Adhyaya 80
Sudāmā Brāhmaṇa: Divine Friendship, Guru-bhakti, and the Lord’s Grace
ដោយសារព្រះបារីក្សិតប្រាថ្នាស្តាប់លីឡាអសীমរបស់មុកុនដា ការនិទានបង្វែរទៅកាន់ព្រឹត្តិការណ៍ភក្តិគំរូ៖ ព្រះក្រឹષ્ણជួបមិត្តព្រាហ្មណ៍ក្រីក្រ សុទាមា។ ព្រះបារីក្សិតសរសើរពាក្យ ដៃ ចិត្ត ត្រចៀក ភ្នែក និងអង្គកាយដែលប្រើក្នុងការពិពណ៌នា បម្រើ រំលឹក ស្តាប់ មើល និងគោរពព្រះ និងអ្នកបម្រើព្រះ។ សុទាមា ជាអ្នកប្រាជ្ញ និងមិនជាប់លាប់ រស់ជាគ្រួសារក្នុងភាពក្រីក្រខ្លាំង; ភរិយាសុចរិតលើកទឹកចិត្តឲ្យទៅសុំជ្រកកោនព្រះក្រឹષ્ણ ដោយជឿលើមេត្តាពិសេសចំពោះព្រាហ្មណ៍។ ដោយអំណោយសាមញ្ញជាអង្ករបុក សុទាមាទៅដល់ទ្វារកា ចូលវាំង និងទទួលសុខដូចការលោះ។ ព្រះក្រឹષ્ણឈរឡើង អោបដោយទឹកភ្នែក អង្គុយលើគ្រែ លាងជើង និងគោរពយ៉ាងអធិក; ស្រីលក្ខ្មីក៏បម្រើ ធ្វើឲ្យអ្នកក្នុងវាំងភ្ញាក់ផ្អើល។ ក្នុងសន្ទនាស្និទ្ធ ព្រះអង្គរំលឹកជីវិតគុរុកុលក្រោមសាន់ឌីបនី ហើយបង្រៀនថា ការបម្រើគ្រូវិញ្ញាណពេញចិត្តព្រះអង្គលើសពិធី អាស្កេស៊ី ឬការទទួលឌីក្សា។ ជំពូកនេះភ្ជាប់រឿងទ្វារកាមុនៗទៅកាន់ការពិចារណាអំពីរាជ្យគ្រួសាររបស់ព្រះក្រឹષ્ણ និងលទ្ធផលនៃការមកទស្សនារបស់សុទាមា (ព្រះគុណដែលប្រទានដោយស្ងៀមស្ងាត់)។
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच भगवन् यानि चान्यानि मुकुन्दस्य महात्मन: । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य श्रोतुमिच्छामि हे प्रभो ॥ १ ॥
ព្រះរាជា បរិក្សិត បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់ ឱ ព្រះប្រទាន! ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ស្តាប់អំពីវីរភាពផ្សេងៗទៀតរបស់មុកុន្ទ មហាត្មា ដែលមានវីរភាពអនន្ត។
Verse 2
को नु श्रुत्वासकृद् ब्रह्मन्नुत्तम:श्लोकसत्कथा: । विरमेत विशेषज्ञो विषण्ण: काममार्गणै: ॥ २ ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍! អ្នកដែលដឹងសារសំខាន់នៃជីវិត ហើយស្អប់ខ្ពើមការខិតខំស្វែងរកសេចក្តីសុខតាមអារម្មណ៍ នឹងបោះបង់ប្រធានបទដ៏លើសលប់អំពីព្រះអុត្តមះស្លោកៈបានដូចម្តេច បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ម្តងហើយម្តងទៀត?
