Adhyaya 68
Balarāma Humbles the Kurus and Rescues Sāmba
ក្នុងវដ្តព្រឹត្តិការណ៍ទ្វារកា នៃស្កន្ធទី១០ ជំពូកនេះនិយាយពីវិបត្តិដែលកើតពីសាំបា កូនរបស់ជាំបវតី ដែលលួចយកលក្ខ្មណា កូនស្រីទុរយោធន ពីពិធីស្វយំវរ។ ពួកកុរុសដោយអំណួតវង្សសាសន៍ ប្រមាថយាទុថាជាអ្នកទទួល “ព្រះគុណ” កុរុ ហើយចាប់សាំបា និងយកនាងត្រឡប់វិញ។ ព្រះនារទប្រាប់យាទវៈ ពួកគេត្រៀមសងសឹក តែព្រះបលទេវ (បលរាម) ទប់ស្កាត់ ដើម្បីជៀសវាងសង្គ្រាមក្នុងសាច់ញាតិ។ ព្រះអង្គទៅហស្តិនាបុរ ជាមួយមនុស្សចាស់ និងព្រះព្រាហ្មណ៍ ផ្ញើឧទ្ធវៈទៅស្ទង់ចិត្ត ហើយនាំសាររបស់ឧគ្រាសេន ទាមទារឲ្យដោះលែងដោយភាពអត់ធ្មត់សម្រាប់ឯកភាពគ្រួសារ។ កុរុសឆ្លើយដោយមើលងាយ បណ្តាលឲ្យព្រះអង្គខឹងដោយធម៌៖ ព្រះអង្គប្រើនង្គ័លទាញហស្តិនាបុរទៅជិតទន្លេគង្គា ឲ្យពួកកុរុភ័យស្លន់ស្លោ ហើយចុះចាញ់ ដោយនាំសាំបា និងលក្ខ្មណាមកប្រគល់។ ព្រះបលទេវទទួលការសម្របសម្រួល ទុរយោធនផ្តល់ទ្រព្យអំណោយធំ ហើយព្រះអង្គត្រឡប់ទៅទ្វារកា រាយការណ៍ការសន្តិភាព បង្ហាញអធិបតេយ្យភាពទេវតាលើអំណួតរាជវង្ស។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच दुर्योधनसुतां राजन् लक्ष्मणां समितिंजय: । स्वयंवरस्थामहरत् साम्बो जाम्बवतीसुत: ॥ १ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! សាំបៈ ព្រះបុត្ររបស់ជាំបវតី ដែលឈ្នះសង្គ្រាមជានិច្ច បានចាប់យកលក្ខ្មណា កូនស្រីទុរយោធនៈ ពីពិធីស្វយំវរ។
Verse 2
कौरवा: कुपिता ऊचुर्दुर्विनीतोऽयमर्भक: । कदर्थीकृत्य न: कन्यामकामामहरद् बलात् ॥ २ ॥
ពួកកុរុដែលខឹងបាននិយាយថា៖ «ក្មេងនេះគ្មានវិន័យទេ! វាបានបង្អាប់យើង ហើយបានចាប់យកកូនស្រីរបស់យើង ដែលមិនព្រមព្រៀង ដោយកម្លាំង»។
Verse 3
बध्नीतेमं दुर्विनीतं किं करिष्यन्ति वृष्णय: । येऽस्मत्प्रसादोपचितां दत्तां नो भुञ्जते महीम् ॥ ३ ॥
ចូរចាប់ចង សាំបៈ អ្នកអសុភាពនេះ! វ្រឹෂ្ណិទាំងឡាយនឹងធ្វើអ្វីបាន? ដោយព្រះគុណរបស់យើង ពួកគេកាន់កាប់ដែនដីដែលយើងបានប្រទាន។
Verse 4
निगृहीतं सुतं श्रुत्वा यद्येष्यन्तीह वृष्णय: । भग्नदर्पा: शमं यान्ति प्राणा इव सुसंयता: ॥ ४ ॥
បើវ្រឹෂ្ណិទាំងឡាយឮថាកូនរបស់ពួកគេត្រូវចាប់ ហើយមកទីនេះ យើងនឹងបំបាក់មោទនភាពរបស់ពួកគេ; ពួកគេនឹងស្ងប់ស្ងាត់ដូចអង្គធាតុអារម្មណ៍ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។
Verse 5
इति कर्ण: शलो भूरिर्यज्ञकेतु: सुयोधन: । साम्बमारेभिरे योद्धुं कुरुवृद्धानुमोदिता: ॥ ५ ॥
បន្ទាប់ពីនិយាយដូច្នេះ ហើយទទួលការអនុម័តពីអ្នកចាស់ទុំក្នុងវង្សកុរុ កර්ណៈ សលៈ ភូរី យជ្ញកេតុ និងសុយោធនៈ បានចេញទៅប្រយុទ្ធនឹងសាំបៈ។
Verse 6
दृष्ट्वानुधावत: साम्बो धार्तराष्ट्रान् महारथ: । प्रगृह्य रुचिरं चापं तस्थौ सिंह इवैकल: ॥ ६ ॥
ឃើញកូនៗធ្រឹតរាស្ត្រៈរត់ដេញមក សាំបៈ មហារថៈ បានកាន់ធ្នូដ៏ស្រស់ស្អាត ហើយឈរតែម្នាក់ឯងដូចសត្វសിംហា។
Verse 7
