Adhyaya 61
Kṛṣṇa’s Queens, Their Sons, and Balarāma’s Victory over Rukmī at Dice (Aniruddha–Rocanā Marriage Context)
បន្តលីឡានៅទ្វារកា ជំពូកនេះពង្រីកពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ទៅកាន់ការរីកចម្រើនវង្សៈ៖ មហេសីនីមួយៗរបស់ព្រះក្រឹṣṇa មានបុត្រា ១០ នាក់ មានសម្បត្តិ និងព្រះគុណសមនឹងព្រះបិតាទេវៈ។ មហេសីទាំងឡាយត្រូវទាក់ទាញដោយសោភ័ណភាព និងការថែទាំស្នេហារបស់ព្រះអង្គ ហើយម្នាក់ៗមានអារម្មណ៍ថាត្រូវបានព្រះអង្គពិសេស—បង្ហាញអចិន្ត្យ-សក្តិរបស់ព្រះអង្គក្នុងការឆ្លើយតបជាមួយមនុស្សជាច្រើនពេលតែមួយ។ សុកទេវរៀបរាប់បុត្រារបស់មហេសីសំខាន់ៗ (ដូចជា ប្រទ្យុម្ន និង សាំប) និងការពង្រីកវង្សយាទវយ៉ាងធំ។ ព្រះបរិក្សិតសួរថា ហេតុអ្វី រុក្មី ដែលជាសត្រូវ បានឲ្យកូនស្រីរៀបការជាមួយប្រទ្យុម្ន? សុកទេវពន្យល់ថា រុក្មវតី ជ្រើសប្រទ្យុម្ននៅស្វយំវរ ហើយរុក្មីយល់ព្រមដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះរុកមិណី។ បន្ទាប់មកទៅកាន់អាពាហ៍ពិពាហ៍អនិរុទ្ធ–រោចនា នៅភោជកតា ដែលស្តេចអួតអាងបញ្ឆោតរុក្មីឲ្យប្រកួតល្បែងស៊ីសងជាមួយព្រះបលរាម។ រុក្មីលួចល្បែង ត្រូវសំឡេងទេវតាទោស បន្ទាប់មកប្រមាថព្រះបលរាម ហើយត្រូវព្រះបលរាមវាយសម្លាប់ដោយគ្លឹប; ស្តេចកលិង្គត្រូវទណ្ឌកម្ម ហើយសភាបែកខ្ញែក។ ព្រះក្រឹṣṇa រក្សាភាពអព្យាក្រឹត ដើម្បីថែរក្សាសាមគ្គីទំនាក់ទំនង ហើយក្រុមត្រឡប់ទៅទ្វារកា បង្ហាញផលវិបាកនៃអហങ്കារ និងការលួចបន្លំ។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एकैकशस्ता: कृष्णस्य पुत्रान् दश दशाबला: । अजीजनन्ननवमान्पितु: सर्वात्मसम्पदा ॥ १ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា—ព្រះមហេសីនីមួយៗរបស់ព្រះក្រឹស្ណៈ បានប្រសូតព្រះរាជបុត្រចំនួនដប់ៗ; ពួកគេមិនទាបជាងព្រះបិតាទេ ព្រោះមានសម្បត្តិឥទ្ធិពលផ្ទាល់របស់ព្រះបិតាគ្រប់ប្រការ។
Verse 2
गृहादनपगं वीक्ष्य राजपुत्र्योऽच्युतं स्थितम् । प्रेष्ठं न्यमंसत स्वं स्वं न तत्तत्त्वविद: स्त्रिय: ॥ २ ॥
ព្រះនាងជាព្រះរាជកុមារីទាំងឡាយ បានឃើញថា ព្រះអច្យុត មិនដែលចាកចេញពីព្រះរាជវាំងរបស់នាងៗឡើយ ដូច្នេះម្នាក់ៗគិតថា ខ្លួនជាអ្នកដែលព្រះអង្គស្រឡាញ់បំផុត។ ប៉ុន្តែស្ត្រីទាំងនោះមិនបានយល់ដឹងអំពីសច្ចធម៌ពិតប្រាកដនៃព្រះអង្គទេ។
Verse 3
चार्वब्जकोशवदनायतबाहुनेत्र- सप्रेमहासरसवीक्षितवल्गुजल्पै: । सम्मोहिता भगवतो न मनो विजेतुं स्वैर्विभ्रमै: समशकन् वनिता विभूम्न: ॥ ३ ॥
ព្រះមហេសីទាំងឡាយត្រូវបានទាក់ទាញដោយព្រះមុខដូចផ្កាឈូក ព្រះដៃវែង ព្រះនេត្រធំ ការសម្លឹងពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ជាមួយសំណើច និងពាក្យពេចន៍ផ្អែមល្ហែម; ទោះយ៉ាងណា ដោយសោភ័ណភាពទាំងអស់ ក៏មិនអាចឈ្នះព្រះហឫទ័យនៃព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាចសព្វគ្រប់បានទេ។