Verse 3
सा वाग् यया तस्य गुणान् गृणीते करौ च तत्कर्मकरौ मनश्च । स्मरेद् वसन्तं स्थिरजङ्गमेषु शृणोति तत्पुण्यकथा: स कर्ण: ॥ ३ ॥
ពាក្យពិតគឺពាក្យដែលសរសើរគុណលក្ខណៈរបស់ព្រះអម្ចាស់; ដៃពិតគឺដៃដែលធ្វើការបម្រើព្រះអង្គ; ចិត្តពិតគឺចិត្តដែលរំលឹកព្រះអង្គដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វចល និងអចល; ហើយត្រចៀកពិតគឺត្រចៀកដែលស្តាប់រឿងបុណ្យសក្ការៈអំពីព្រះអង្គ។
Verse 4
शिरस्तु तस्योभयलिङ्गमान- मेत्तदेव यत् पश्यति तद्धि चक्षु: । अङ्गानि विष्णोरथ तज्जनानां पादोदकं यानि भजन्ति नित्यम् ॥ ४ ॥
ក្បាលពិតគឺក្បាលដែលឱនគោរពព្រះអម្ចាស់ដែលបង្ហាញក្នុងរូបចល និងអចល; ភ្នែកពិតគឺភ្នែកដែលមើលឃើញតែព្រះអង្គ; ហើយអវយវៈពិតគឺអវយវៈដែលគោរពជានិច្ចទឹកលាងព្រះបាទរបស់ព្រះវិṣṇu ឬទឹកបាទរបស់អ្នកប भक्तរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 5
सूत उवाच विष्णुरातेन सम्पृष्टो भगवान् बादरायणि: । वासुदेवे भगवति निमग्नहृदयोऽब्रवीत् ॥ ५ ॥
សូត គោស្វាមី បាននិយាយថា៖ ព្រះរាជា វិṣṇurāta សួរហើយ ភគវាន បាទរាយណិ បានឆ្លើយតប ដោយមានចិត្តលង់ជ្រៅក្នុងសមាធិចំពោះ វាសុទេវៈ ព្រះបុគ្គលភាពអធិទេវ។
Verse 6
श्रीशुक उवाच कृष्णस्यासीत् सखा कश्चिद् ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तम: । विरक्त इन्द्रियार्थेषु प्रशान्तात्मा जितेन्द्रिय: ॥ ६ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវៈ បាននិយាយថា៖ ព្រះក្រឹṣṇa មានមិត្តប្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ដែលល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណេះដឹងព្រះវេដ និងប្រហ្មវិទ្យា។ គាត់មិនចងចិត្តនឹងសេចក្តីរីករាយអារម្មណ៍, មានចិត្តស្ងប់, និងឈ្នះអង្គសញ្ញាទាំងឡាយ។
Verse 7
यदृच्छयोपपन्नेन वर्तमानो गृहाश्रमी । तस्य भार्या कुचैलस्य क्षुत्क्षामा च तथाविधा ॥ ७ ॥
ទោះជាជីវិតគ្រួសារ ក៏គាត់រស់នៅដោយអ្វីដែលបានមកដោយចៃដន្យ។ ប្រពន្ធរបស់ប្រាហ្មណ៍ដែលស្លៀកពាក់ចាស់ជ្រុះនោះ ក៏ទទួលទុក្ខរួមជាមួយគាត់ ហើយស្គមស្គាំងខ្លាំងដោយសារអត់ឃ្លាន។
Verse 8
पतिव्रता पतिं प्राह म्लायता वदनेन सा । दरिद्रं सीदमाना वै वेपमानाभिगम्य च ॥ ८ ॥
ភរិយាដែលស្មោះត្រង់ចំពោះប្តីរបស់ព្រាហ្មណ៍ក្រីក្រ មុខស្រកស្រាយដោយទុក្ខ និងញ័រដោយភ័យ បានចូលទៅជិតហើយនិយាយដូច្នេះ។
Verse 9
ननु ब्रह्मन् भगवत: सखा साक्षाच्छ्रिय: पति: । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च भगवान् सात्वतर्षभ: ॥ ९ ॥
ឱ ព្រាហ្មណ៍! តើព្រះភគវាន ព្រះស្វាមីនៃព្រះស្រី (លក្ខ្មី) មិនមែនជាមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់អ្នកទេឬ? ព្រះក្រឹស្ណៈ អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមយាទវៈ មានមេត្តាចំពោះព្រាហ្មណ៍ និងជាអ្នកផ្តល់ជ្រកកោន។
Verse 10
तमुपैहि महाभाग साधूनां च परायणम् । दास्यति द्रविणं भूरि सीदते ते कुटुम्बिने ॥ १० ॥
ឱ អ្នកមានភាគ្យ! ចូរចូលទៅរកព្រះអង្គ ដែលជាទីពឹងពាក់ដ៏ពិតរបស់សាធុជន។ ព្រះអង្គនឹងប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនដល់អ្នក ដែលជាគ្រួសារកំពុងរងទុក្ខ។
Verse 11
आस्तेऽधुना द्वारवत्यां भोजवृष्ण्यन्धकेश्वर: । स्मरत: पादकमलमात्मानमपि यच्छति । किं न्वर्थकामान् भजतो नात्यभीष्टान् जगद्गुरु: ॥ ११ ॥
ឥឡូវនេះ ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈ ជាព្រះអធិរាជលើពួកភោជ វ្រឹស្ណិ និងអន្ធកៈ កំពុងស្នាក់នៅទ្វារកា។ ព្រះអង្គប្រទានសូម្បីតែព្រះអង្គឯងដល់អ្នកដែលគ្រាន់តែចងចាំផ្កាឈូកនៃព្រះបាទ; ដូច្នេះ តើមានសង្ស័យអ្វីថា ព្រះអង្គជាគ្រូនៃលោក នឹងមិនប្រទានសម្បត្តិ និងសេចក្តីរីករាយដល់អ្នកបូជាដោយស្មោះទេ?