तं ते जिघृक्षव: क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिण: । आसाद्य धन्विनो बाणै: कर्णाग्रण्य: समाकिरन् ॥ ७ ॥
ដោយប៉ងចាប់គាត់ អ្នកធ្នូដែលខឹងក្រហម ដឹកនាំដោយកර්ណៈ បានស្រែកថា «ឈប់! ឈប់!» ហើយចូលទៅជិត បាញ់ព្រួញរាយពេញលើគាត់។
Verse 8
सोऽपविद्ध: कुरुश्रेष्ठ कुरुभिर्यदुनन्दन: । नामृष्यत्तदचिन्त्यार्भ: सिंह क्षुद्रमृगैरिव ॥ ८ ॥
ឱ កុរុដ៏ប្រសើរ! ពេលពួកកុរុរំលោភបំពានដោយអយុត្តិធម៌លើ សាំបៈ ព្រះបុត្រានៃព្រះក្រឹષ્ણៈ អ្នកជាទីស្រឡាញ់នៃវង្សយទុ មិនអត់ធ្មត់ការវាយប្រហារនោះឡើយ ដូចសត្វសിംហ៍មិនអត់ធ្មត់ការវាយប្រហារពីសត្វតូចៗ។
Verse 9
विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकै: । कर्णादीन् षड्रथान् वीरस्तावद्भिर्युगपत् पृथक् ॥ ९ ॥ चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकैकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेष्वासांस्तस्य तत्तेऽभ्यपूजयन् ॥ १० ॥
ដោយបន្លឺសូរស្នូរពីធ្នូដ៏ស្រស់ស្អាត វីរបុរស សាំបៈ បានបាញ់ព្រួញចាក់ឆ្លងអ្នករថសឹកប្រាំមួយ ដឹកនាំដោយ ករណៈ។ គាត់បាញ់ព្រួញឲ្យរថសឹកប្រាំមួយត្រូវតាមចំនួន មួយរថមួយព្រួញ, សេះបួនក្បាលត្រូវបួនព្រួញ, សារថីម្នាក់មួយព្រួញ ហើយក៏ចាក់អ្នកធ្នូធំៗជាមេរថសឹកដែរ; សត្រូវក៏សរសើរពលកម្លាំងរបស់គាត់។
Verse 10
विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकै: । कर्णादीन् षड्रथान् वीरस्तावद्भिर्युगपत् पृथक् ॥ ९ ॥ चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकैकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेष्वासांस्तस्य तत्तेऽभ्यपूजयन् ॥ १० ॥
ដោយបន្លឺសូរស្នូរពីធ្នូដ៏ស្រស់ស្អាត វីរបុរស សាំបៈ បានបាញ់ព្រួញចាក់ឆ្លងអ្នករថសឹកប្រាំមួយ ដឹកនាំដោយ ករណៈ។ គាត់បាញ់ព្រួញឲ្យរថសឹកប្រាំមួយត្រូវតាមចំនួន មួយរថមួយព្រួញ, សេះបួនក្បាលត្រូវបួនព្រួញ, សារថីម្នាក់មួយព្រួញ ហើយក៏ចាក់អ្នកធ្នូធំៗជាមេរថសឹកដែរ; សត្រូវក៏សរសើរពលកម្លាំងរបស់គាត់។
Verse 11
तं तु ते विरथं चक्रुश्चत्वारश्चतुरो हयान् । एकस्तु सारथिं जघ्ने चिच्छेदान्य: शरासनम् ॥ ११ ॥
ប៉ុន្តែពួកគេបានធ្វើឲ្យគាត់ធ្លាក់ចេញពីរថសឹក ក្លាយជាមនុស្សគ្មានរថ។ បន្ទាប់មក បួននាក់បានវាយបំបាក់សេះទាំងបួនរបស់គាត់ ម្នាក់សម្លាប់សារថី ហើយម្នាក់ទៀតបំបែកធ្នូរបស់គាត់។
Verse 12
तं बद्ध्वा विरथीकृत्य कृच्छ्रेण कुरवो युधि । कुमारं स्वस्य कन्यां च स्वपुरं जयिनोऽविशन् ॥ १२ ॥
ក្រោយពេលធ្វើឲ្យ សាំបៈ គ្មានរថនៅក្នុងសមរភូមិ ពួកកុរុបានចងគាត់ដោយលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។ បន្ទាប់មក ក្នុងនាមជាអ្នកឈ្នះ ពួកគេនាំក្មេងប្រុសនោះ និងព្រះនាងរបស់ពួកគេ ចូលទៅកាន់ទីក្រុងរបស់ខ្លួនវិញ។
Verse 13
तच्छ्रुत्वा नारदोक्तेन राजन् सञ्जातमन्यव: । कुरून् प्रत्युद्यमं चक्रुरुग्रसेनप्रचोदिता: ॥ १३ ॥