Verse 4
स्मायावलोकलवदर्शितभावहारि- भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डै: । पत्न्यस्तु षोडशसहस्रमनङ्गबाणै- र्यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर्न शेकु: ॥ ४ ॥
ចិញ្ចើមកោងរបស់ព្រះមហេសីមួយម៉ឺនប្រាំមួយពាន់អង្គ បង្ហាញចេតនាលាក់លៀមតាមស្នាមញញឹមខ្មាស់អៀន និងការសម្លឹងបែបលួចមើល ដូចជាបញ្ជូនសារដ៏ស្នេហា។ ទោះជាយ៉ាងណា សូម្បីតែដោយ “ព្រួញ” របស់កាមទេវ និងវិធីផ្សេងៗ ក៏មិនអាចរំខានអារម្មណ៍នៃព្រះក្រឹષ્ણបានឡើយ។
Verse 5
इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदु: पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग- हासावलोकनवसङ्गमलालसाद्यम् ॥ ५ ॥
ដូច្នេះ ស្ត្រីទាំងនោះបានទទួលព្រះអម្ចាស់នៃព្រះនាងលក្ខ្មីជាស្វាមី—មហាទេវដូចព្រះព្រហ្មក៏មិនដឹងផ្លូវទៅជិតព្រះបាទរបស់ព្រះองค์។ ដោយសេចក្តីអំណរដែលកើនឡើងជានិច្ច ពួកនាងមានសេចក្តីស្រឡាញ់កាន់តែជ្រាលជ្រៅ ប្តូរស្នាមញញឹមនិងការសម្លឹង ហើយប្រាថ្នាស្និទ្ធស្នាលថ្មីៗជានិច្ច ព្រមទាំងរីករាយតាមវិធីជាច្រើន។
Verse 6
प्रत्युद्गमासनवरार्हणपादशौच- ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यै: । केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यै- र्दासीशता अपि विभोर्विदधु: स्म दास्यम् ॥ ६ ॥
ទោះបីព្រះមហេសីនីមួយៗមានអ្នកបម្រើរាប់រយក៏ដោយ ពួកនាងក៏ជ្រើសរើសបម្រើព្រះអម្ចាស់ដោយខ្លួនឯង៖ ចេញទៅទទួលដោយភាពទន់ភ្លន់ ថ្វាយអាសនៈ បូជាដោយគ្រឿងបូជាល្អបំផុត លាងនិងម៉ាស្សាព្រះបាទ ថ្វាយតាំបូលា បក់ខ្យល់ លាបចន្ទន៍ក្រអូប ពាក់មាលាផ្កា រៀបចំសក់ រៀបចំគ្រែ ងូតទឹក និងថ្វាយអំណោយជាច្រើន—ដូច្នេះពួកនាងបានបម្រើដោយចិត្តជាទាសីរបស់ព្រះองค์។
Verse 7
तासां या दशपुत्राणां कृष्णस्त्रीणां पुरोदिता: । अष्टौ महिष्यस्तत्पुत्रान् प्रद्युम्नादीन् गृणामि ते ॥ ७ ॥
ក្នុងចំណោមព្រះមហេសីរបស់ព្រះក្រឹષ્ણ—ដែលម្នាក់ៗមានព្រះរាជបុត្រដប់អង្គ—ខ្ញុំបាននិយាយពីព្រះមហេសីសំខាន់៨អង្គរួចហើយ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងរំលឹកឈ្មោះព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះមហេសីទាំង៨ នោះ ដោយមានព្រះប្រទ្យុម្ន (Pradyumna) ជាមុខ។
Verse 8
चारुदेष्ण: सुदेष्णश्च चारुदेहश्च वीर्यवान् । सुचारुश्चारुगुप्तश्च भद्रचारुस्तथापर: ॥ ८ ॥ चारुचन्द्रो विचारुश्च चारुश्च दशमो हरे: । प्रद्युम्नप्रमुखा जाता रुक्मिण्यां नावमा: पितु: ॥ ९ ॥
ព្រះរាជបុត្រដំបូងរបស់ព្រះនាង រុក្មិណី គឺ ព្រទ្យុម្ន។ ព្រះនាងក៏បានប្រសូត ចារុទេឋ្ន សុទេឋ្ន ចារុទេហៈដ៏ក្លាហាន សុចារុ ចារុគុប្ត ភទ្រចារុ ចារុចន្ទ្រ វិចារុ និង ចារុ ជាបុត្រទីដប់។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនេះរបស់ព្រះហរិ មិនមានអ្នកណាទាបជាងព្រះបិតាទេ។