Verse 12
स एवं भार्यया विप्रो बहुश: प्रार्थितो मुहु: । अयं हि परमो लाभ उत्तम:श्लोकदर्शनम् ॥ १२ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम् ॥ १३ ॥
ពេលភរិយាសូមអង្វរជាញឹកញាប់ ព្រាហ្មណ៍នោះគិតក្នុងចិត្តថា «ការបានឃើញព្រះអុត្តមស្លោកៈ គឺជាលាភដ៏អធិក»។ ដូច្នេះគាត់សម្រេចចិត្តចេញដំណើរ ហើយនិយាយថា «នាងល្អអើយ បើនៅផ្ទះមានអ្វីអាចយកទៅជាអំណោយបាន សូមឲ្យខ្ញុំផង»។
Verse 13
स एवं भार्यया विप्रो बहुश: प्रार्थितो मुहु: । अयं हि परमो लाभ उत्तम:श्लोकदर्शनम् ॥ १२ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम् ॥ १३ ॥
ពេលភរិយាសូមអង្វរជាញឹកញាប់ ព្រះព្រាហ្មណ៍នោះគិតក្នុងចិត្តថា «ការបានឃើញព្រះស្រីក្រឹស្ណា អុត្តមស្លោក គឺជាលាភដ៏អធិក»។ ដូច្នេះគាត់សម្រេចចេញដំណើរ ហើយនិយាយថា «នាងកល្យាណី ប្រសិនបើមានអ្វីក្នុងផ្ទះអាចយកទៅជាអំណោយសក្ការៈ សូមឲ្យខ្ញុំផង»។
Verse 14
याचित्वा चतुरो मुष्टीन् विप्रान् पृथुकतण्डुलान् । चैलखण्डेन तान् बद्ध्वा भर्त्रे प्रादादुपायनम् ॥ १४ ॥
ភរិយារបស់សុទាមា សុំអង្ករបំពងសំប៉ែត (pṛthuka) ចំនួនបួនក្តាប់ពីព្រះព្រាហ្មណ៍ជិតខាង រួចចងវាទៅក្នុងក្រណាត់ខូចមួយ ហើយប្រគល់ឲ្យស្វាមីជាអំណោយសម្រាប់ថ្វាយព្រះស្រីក្រឹស្ណា។
Verse 15
स तानादाय विप्राग्र्य: प्रययौ द्वारकां किल । कृष्णसन्दर्शनं मह्यं कथं स्यादिति चिन्तयन् ॥ १५ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏សុចរិតនោះយកអង្ករបំពងសំប៉ែតទៅ ហើយចេញដំណើរទៅទ្វារកា ដោយគិតជានិច្ចថា «ខ្ញុំនឹងបានទទួលទស្សនាព្រះស្រីក្រឹស្ណា ដោយរបៀបណា?»