ឱព្រះរាជា ពេលយាទវៈបានឮដំណឹងនេះពីព្រះនារទៈ ពួកគេកើតកំហឹង។ ដោយការជំរុញរបស់ព្រះអុគ្រសេនៈ ពួកគេបានត្រៀមចេញសង្គ្រាមប្រឆាំងកុរុ។
Verse 14
सान्त्वयित्वा तु तान् राम: सन्नद्धान् वृष्णिपुङ्गवान् । नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलिमलापह: ॥ १४ ॥ जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवर्चसा । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहै: ॥ १५ ॥
ប៉ុន្តែព្រះរាម (ព្រះបលរាម) បានលួងលោមវីរបុរសវೃಷ್ಣិដែលពាក់អាវុធសព្វគ្រប់។ ព្រះអង្គអ្នកលាងសម្អាតមលិនកលិ មិនប្រាថ្នាឲ្យមានជម្លោះរវាងកុរុ និងវೃಷ்ணិទេ។
Verse 15
सान्त्वयित्वा तु तान् राम: सन्नद्धान् वृष्णिपुङ्गवान् । नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलिमलापह: ॥ १४ ॥ जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवर्चसा । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहै: ॥ १५ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានទៅកាន់ហាស្តិនាបុរៈដោយរទេះមានពន្លឺដូចព្រះអាទិត្យ ដោយមានព្រះព្រាហ្មណ៍ និងមនុស្សចាស់ទុំក្នុងវង្សត្រកូលអមដំណើរ។ ព្រះអង្គស្រស់ស្អាតដូចព្រះចន្ទដែលមានភពនានាល้อมព័ទ្ធ។
Verse 16
गत्वा गजाह्वयं रामो बाह्योपवनमास्थित: । उद्धवं प्रेषयामास धृतराष्ट्रं बुभुत्सया ॥ १६ ॥
ពេលទៅដល់ហាស្តិនាបុរៈ ព្រះរាម (ព្រះបលរាម) ស្នាក់នៅក្នុងឧទ្យានខាងក្រៅទីក្រុង។ ដើម្បីស្ទង់ចិត្តធృతរाष्ट्र ព្រះអង្គបានផ្ញើឧទ្ធវៈទៅ។
Verse 17
सोऽभिवन्द्याम्बिकापुत्रं भीष्मं द्रोणं च बाह्लिकम् । दुर्योधनं च विधिवद् राममागतमब्रवीत् ॥ १७ ॥
ឧទ្ធវៈបានគោរពវន្ទនាតាមពិធីដល់កូនប្រុសអំបិកា គឺធೃತរાષ્ટ્ર ព្រមទាំងភីષ្ម ដ្រូណ បាហ្លិក និងទុរយោធនៈ ហើយបានប្រាប់ថា ព្រះរាម (ព្រះបលរាម) បានមកដល់ហើយ។
Verse 18
तेऽतिप्रीतास्तमाकर्ण्य प्राप्तं रामं सुहृत्तमम् । तमर्चयित्वाभिययु: सर्वे मङ्गलपाणय: ॥ १८ ॥
ពេលបានឮថា ព្រះបលរាម មិត្តជាទីស្រឡាញ់បំផុត បានមកដល់ ពួកគេរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។ ជាមុនពួកគេគោរពឧទ្ធវៈ ហើយបន្ទាប់មកកាន់គ្រឿងមង្គលក្នុងដៃ ចេញទៅទទួលព្រះអម្ចាស់។
Verse 19
तं सङ्गय यथान्यायं गामर्घ्यं च न्यवेदयन् । तेषां ये तत्प्रभावज्ञा: प्रणेमु: शिरसा बलम् ॥ १९ ॥
ពួកគេចូលទៅជិតព្រះបលរាមតាមគួរគាប់ ហើយថ្វាយគោ និងអរឃ្យៈជាបូជា។ ក្នុងចំណោមកុរុ អ្នកដែលដឹងអានុភាពពិតរបស់ព្រះអង្គ បានក្រាបដោយដាក់ក្បាលចុះដល់ដី។
Verse 20
बन्धून् कुशलिन: श्रुत्वा पृष्ट्वा शिवमनामयम् । परस्परमथो रामो बभाषेऽविक्लवं वच: ॥ २० ॥
ក្រោយពីភាគីទាំងពីរបានឮថា សាច់ញាតិរបស់ខ្លួនសុខសប្បាយ ហើយបានសួរសុខទុក្ខគ្នាអំពីមង្គល សុខភាព និងភាពគ្មានជំងឺរួច ព្រះបលរាមបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់កុរុដោយត្រង់ទៅត្រង់មក មិនស្ទាក់ស្ទើរ។
Verse 21
