viṣṇu through prescribed forms, meditations, and meanings. It is ‘conclusive’ because it integrates ritual precision with bhakti’s goal—purification, removal of sin, and realization of the Lord in the heart—rather than treating ritual as merely worldly merit.
Virāṭ description is a pedagogical upāsanā (meditative aid): it trains the mind to see the cosmos as ordered under the Supreme Person’s sovereignty. The Bhāgavata simultaneously safeguards transcendence by distinguishing the Lord’s self-luminous nature from material elements, using correspondences to elevate perception, not to equate Bhagavān with matter.
Kaustubha is identified with the pure jīva (pure spirit soul), while Śrīvatsa is described as the manifest effulgence expanding from that gem. The symbolism teaches that individuality and spiritual radiance are ultimately grounded in the Lord’s presence and that pure consciousness is most perfectly situated when connected to Him.
They are the catur-vyūha, direct personal expansions of the Supreme Godhead used in Pañcarātra theology to explain divine functions and cosmic maintenance. The chapter links these expansions to the Lord’s governance of the phases of existence and to contemplative frameworks like the four states of consciousness.
Each month features the sun-god’s ruling name along with six associates—typically a sage (ṛṣi), gandharva, apsarā, nāga, yakṣa, and rākṣasa—who serve the sun’s chariot and functions. This portrays time (kāla) as a divine administration under Hari, with liturgical remembrance at dawn and dusk recommended for purification.
Because the sun, as Hari’s expansion and regulator of time and ritual order, is tied to sandhyā (junction times) when consciousness is traditionally stabilized through mantra and remembrance. The chapter’s point is not mere astral piety but aligning daily life with the Lord’s governance, which purifies intention and action.