Verse 16
त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्र: कक्षाश्च सद्विज: । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम् ॥ १६ ॥ गृहं द्वयष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विज: । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा ॥ १७ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ចេះដឹង (ជាមួយព្រះព្រាហ្មណ៍មូលដ្ឋានខ្លះ) ឆ្លងកាត់ចំណុចយាមបី និងទ្វារបីជាន់ ហើយដើរឆ្លងកាត់ផ្ទះរបស់អន្ធក និងវ្រឹષ્ણិ ដែលជាអ្នកភក្តិដ៏ស្មោះត្រង់ក្នុងធម៌របស់អច្យុត—កន្លែងដែលធម្មតាមនុស្សមិនអាចចូលបាន។ បន្ទាប់មក គាត់ចូលទៅក្នុងព្រះរាជវាំងដ៏រុងរឿងមួយ ក្នុងចំណោមវាំងរបស់មហេសីទាំងដប់ប្រាំមួយពាន់របស់ព្រះហរិ ហើយពេលចូលទៅ គាត់មានអារម្មណ៍ដូចបានឈានដល់ប្រាមានន្ទៈនៃមោក្ស។
Verse 17
त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्र: कक्षाश्च सद्विज: । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम् ॥ १६ ॥ गृहं द्वयष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विज: । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा ॥ १७ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ចេះដឹង (ជាមួយព្រះព្រាហ្មណ៍មូលដ្ឋានខ្លះ) ឆ្លងកាត់ចំណុចយាមបី និងទ្វារបីជាន់ ហើយដើរឆ្លងកាត់ផ្ទះរបស់អន្ធក និងវ្រឹષ્ણិ ដែលជាអ្នកភក្តិដ៏ស្មោះត្រង់ក្នុងធម៌របស់អច្យុត—កន្លែងដែលធម្មតាមនុស្សមិនអាចចូលបាន។ បន្ទាប់មក គាត់ចូលទៅក្នុងព្រះរាជវាំងដ៏រុងរឿងមួយ ក្នុងចំណោមវាំងរបស់មហេសីទាំងដប់ប្រាំមួយពាន់របស់ព្រះហរិ ហើយពេលចូលទៅ គាត់មានអារម្មណ៍ដូចបានឈានដល់ប្រាមានន្ទៈនៃមោក្ស។
Verse 18
तं विलोक्याच्युतो दूरात् प्रियापर्यङ्कमास्थित: । सहसोत्थाय चाभ्येत्य दोर्भ्यां पर्यग्रहीन्मुदा ॥ १८ ॥
នៅពេលនោះ ព្រះអច្យុតៈគង់លើគ្រែរបស់ព្រះមហេសី។ ព្រះអង្គឃើញព្រះព្រាហ្មណ៍ពីចម្ងាយ ក៏លោតឡើងភ្លាមៗ ដើរទៅទទួល ហើយអោបក្រសោបដោយសេចក្តីរីករាយ។
Verse 19
सख्यु: प्रियस्य विप्रर्षेरङ्गसङ्गातिनिर्वृत: । प्रीतो व्यमुञ्चदब्बिन्दून् नेत्राभ्यां पुष्करेक्षण: ॥ १९ ॥
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូក បានរីករាយជ្រាលជ្រៅពេលបានប៉ះពាល់រាងកាយសហាយជាទីស្រឡាញ់ គឺព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រាជ្ញា ហើយដោយសេចក្តីស្នេហា ទឹកភ្នែកបានហូរចេញពីព្រះនេត្រទាំងពីរ។
Verse 20
अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्लोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះស្រីក្រឹષ્ણបានអង្គុយមិត្តសុទាម៉ាលើគ្រែ។ ឱ ព្រះរាជា ព្រះអម្ចាស់ដែលបរិសុទ្ធលោកទាំងមូល បានគោរពស្វាគមន៍ដោយព្រះអង្គផ្ទាល់៖ លាងជើងរបស់គាត់ ហើយយកទឹកលាងជើងនោះប៉ះលើព្រះសិរ្ស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គលាបចន្ទន៍ អគ្រុ និងកុងគុមដែលមានក្លិនទិព្វ; ព្រះអង្គបូជាដោយធូបក្រអូប និងជួរប្រេងចង្កៀងដោយសេចក្តីរីករាយ។ ចុងក្រោយ ព្រះអង្គប្រគេនតាំបូល ផ្តល់គោជាទាន ហើយស្វាគមន៍ដោយពាក្យផ្អែមល្ហែម។
Verse 21
अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्लोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះស្រីក្រឹષ્ણបានអង្គុយមិត្តសុទាម៉ាលើគ្រែ។ ឱ ព្រះរាជា ព្រះអម្ចាស់ដែលបរិសុទ្ធលោកទាំងមូល បានគោរពស្វាគមន៍ដោយព្រះអង្គផ្ទាល់៖ លាងជើងរបស់គាត់ ហើយយកទឹកលាងជើងនោះប៉ះលើព្រះសិរ្ស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គលាបចន្ទន៍ អគ្រុ និងកុងគុមដែលមានក្លិនទិព្វ; ព្រះអង្គបូជាដោយធូបក្រអូប និងជួរប្រេងចង្កៀងដោយសេចក្តីរីករាយ។ ចុងក្រោយ ព្រះអង្គប្រគេនតាំបូល ផ្តល់គោជាទាន ហើយស្វាគមន៍ដោយពាក្យផ្អែមល្ហែម។