उग्रसेन: क्षितेशेशो यद् व आज्ञापयत् प्रभु: । तदव्यग्रधिय: श्रुत्वा कुरुध्वमविलम्बितम् ॥ २१ ॥
[ព្រះបលរាមមានព្រះបន្ទូល:] ព្រះអុគ្រសេនជាព្រះអម្ចាស់របស់យើង និងជាអធិបតីលើស្តេចទាំងឡាយ។ ចូរស្តាប់អ្វីដែលព្រះអង្គបានបញ្ជា ដោយចិត្តមិនរវល់ ហើយចូរធ្វើឲ្យបានភ្លាមៗ ដោយមិនពន្យារ។
Verse 22
यद् यूयं बहवस्त्वेकं जित्वाधर्मेण धार्मिकम् । अबध्नीताथ तन्मृष्ये बन्धूनामैक्यकाम्यया ॥ २२ ॥
[សាររបស់ព្រះអុគ្រសេន:] ទោះបីអ្នកជាច្រើនបានឈ្នះមនុស្សតែម្នាក់ដែលប្រកាន់ធម៌ ដោយវិធីអធម៌ ហើយបានចងគាត់ក៏ដោយ ខ្ញុំក៏នៅតែអត់ធ្មត់ ដើម្បីបំណងឲ្យសាច់ញាតិមានឯកភាព។
Verse 23
वीर्यशौर्यबलोन्नद्धमात्मशक्तिसमं वच: । कुरवो बलदेवस्य निशम्योचु: प्रकोपिता: ॥ २३ ॥
ពេលបានឮព្រះវាចារបស់ព្រះបលទេវៈ ដែលពោរពេញដោយអานุភាព ក្លាហាន និងកម្លាំង សមស្របនឹងអំណាចទេវភាពរបស់ព្រះអង្គ ពួកកೌរវៈក៏ខឹងហើយនិយាយដូចតទៅ។
Verse 24
अहो महच्चित्रमिदं कालगत्या दुरत्यया । आरुरुक्षत्युपानद् वै शिरो मुकुटसेवितम् ॥ २४ ॥
អូហ៍ គួរឱ្យអស្ចារ្យណាស់! ចលនានៃកាលវេលា ពិតជាលំបាកឆ្លងកាត់—ស្បែកជើងទាបថោកមួយ ឥឡូវចង់ឡើងលើក្បាលដែលពាក់មកុដរាជ។
Verse 25
एते यौनेन सम्बद्धा: सहशय्यासनाशना: । वृष्णयस्तुल्यतां नीता अस्मद्दत्तनृपासना: ॥ २५ ॥
ដោយសារពួកវ្រឹṣṇi ទាំងនេះត្រូវបានចងភ្ជាប់ជាមួយយើងដោយទំនាក់ទំនងអាពាហ៍ពិពាហ៍ យើងបានផ្តល់សមភាព—ឲ្យពួកគេចែករំលែកគ្រែ កៅអី និងអាហារជាមួយយើង។ ជាក់ស្តែង សិរីរាជសន៍ក៏យើងជាអ្នកប្រទាន។
Verse 26
चामरव्यजने शङ्खमातपत्रं च पाण्डुरम् । किरीटमासनं शय्यां भुञ्जतेऽस्मदुपेक्षया ॥ २६ ॥
ដោយសារយើងមើលរំលងប៉ុណ្ណោះ ពួកគេបានរីករាយនឹងចាមរ-ព្រិលព្រះរាជ, ស័ង្ខ, ឆត្រពណ៌ស, មកុដ, រាជាសន៍ និងរាជសយ្យា។
Verse 27
अलं यदूनां नरदेवलाञ्छनै- र्दातु: प्रतीपै: फणिनामिवामृतम् । येऽस्मत्प्रसादोपचिता हि यादवा आज्ञापयन्त्यद्य गतत्रपा बत ॥ २७ ॥
មិនគួរឲ្យពួកយទុប្រើសញ្ញារាជទាំងនេះទៀតឡើយ; វាក្លាយជាគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកប្រទាន ដូចទឹកដោះដែលផ្តល់ឲ្យពស់ពិស។ ពួកយាទវៈដែលរីកចម្រើនដោយព្រះគុណរបស់យើង ឥឡូវបាត់អៀន ហ៊ានមកបញ្ជាយើង!
Verse 28
कथमिन्द्रोऽपि कुरुभिर्भीष्मद्रोणार्जुनादिभि: । अदत्तमवरुन्धीत सिंहग्रस्तमिवोरण: ॥ २८ ॥
តើព្រះឥន្ទ្រអាចហ៊ានដណ្តើមយកអ្វីដែល ភីស្មៈ, ដ្រូណា, អរជុន ឬពួកកុរុផ្សេងទៀតមិនបានផ្តល់ឱ្យដោយរបៀបណា? វាប្រៀបដូចជាកូនចៀមដែលទាមទារចំណីរបស់តោ។
Verse 29
श्रीबादरायणिरुवाच जन्मबन्धुश्रियोन्नद्धमदास्ते भरतर्षभ । आश्राव्य रामं दुर्वाच्यमसभ्या: पुरमाविशन् ॥ २९ ॥
ស្រី បាទរាយណិ មានប្រសាសន៍ថា៖ ឱ បុគ្គលដ៏ប្រសើរនៃពួកភារតៈ បន្ទាប់ពីពួកកុរុដ៏ក្រអឺតក្រទម ដែលពោរពេញដោយអំនួតនៃត្រកូលខ្ពស់ និងញាតិសន្តាន បានពោលពាក្យដ៏គន្លောសទាំងនេះទៅកាន់ ព្រះពលរាម រួចហើយ ពួកគេក៏ត្រឡប់ចូលទៅក្នុងទីក្រុងរបស់ពួកគេវិញ។
Verse 30
दृष्ट्वा कुरूणां दौ:शील्यं श्रुत्वावाच्यानि चाच्युत: । अवोचत् कोपसंरब्धो दुष्प्रेक्ष्य: प्रहसन् मुहु: ॥ ३० ॥
ដោយឃើញចរិតអាក្រក់របស់ពួកកុរុ និងឮពាក្យដ៏អាក្រក់របស់ពួកគេ ព្រះអច្ចុយតៈ (ពលរាម) ក៏ពោរពេញដោយកំហឹង។ ព្រះភ័ក្ត្ររបស់ទ្រង់គួរឱ្យខ្លាចក្នុងការមើល ទ្រង់សើចជាច្រើនដង ហើយមានព្រះបន្ទូលដូចតទៅ។
Verse 31
नूनं नानामदोन्नद्धा: शान्तिं नेच्छन्त्यसाधव: । तेषां हि प्रशमो दण्ड: पशूनां लगुडो यथा ॥ ३१ ॥
ច្បាស់ណាស់ថា កិលេសជាច្រើនរបស់ពួកជនពាលទាំងនេះ បានធ្វើឱ្យពួកគេមានអំនួត រហូតដល់ពួកគេមិនចង់បានសន្តិភាព។ ដូច្នេះ ចូរឱ្យពួកគេស្ងប់ចុះដោយការដាក់ទណ្ឌកម្ម ដូចជាសត្វដែលត្រូវវាយនឹងដំបង។
Verse 32
अहो यदून् सुसंरब्धान् कृष्णं च कुपितं शनै: । सान्त्वयित्वाहमेतेषां शममिच्छन्निहागत: ॥ ३२ ॥ त इमे मन्दमतय: कलहाभिरता: खला: । तं मामवज्ञाय मुहुर्दुर्भाषान् मानिनोऽब्रुवन् ॥ ३३ ॥
ឱ! យើងបានព្យាយាមសម្រួលកំហឹងរបស់ពួកយទុ និងព្រះក្រឹស្នាដោយលំបាក ហើយបានមកទីនេះដោយចង់បានសន្តិភាពសម្រាប់ពួកកោរវៈទាំងនេះ។ ប៉ុន្តែពួកគេល្ងਿង់ខ្លៅ ចូលចិត្តឈ្លោះប្រកែក និងមានចរិតខូចខិល ដែលពួកគេបានមើលងាយយើងជាច្រើនដង។ ដោយសារតែភាពក្រអឺតក្រទម ពួកគេហ៊ាននិយាយពាក្យគន្លោសដាក់យើង!
Verse 33
अहो यदून् सुसंरब्धान् कृष्णं च कुपितं शनै: । सान्त्वयित्वाहमेतेषां शममिच्छन्निहागत: ॥ ३२ ॥ त इमे मन्दमतय: कलहाभिरता: खला: । तं मामवज्ञाय मुहुर्दुर्भाषान् मानिनोऽब्रुवन् ॥ ३३ ॥
អូ! ខ្ញុំបានបន្ធូរអារម្មណ៍យាទុដែលកំពុងខឹង និងព្រះស្រីក្រឹស្ណៈដែលក៏កំពុងក្រហាយ ដោយបន្តិចម្តងៗ។ ខ្ញុំមកទីនេះដោយប្រាថ្នាសន្តិភាពសម្រាប់កౌរវៈទាំងនេះ ប៉ុន្តែពួកគេមនោគមវិលវល់ ស្រឡាញ់ការឈ្លោះ និងមានចិត្តអាក្រក់ ដូច្នេះបានមើលងាយខ្ញុំជាញឹកញាប់ ហើយដោយអំនួតបាននិយាយពាក្យរឹងរ៉ៃ។
Verse 34
नोग्रसेन: किल विभुर्भोजवृष्ण्यन्धकेश्वर: । शक्रादयो लोकपाला यस्यादेशानुवर्तिन: ॥ ३४ ॥
តើព្រះបាទ អុគ្រាសេនៈ អធិរាជនៃពួកភោជ វ្រឹṣṇិ និងអន្ធក មិនសមគួរចេញបញ្ជាទេឬ? ទោះបីជា ព្រះឥន្ទ្រ និងអធិការការពារពិភពលោកផ្សេងៗ ក៏គោរពតាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះองค์។
Verse 35
सुधर्माक्रम्यते येन पारिजातोऽमराङ्घ्रिप: । आनीय भुज्यते सोऽसौ न किलाध्यासनार्हण: ॥ ३५ ॥
ព្រះក្រឹស្ណៈអង្គដដែល ដែលប្រទានព្រះវត្តមានក្នុងសាលាសុធម្មា ហើយដើម្បីព្រះអានន្ទបាននាំយកដើមបារិជាតពីពួកទេវតាអមតៈមក—តើព្រះองค์មិនសមគួរអង្គុយលើរាជសింహាសន៍ទេឬ?
Verse 36
यस्य पादयुगं साक्षाच्छ्रीरुपास्तेऽखिलेश्वरी । स नार्हति किल श्रीशो नरदेवपरिच्छदान् ॥ ३६ ॥
ព្រះនាងស្រីលក្ខ្មី អធិការនៃសកលលោក សូម្បីតែព្រះនាងផ្ទាល់ក៏គោរពបូជាព្រះបាទទាំងពីររបស់ព្រះองค์។ តើព្រះក្រឹស្ណៈ ជាព្រះស្វាមីនៃលក្ខ្មី មិនសមគួរទទួលរាជបរិក្ខាររបស់ស្តេចមនុស្សទេឬ?