Verse 22
अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्लोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះស្រីក្រឹષ્ણបានអង្គុយមិត្តសុទាម៉ាលើគ្រែ។ ឱ ព្រះរាជា ព្រះអម្ចាស់ដែលបរិសុទ្ធលោកទាំងមូល បានគោរពស្វាគមន៍ដោយព្រះអង្គផ្ទាល់៖ លាងជើងរបស់គាត់ ហើយយកទឹកលាងជើងនោះប៉ះលើព្រះសិរ្ស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គលាបចន្ទន៍ អគ្រុ និងកុងគុមដែលមានក្លិនទិព្វ; ព្រះអង្គបូជាដោយធូបក្រអូប និងជួរប្រេងចង្កៀងដោយសេចក្តីរីករាយ។ ចុងក្រោយ ព្រះអង្គប្រគេនតាំបូល ផ្តល់គោជាទាន ហើយស្វាគមន៍ដោយពាក្យផ្អែមល្ហែម។
Verse 23
कुचैलं मलिनं क्षामं द्विजं धमनिसन्ततम् । देवी पर्यचरत् साक्षाच्चामरव्यजनेन वै ॥ २३ ॥
ព្រះនាងស្រីលក្ខ្មីបានបម្រើព្រះព្រាហ្មណ៍ក្រីក្រនោះដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ ដោយកាន់ចាមរវាយខ្យល់ឲ្យ គាត់ស្លៀកពាក់ខោអាវរហែកកខ្វក់ ហើយស្គមដល់ថ្នាក់សរសៃឈាមលេចច្បាស់។
Verse 24
अन्त:पुरजनो दृष्ट्वा कृष्णेनामलकीर्तिना । विस्मितोऽभूदतिप्रीत्या अवधूतं सभाजितम् ॥ २४ ॥
មនុស្សក្នុងព្រះរាជវាំងបានភ្ញាក់ផ្អើល ពេលឃើញព្រះក្រឹស្ណៈអ្នកមានកិត្តិយសបរិសុទ្ធ បង្ហាញការគោរពដោយសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះព្រះព្រាហ្មណ៍ស្លៀកពាក់ចាស់ជ្រុះនោះ។
Verse 25
किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । श्रिया हीनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च ॥ २५ ॥ योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्भृत: । पर्यङ्कस्थां श्रियं हित्वा परिष्वक्तोऽग्रजो यथा ॥ २६ ॥
[អ្នកក្នុងវាំងនិយាយថា:] ព្រះព្រាហ្មណ៍សុំទានដែលមើលទៅរញ៉េរញ៉ៃនេះបានធ្វើបុណ្យអ្វី? ក្នុងលោកនេះគេរាប់ថាគ្មានស្រីសម្បត្តិ ត្រូវគេមើលងាយ និងទាបថោក ប៉ុន្តែគ្រូនៃលោកទាំងបី ព្រះស្រីនិវាស កំពុងបម្រើគាត់ដោយកិត្តិយស; ទោះបីទុកព្រះនាងលក្ខ្មីអង្គុយលើគ្រែ ក៏ព្រះអម្ចាស់បានឱបគាត់ដូចជាបងប្រុសធំ។
Verse 26
किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । श्रिया हीनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च ॥ २५ ॥ योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्भृत: । पर्यङ्कस्थां श्रियं हित्वा परिष्वक्तोऽग्रजो यथा ॥ २६ ॥
[អ្នកក្នុងវាំងនិយាយថា:] ព្រះព្រាហ្មណ៍សុំទានដែលមើលទៅរញ៉េរញ៉ៃនេះបានធ្វើបុណ្យអ្វី? ក្នុងលោកនេះគេរាប់ថាគ្មានស្រីសម្បត្តិ ត្រូវគេមើលងាយ និងទាបថោក ប៉ុន្តែគ្រូនៃលោកទាំងបី ព្រះស្រីនិវាស កំពុងបម្រើគាត់ដោយកិត្តិយស; ទោះបីទុកព្រះនាងលក្ខ្មីអង្គុយលើគ្រែ ក៏ព្រះអម្ចាស់បានឱបគាត់ដូចជាបងប្រុសធំ។
Verse 27
कथयां चक्रतुर्गाथा: पूर्वा गुरुकुले सतो: । आत्मनोर्ललिता राजन् करौ गृह्य परस्परम् ॥ २७ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះក្រឹស្ណៈ និងសុទាមាបានកាន់ដៃគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយនិយាយដោយរីករាយអំពីរឿងរ៉ាវផ្អែមល្ហែមនៃថ្ងៃកន្លងមក ពេលដែលពួកគេរស់នៅរួមគ្នានៅគុរុគុល។
Verse 28
श्रीभगवानुवाच अपि ब्रह्मन् गुरुकुलाद् भवता लब्धदक्षिणात् । समावृत्तेन धर्मज्ञ भार्योढा सदृशी न वा ॥ २८ ॥
ព្រះបរមព្រះមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រាហ្មណ៍ អ្នកជាអ្នកដឹងធម៌។ បន្ទាប់ពីបានថ្វាយទក្ខិណាទៅគ្រូ និងត្រឡប់ពីគុរុកុលហើយ តើអ្នកបានរៀបការជាមួយភរិយាដែលសមស្របឬទេ?