Verse 37
यस्याङ्घ्रिपङ्कजरजोऽखिललोकपालै- र्मौल्युत्तमैर्धृतमुपासिततीर्थतीर्थम् । ब्रह्मा भवोऽहमपि यस्य कला: कलाया: श्रीश्चोद्वहेम चिरमस्य नृपासनं क्व ॥ ३७ ॥
ធូលីពីព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះក្រឹស្ណៈ—ដែលជាប្រភពភាពបរិសុទ្ធសម្រាប់ទីធម្មយាត្រទាំងអស់—ត្រូវបានអធិការការពារពិភពលោកទាំងមូលគោរពបូជា ដោយដាក់លើមកុដដ៏ប្រសើររបស់ពួកគេ។ ព្រះព្រហ្ម ព្រះភវៈ (សិវៈ) ខ្ញុំផង និងព្រះនាងស្រីលក្ខ្មី—ដែលគ្រាន់តែជាផ្នែកតូចនៃអត្តសញ្ញាណវិញ្ញាណរបស់ព្រះองค์—ក៏កាន់ធូលីនោះលើក្បាលយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន; ហើយទោះយ៉ាងនេះ ព្រះក្រឹស្ណៈមិនសមគួរទទួលរាជសញ្ញា ឬអង្គុយលើរាជសિંហាសន៍ទេឬ?
Verse 38
भुञ्जते कुरुभिर्दत्तं भूखण्डं वृष्णय: किल । उपानह: किल वयं स्वयं तु कुरव: शिर: ॥ ३८ ॥
តើយើងពួកវ្រឹෂ្ណី សោយតែដីតូចមួយដែលពួកកុរុអនុញ្ញាតឲ្យប៉ុណ្ណោះឬ? ហើយយើងដូចជាស្បែកជើង ខណៈកុរុដូចជាក្បាលឬ?
Verse 39
अहो ऐश्वर्यमत्तानां मत्तानामिव मानिनाम् । असम्बद्धा गिरो रुक्षा: क: सहेतानुशासिता ॥ ३९ ॥
មើលទៅ! ពួកកុរុដែលអួតអាងនេះ ស្រវឹងដោយអំណាចដែលខ្លួនគិតថាធំដូចជាមនុស្សស្រវឹងធម្មតា។ ពាក្យសម្តីមិនទាក់ទង និងរឹងរ៉ៃរបស់ពួកគេ—អ្នកគ្រប់គ្រងពិតដែលមានអំណាចបញ្ជា នរណានឹងអត់ធ្មត់?
Verse 40
अद्य निष्कौरवं पृथ्वीं करिष्यामीत्यमर्षित: । गृहीत्वा हलमुत्तस्थौ दहन्निव जगत्त्रयम् ॥ ४० ॥
ព្រះបលរាមដោយកំហឹងបានប្រកាសថា «ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យផែនដីគ្មានពួកកೌరవ!» បន្ទាប់មក ព្រះអង្គកាន់អាវុធនង្គ័ល ហើយក្រោកឡើងដូចជាចង់ដុតបំផ្លាញត្រៃលោក។
Verse 41
लाङ्गलाग्रेण नगरमुद्विदार्य गजाह्वयम् । विचकर्ष स गङ्गायां प्रहरिष्यन्नमर्षित: ॥ ४१ ॥
ដោយកំហឹង ព្រះអម្ចាស់បានប្រើចុងនង្គ័លរបស់ព្រះអង្គកកាយក្រុងគជាហ្វយ (ហស្តិនាបុរ) ឲ្យរលើង ហើយចាប់ផ្តើមអូសវា ដោយមានបំណងបោះចូលទន្លេគង្គា។
Verse 42
जलयानमिवाघूर्णं गङ्गायां नगरं पतत् । आकृष्यमाणमालोक्य कौरवा: जातसम्भ्रमा: ॥ ४२ ॥ तमेव शरणं जग्मु: सकुटुम्बा जिजीविषव: । सलक्ष्मणं पुरस्कृत्य साम्बं प्राञ्जलय: प्रभुम् ॥ ४३ ॥
ពេលឃើញក្រុងរបស់ខ្លួនកំពុងរអិលរអួលដូចក្បូនលើសមុទ្រ ខណៈត្រូវអូសទៅ ហើយជិតធ្លាក់ចូលទន្លេគង្គា ពួកកૌరవក៏ភ័យស្លន់ស្លោ។ ដើម្បីរក្សាជីវិត ពួកគេនាំគ្រួសារទាំងអស់ទៅសុំជ្រកកោនព្រះអម្ចាស់; ដាក់សាំបា និងលក្ខ្មណា នៅមុខ ហើយប្រណមដៃអង្វរ។
Verse 43
जलयानमिवाघूर्णं गङ्गायां नगरं पतत् । आकृष्यमाणमालोक्य कौरवा: जातसम्भ्रमा: ॥ ४२ ॥ तमेव शरणं जग्मु: सकुटुम्बा जिजीविषव: । सलक्ष्मणं पुरस्कृत्य साम्बं प्राञ्जलय: प्रभुम् ॥ ४३ ॥
ពេលឃើញទីក្រុងរបស់ខ្លួនរញ្ជួយដូចក្បូនលើសមុទ្រ ត្រូវបានអូសទៅ ហើយជិតធ្លាក់ចូលទន្លេគង្គា កៅរាវទាំងឡាយក៏ភ័យស្លន់ស្លោ។ ដើម្បីសង្គ្រោះជីវិត ពួកគេនាំគ្រួសារទាំងមូលទៅសុំជ្រកកោនព្រះអម្ចាស់ ដោយដាក់សាំបា និងលក្ខ្មណា នៅខាងមុខ ហើយប្រណមដៃអង្វរ។
Verse 44
राम रामाखिलाधार प्रभावं न विदाम ते । मूढानां न: कुबुद्धीनां क्षन्तुमर्हस्यतिक्रमम् ॥ ४४ ॥
ឱ រាមា រាមា ជាមូលដ្ឋាននៃសព្វសារពើភព! យើងមិនដឹងអំពីព្រះអานุភាពរបស់ព្រះអង្គទេ។ យើងល្ងង់ខ្លៅ និងមានគំនិតខុស; សូមព្រះអង្គអត់ទោសចំពោះការលើសលប់របស់យើង។
Verse 45
स्थित्युत्पत्त्यप्ययानां त्वमेको हेतुर्निराश्रय: । लोकान् क्रीडनकानीश क्रीडतस्ते वदन्ति हि ॥ ४५ ॥