Verse 29
प्रायो गृहेषु ते चित्तमकामविहितं तथा । नैवातिप्रीयसे विद्वन् धनेषु विदितं हि मे ॥ २९ ॥
ទោះបីអ្នកពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចការផ្ទះជាច្រើន ក៏ចិត្តអ្នកមិនត្រូវប៉ះពាល់ដោយក្តីប្រាថ្នាផ្លូវលោកឡើយ។ ហេ អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកក៏មិនសូវរីករាយក្នុងការតាមរកទ្រព្យសម្បត្តិទេ—ខ្ញុំដឹងច្បាស់។
Verse 30
केचित् कुर्वन्ति कर्माणि कामैरहतचेतस: । त्यजन्त: प्रकृतीर्दैवीर्यथाहं लोकसङ्ग्रहम् ॥ ३० ॥
មនុស្សខ្លះ បោះបង់និន្នាការផ្លូវវត្ថុដែលកើតពីម៉ាយាដ៏ទេវីរបស់ព្រះអម្ចាស់ ហើយអនុវត្តកាតព្វកិច្ចលោកិយដោយចិត្តមិនរងការរំខានដោយក្តីប្រាថ្នា។ ពួកគេប្រព្រឹត្តដូចខ្ញុំ ដើម្បីណែនាំមហាជន។
Verse 31
कच्चिद् गुरुकुले वासं ब्रह्मन् स्मरसि नौ यत: । द्विजो विज्ञाय विज्ञेयं तमस: पारमश्नुते ॥ ३१ ॥
ឱ ព្រាហ្មណ៍ តើអ្នកនៅចាំបានទេថា យើងបានរស់នៅជាមួយគ្នានៅគុរុកុល? ព្រោះពេលសិស្សទ្វិជៈបានរៀនពីគ្រូអ្វីៗដែលគួររៀនរួចហើយ គាត់អាចរីករាយនឹងជីវិតវិញ្ញាណដែលលើសពីភាពងងឹតនៃអវិជ្ជា។
Verse 32
स वै सत्कर्मणां साक्षाद् द्विजातेरिह सम्भव: । आद्योऽङ्ग यत्राश्रमिणां यथाहं ज्ञानदो गुरु: ॥ ३२ ॥
មិត្តអើយ អ្នកដែលផ្តល់កំណើតផ្លូវកាយ គឺជាគ្រូដំបូង; អ្នកដែលធ្វើពិធីឧបនយន ឲ្យក្លាយជាទ្វិជៈ និងដាក់ឲ្យប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចធម៌ គឺជាគ្រូដោយផ្ទាល់។ ប៉ុន្តែគ្រូដែលប្រទានចំណេះដឹងលើសលោកដល់អ្នកនៅគ្រប់អាស្រាម គឺជាគ្រូខ្ពស់បំផុត—គាត់ស្មើនឹងខ្ញុំផ្ទាល់។
Verse 33
नन्वर्थकोविदा ब्रह्मन् वर्णाश्रमवतामिह । ये मया गुरुणा वाचा तरन्त्यञ्जो भवार्णवम् ॥ ३३ ॥
ឱ ព្រាហ្មណ៍! ក្នុងចំណោមអ្នកប្រតិបត្តិតាមវណ្ណាអាស្រមៈ អ្នកដែលយល់ដឹងអំពីសេចក្តីប្រយោជន៍ពិតប្រាកដគឺអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើព្រះវាចារបស់ខ្ញុំ ក្នុងរូបជាគ្រូវិញ្ញាណ ហើយឆ្លងកាត់សមុទ្រសង្សារបានដោយងាយ។
Verse 34
नाहमिज्याप्रजातिभ्यां तपसोपशमेन वा । तुष्येयं सर्वभूतात्मा गुरुशुश्रूषया यथा ॥ ३४ ॥
ខ្ញុំ ដែលជាព្រះអាត្មានៃសត្វទាំងអស់ មិនសូវពេញព្រះហឫទ័យដោយការបូជាពិធី ឬការទទួលទិដ្ឋានព្រាហ្មណ៍ ឬតបៈ និងការសម្របសម្រួលខ្លួន ដូចជាពេញព្រះហឫទ័យដោយសេវាកម្មដល់គ្រូវិញ្ញាណដោយសទ្ធាទេ។
Verse 35
अपि न: स्मर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसतां गुरौ । गुरुदारैश्चोदितानामिन्धनानयने क्वचित् ॥ ३५ ॥ प्रविष्टानां महारण्यमपर्तौ सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत्तीव्रं निष्ठुरा: स्तनयित्नव: ॥ ३६ ॥
ឱ ព្រាហ្មណ៍! តើអ្នកចាំបានទេអំពីហេតុការណ៍ដែលកើតឡើងពេលយើងរស់នៅក្នុងអាស្រមរបស់គ្រូ? ម្តងមួយ ភរិយារបស់គ្រូបានបញ្ជូនយើងឲ្យទៅយកឈើឥន្ធនៈ។
Verse 36
अपि न: स्मर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसतां गुरौ । गुरुदारैश्चोदितानामिन्धनानयने क्वचित् ॥ ३५ ॥ प्रविष्टानां महारण्यमपर्तौ सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत्तीव्रं निष्ठुरा: स्तनयित्नव: ॥ ३६ ॥