ព្រះអង្គតែមួយគត់ជាមូលហេតុនៃការបង្កើត ការរក្សាទុក និងការលាយបាត់នៃសកលលោក ហើយមិនមានមូលហេតុណាមុនព្រះអង្គឡើយ។ ឱ ព្រះអម្ចាស់ អ្នកប្រាជ្ញនិយាយថា ពិភពទាំងឡាយគ្រាន់តែជារបស់លេងសម្រាប់ព្រះអង្គ នៅពេលព្រះអង្គប្រព្រឹត្តលីឡា។
Verse 46
त्वमेव मूर्ध्नीदमनन्त लीलया भूमण्डलं बिभर्षि सहस्रमूर्धन् । अन्ते च य: स्वात्मनिरुद्धविश्व: शेषेऽद्वितीय: परिशिष्यमाण: ॥ ४६ ॥
ឱ អនន្តា អ្នកមានក្បាលរាប់ពាន់! ដោយលីឡារបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គទ្រទ្រង់ផែនដីនេះលើក្បាលមួយក្នុងចំណោមក្បាលទាំងឡាយ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃព្រាលយៈ ព្រះអង្គទាញសកលលោកទាំងមូលចូលក្នុងព្រះវរកាយ ហើយនៅសល់តែមួយគត់ បន្ទាបសម្រាកលើសេសៈ។
Verse 47
कोपस्तेऽखिलशिक्षार्थं न द्वेषान्न च मत्सरात् । बिभ्रतो भगवन् सत्त्वं स्थितिपालनतत्पर: ॥ ४७ ॥
ព្រះកំហឹងរបស់ព្រះអង្គមានសម្រាប់បង្រៀនសត្វលោកទាំងអស់ មិនមែនកើតពីការស្អប់ ឬការច嫉ឡើយ។ ឱ ព្រះភគវាន ព្រះអង្គទ្រទ្រង់សត្ត្វគុណ និងខិតខំរក្សាស្ថិតិរបស់លោក; សូម្បីតែព្រះរោធក៏មានតែដើម្បីការពារលោកប៉ុណ្ណោះ។
Verse 48
नमस्ते सर्वभूतात्मन् सर्वशक्तिधराव्यय । विश्वकर्मन् नमस्तेऽस्तु त्वां वयं शरणं गता: ॥ ४८ ॥
សូមក្រាបបង្គំដល់ព្រះអង្គ ជាព្រលឹងនៃសត្វទាំងអស់ ជាអ្នកកាន់កាប់អំណាចទាំងពួង មិនរលាយ និងជាវិស្វកម្មា អ្នកបង្កើតលោក! យើងខ្ញុំសូមចូលជ្រកក្រោមព្រះអង្គ។
Verse 49
श्रीशुक उवाच एवं प्रपन्नै: संविग्नैर्वेपमानायनैर्बल: । प्रसादित: सुप्रसन्नो मा भैष्टेत्यभयं ददौ ॥ ४९ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដូច្នេះ ពួកកុរុដែលភ័យខ្លាចខ្លាំង ទីក្រុងកំពុងញ័រ ហើយបានចូលសម្របខ្លួនជាសរណៈ បានធ្វើឲ្យព្រះបលរាមពេញព្រះហឫទ័យ។ ព្រះអង្គស្ងប់ស្ងាត់ និងមានមេត្តា ហើយមានព្រះបន្ទូលថា «កុំភ័យ» រួចប្រទានអភ័យ។
Verse 50
दुर्योधन: पारिबर्हं कुञ्जरान् षष्टिहायनान् । ददौ च द्वादशशतान्ययुतानि तुरङ्गमान् ॥ ५० ॥ रथानां षट्सहस्राणि रौक्माणां सूर्यवर्चसाम् । दासीनां निष्ककण्ठीनां सहस्रं दुहितृवत्सल: ॥ ५१ ॥
ទុរយោធនៈ ដែលស្រឡាញ់កូនស្រីយ៉ាងខ្លាំង បានផ្តល់ជាបារីបർហៈ (ទ្រព្យសំណាក់) ជាដំរីអាយុ៦០ឆ្នាំ 1,200 ក្បាល សេះ 120,000 ក្បាល រទេះមាស 6,000 គ្រឿងភ្លឺដូចព្រះអាទិត្យ និងស្រីបម្រើ 1,000 នាក់ដែលពាក់គ្រឿងអលង្ការរត្ននៅក។
Verse 51
दुर्योधन: पारिबर्हं कुञ्जरान् षष्टिहायनान् । ददौ च द्वादशशतान्ययुतानि तुरङ्गमान् ॥ ५० ॥ रथानां षट्सहस्राणि रौक्माणां सूर्यवर्चसाम् । दासीनां निष्ककण्ठीनां सहस्रं दुहितृवत्सल: ॥ ५१ ॥
ទុរយោធនៈ ដែលស្រឡាញ់កូនស្រីយ៉ាងខ្លាំង បានប្រគល់ជាសំណាក់ (ទ្រព្យសំណាក់) ដំរីអាយុ៦០ឆ្នាំ 1,200 ក្បាល សេះ 120,000 ក្បាល រទេះមាស 6,000 គ្រឿងភ្លឺដូចព្រះអាទិត្យ និងស្រីបម្រើ 1,000 នាក់ដែលពាក់អលង្ការរត្ននៅក។
Verse 52
प्रतिगृह्य तु तत्सर्वं भगवान् सात्वतर्षभ: । ससुत: सस्नुष: प्रायात् सुहृद्भिरभिनन्दित: ॥ ५२ ॥
ព្រះភគវាន ជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមយាទវៈ បានទទួលយកអំណោយទាំងអស់នោះ ហើយបន្ទាប់មកបានចាកចេញទៅជាមួយព្រះបុត្រា និងកូនប្រសារ ស្ថិតក្នុងការអបអរសាទររបស់មិត្តសហាយ។
Verse 53
तत: प्रविष्ट: स्वपुरं हलायुध: समेत्य बन्धूननुरक्तचेतस: । शशंस सर्वं यदुपुङ्गवानां मध्ये सभायां कुरुषु स्वचेष्टितम् ॥ ५३ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះហលាយុធៈ (ព្រះបលរាម) បានចូលទៅកាន់ទីក្រុងទ្វារការបស់ព្រះអង្គ ហើយបានជួបញាតិមិត្តដែលមានចិត្តភ្ជាប់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។ ក្នុងសាលាសភា ព្រះអង្គបានរាយការណ៍ដល់មេដឹកនាំយទុអំពីអ្វីៗទាំងអស់ដែលព្រះអង្គបានប្រព្រឹត្តនៅចំណោមពួកកុរុ។