ឱ ទ្វិជៈ! ពេលយើងចូលទៅក្នុងព្រៃធំដ៏ទូលាយនោះ ស្រាប់តែមានព្យុះភ្លៀងខុសរដូវយ៉ាងខ្លាំង មានខ្យល់កន្ត្រាក់ និងភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ព្រមទាំងសំឡេងផ្គរលាន់ដ៏កាចសាហាវ។
Verse 37
सूर्यश्चास्तं गतस्तावत् तमसा चावृता दिश: । निम्नं कूलं जलमयं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ३७ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអាទិត្យលិច ហើយទិសទាំងអស់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយភាពងងឹត។ ដោយសារទឹកជំនន់លិចលង់ យើងមិនអាចបែងចែកកន្លែងខ្ពស់និងទាប ឬច្រាំងនិងជ្រោះបានឡើយ។
Verse 38
वयं भृशं तत्र महानिलाम्बुभि- र्निहन्यमाना महुरम्बुसम्प्लवे । दिशोऽविदन्तोऽथ परस्परं वने गृहीतहस्ता: परिबभ्रिमातुरा: ॥ ३८ ॥
នៅទីនោះ ខ្យល់ខ្លាំង និងភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងបានវាយប្រហារយើងយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងទឹកជំនន់យើងវង្វេងទិស ហើយនៅព្រៃយើងកាន់ដៃគ្នា ដើរវង្វេងដោយទុក្ខកង្វល់។
Verse 39
एतद् विदित्वा उदिते रवौ सान्दीपनिर्गुरु: । अन्वेषमाणो न: शिष्यानाचार्योऽपश्यदातुरान् ॥ ३९ ॥
ពេលដឹងដូច្នេះ បន្ទាប់ពីព្រះអាទិត្យរះ គ្រូសាន្ទីបនី អាចារ្យ បានចេញស្វែងរកយើងជាសិស្សរបស់គាត់ ហើយបានឃើញយើងកំពុងទុក្ខលំបាក។
Verse 40
अहो हे पुत्रका यूयमस्मदर्थेऽतिदु:खिता: । आत्मा वै प्राणिनां प्रेष्ठस्तमनादृत्य मत्परा: ॥ ४० ॥
[សាន្ទីបនីបាននិយាយ:] ឱកូនៗអើយ! ដើម្បីខ្ញុំ អ្នកបានទ្រាំទុក្ខយ៉ាងខ្លាំង។ សម្រាប់សត្វមានជីវិតទាំងឡាយ រាងកាយខ្លួនឯងគឺជាទីស្រឡាញ់បំផុត ប៉ុន្តែអ្នកបានស្មោះស្រឡាញ់ខ្ញុំដល់ថ្នាក់មិនគិតពីសុខស្រួលរបស់ខ្លួន។
Verse 41
एतदेव हि सच्छिष्यै: कर्तव्यं गुरुनिष्कृतम् । यद् वै विशुद्धभावेन सर्वार्थात्मार्पणं गुरौ ॥ ४१ ॥
នេះហើយជាកាតព្វកិច្ចរបស់សិស្សពិត៖ សងគុណគ្រូដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ដោយប្រគេនទាំងទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយសូម្បីតែជីវិតរបស់ខ្លួនដល់គ្រូ។
Verse 42
तुष्टोऽहं भो द्विजश्रेष्ठा: सत्या: सन्तु मनोरथा: । छन्दांस्ययातयामानि भवन्त्विह परत्र च ॥ ४२ ॥
ឱកូនៗព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ! ខ្ញុំពេញចិត្តចំពោះអ្នក។ សូមឲ្យបំណងទាំងអស់របស់អ្នកសម្រេច និងសូមឲ្យមន្តវេទដែលអ្នកបានរៀន មិនបាត់បង់អត្ថន័យទេ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកក្រោយ។
Verse 43
इत्थंविधान्यनेकानि वसतां गुरुवेश्मनि । गुरोरनुग्रहेणैव पुमान् पूर्ण: प्रशान्तये ॥ ४३ ॥
នៅពេលយើងស្នាក់នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់គ្រូវិញ្ញាណ យើងបានជួបបទពិសោធន៍ស្រដៀងៗគ្នាជាច្រើន។ ដោយព្រះគុណរបស់គ្រូតែប៉ុណ្ណោះ មនុស្សអាចបំពេញគោលបំណងជីវិត និងទទួលសន្តិភាពអនន្ត។
Verse 44
श्रीब्राह्मण उवाच किमस्माभिरनिर्वृत्तं देवदेव जगद्गुरो । भवता सत्यकामेन येषां वासो गुरोरभूत् ॥ ४४ ॥
ព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ ឱ គ្រូនៃសកលលោក! ព្រោះខ្ញុំបានអាចស្នាក់នៅជាមួយព្រះអង្គ—អ្នកដែលបំណងទាំងអស់បានសម្រេច—នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់គ្រូរបស់យើង តើមានអ្វីដែលខ្ញុំមិនទាន់សម្រេចទៀត?