Verse 54
अद्यापि च पुरं ह्येतत् सूचयद् रामविक्रमम् । समुन्नतं दक्षिणतो गङ्गायामनुदृश्यते ॥ ५४ ॥
សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះ ទីក្រុងហស្តិនាបុរៈនៅតាមដងទន្លេគង្គា ខាងត្បូងមើលឃើញថាខ្ពស់ឡើង ដោយបង្ហាញសញ្ញានៃព្រះបលរាមមានពលានុភាព។
Frequently Asked Questions
The chapter frames Sāmba’s act within the kṣatriya world of contested marriage and honor, but it also exposes how quickly such acts become fuel for dynastic rivalry. The Kurus interpret it as coercion and insult, using it to reassert superiority over the Yadus. The narrative’s deeper emphasis is not romantic conquest but the consequences of pride and the need for higher arbitration—here, Baladeva’s intervention—to prevent a family war.
Sāmba initially displays extraordinary chariot warfare, piercing warriors, chariots, horses, and drivers with measured precision—earning even enemy praise. Yet the Kurus attack as a group against a single fighter, break his bow, disable his chariot team, and bind him with difficulty. The Bhāgavata highlights the contrast between personal valor aligned with dharma and collective aggression driven by outrage and entitlement.
Lord Balarāma restrains the Vṛṣṇis/Yādavas, though they are already armored and enraged, because He does not want a destructive quarrel between allied families. This models dharmic statecraft: even when retaliation seems justified, preserving social and spiritual order (loka-saṅgraha) can require restraint and direct negotiation—especially when the opponent’s pride can be corrected without mass bloodshed.
Baladeva uses His plow (Halāyudha) as daṇḍa—corrective force—after diplomacy fails and the Kurus insult the Yadus and, implicitly, Bhagavān’s own sovereignty. The act reveals His identity as the cosmic supporter (connected to Ananta/Śeṣa imagery invoked in the Kuru prayers) and demonstrates that royal legitimacy is subordinate to divine authority. His anger is explicitly presented as instructional and protective, not born of envy.
Their prayers identify Balarāma as the foundation of creation, maintenance, and dissolution, and specifically evoke the thousand-headed Ananta who bears the earth—language that situates Baladeva within cosmic ontology. The text thereby turns a political dispute into a revelation of tattva: when pride collapses, surrender (śaraṇāgati) becomes possible, and the Lord’s fear-removing grace (abhaya-dāna) restores order.
Lakṣmaṇā is Duryodhana’s daughter, taken by Sāmba and then brought back to Hastināpura when Sāmba is captured. After Baladeva compels the Kurus to submit, she is returned along with Sāmba, and Duryodhana provides a vast dowry. The resolution formalizes the marriage alliance while simultaneously humbling Kuru arrogance.