Verse 45
यस्यच्छन्दोमयं ब्रह्म देह आवपनं विभो । श्रेयसां तस्य गुरुषु वासोऽत्यन्तविडम्बनम् ॥ ४५ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាច! ព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គគឺព្រហ្មន៍ដែលជារូបនៃវេទ—ពោរពេញដោយឆន្ទៈមន្ត—ជាប្រភពនៃគោលដៅមង្គលទាំងអស់។ ការដែលព្រះអង្គទៅស្នាក់នៅក្នុងគ្រូកុល គ្រាន់តែជាលីឡា ដើម្បីលេងតួនាទីជាមនុស្សប៉ុណ្ណោះ។
Frequently Asked Questions
The Lord’s act teaches that bhakti, humility, and brāhmaṇa devotion are honored above external status. By washing Sudāmā’s feet and placing that water on His own head, Kṛṣṇa establishes the sanctity of the devotee (bhakta-mahattva) and demonstrates that serving His devotee is non-different from serving Him. Traditional Vaiṣṇava readings highlight that this reverses worldly hierarchies: the Supreme becomes the servant to glorify pure devotion.
The chapter frames Sudāmā’s condition as a setting for showcasing detachment and exclusive shelter rather than karmic condemnation. Sudāmā is described as learned, peaceful, and sense-controlled, maintaining himself by what comes of its own accord. His poverty highlights niṣkāma living and becomes the backdrop for Kṛṣṇa’s grace, which is bestowed without being demanded and without making wealth the devotee’s goal.
The flat rice functions as a bhakti-symbol: a small, simple offering given with sincerity outweighs opulence without devotion. In Bhāgavata theology, the Lord accepts bhāva (devotional intent) rather than material magnitude. Sudāmā’s gift also preserves maryādā (etiquette) in friendship—he comes not as a claimant but as a giver, however poor.
Kṛṣṇa recalls gurukula life and states that He is not as satisfied by ritual worship, initiation, penance, or self-discipline as by faithful service to one’s spiritual master. He delineates gradations of ‘guru’—birth-giver, initiator into dharma, and the giver of transcendental knowledge—culminating in the ultimate spiritual master who imparts tattva-jñāna and is ‘as good as My own self.’ The point is that guru-sevā is a primary axis of bhakti and a direct means to cross material existence.
Sāndīpani is presented as Kṛṣṇa and Sudāmā’s guru. The storm-and-firewood episode illustrates śiṣya-dharma (the duty of disciples): service even at personal hardship, done with pure intent. The guru’s blessing—retention of mantra efficacy and fulfillment of desires—shows the Bhāgavata principle that spiritual success comes by guru-kṛpā, and that the Lord Himself models ideal discipleship to instruct society.