Verse 9
चारुदेष्ण: सुदेष्णश्च चारुदेहश्च वीर्यवान् । सुचारुश्चारुगुप्तश्च भद्रचारुस्तथापर: ॥ ८ ॥ चारुचन्द्रो विचारुश्च चारुश्च दशमो हरे: । प्रद्युम्नप्रमुखा जाता रुक्मिण्यां नावमा: पितु: ॥ ९ ॥
ពីព្រះនាង រុក្មិណី បានប្រសូតព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះហរិ ដោយមាន ព្រទ្យុម្ន ជាមុខគេ៖ ចារុទេឋ្ន សុទេឋ្ន ចារុទេហៈដ៏ក្លាហាន សុចារុ ចារុគុប្ត ភទ្រចារុ ចារុចន្ទ្រ វិចារុ និង ចារុ ជាបុត្រទីដប់។ មិនមានអ្នកណាទាបជាងព្រះបិតាទេ។
Verse 10
भानु: सुभानु: स्वर्भानु: प्रभानुर्भानुमांस्तथा । चन्द्रभानुर्बृहद्भानुरतिभानुस्तथाष्टम: ॥ १० ॥ श्रीभानु: प्रतिभानुश्च सत्यभामात्मजा दश । साम्ब: सुमित्र: पुरुजिच्छतजिच्च सहस्रजित् ॥ ११ ॥ विजयश्चित्रकेतुश्च वसुमान् द्रविड: क्रतु: । जाम्बवत्या: सुता ह्येते साम्बाद्या: पितृसम्मता: ॥ १२ ॥
ព្រះរាជបុត្រដប់របស់ព្រះនាង សត្យភាមា គឺ ភានុ សុភានុ ស្វរភានុ ប្រភានុ ភានុមាន ចន្ទ្រភានុ ព្រឹហទ្ភានុ អតិភានុជាបុត្រទី៨ ស្រីភានុ និង ប្រតិភានុ។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង ជាំបវតី គឺ សាំប សុមិត្រ ពុរុជិត សតជិត សហស្រជិត វិជយ ចិត្រកេតុ វសុមាន ទ្រវិឌ និង ក្រតុ។ បុត្រទាំងដប់នេះ ដោយមានសាំបជាមុខគេ ជាទីពេញព្រះហឫទ័យ និងជាទីពេញចិត្តរបស់ព្រះបិតា។
Verse 11
भानु: सुभानु: स्वर्भानु: प्रभानुर्भानुमांस्तथा । चन्द्रभानुर्बृहद्भानुरतिभानुस्तथाष्टम: ॥ १० ॥ श्रीभानु: प्रतिभानुश्च सत्यभामात्मजा दश । साम्ब: सुमित्र: पुरुजिच्छतजिच्च सहस्रजित् ॥ ११ ॥ विजयश्चित्रकेतुश्च वसुमान् द्रविड: क्रतु: । जाम्बवत्या: सुता ह्येते साम्बाद्या: पितृसम्मता: ॥ १२ ॥
ព្រះរាជបុត្រដប់របស់ព្រះនាង សត្យភាមា៖ ភានុ សុភានុ ស្វរភានុ ប្រភានុ ភានុមាន ចន្ទ្រភានុ ព្រឹហទ្ភានុ អតិភានុជាបុត្រទី៨ ស្រីភានុ និង ប្រតិភានុ។ ព្រះរាជបុត្រដប់របស់ព្រះនាង ជាំបវតី៖ សាំប សុមិត្រ ពុរុជិត សតជិត សហស្រជិត វិជយ ចិត្រកេតុ វសុមាន ទ្រវិឌ និង ក្រតុ។ ពួកគេទាំងអស់ជាទីស្រឡាញ់ និងជាទីទទួលស្គាល់របស់ព្រះបិតា។
Verse 12
भानु: सुभानु: स्वर्भानु: प्रभानुर्भानुमांस्तथा । चन्द्रभानुर्बृहद्भानुरतिभानुस्तथाष्टम: ॥ १० ॥ श्रीभानु: प्रतिभानुश्च सत्यभामात्मजा दश । साम्ब: सुमित्र: पुरुजिच्छतजिच्च सहस्रजित् ॥ ११ ॥ विजयश्चित्रकेतुश्च वसुमान् द्रविड: क्रतु: । जाम्बवत्या: सुता ह्येते साम्बाद्या: पितृसम्मता: ॥ १२ ॥
ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង ជាំបវតី គឺ សាំប សុមិត្រ ពុរុជិត សតជិត សហស្រជិត វិជយ ចិត្រកេតុ វសុមាន ទ្រវិឌ និង ក្រតុ។ បុត្រទាំងដប់នេះ ដោយមានសាំបជាមុខគេ ជាទីពេញព្រះហឫទ័យ និងជាទីទទួលស្គាល់របស់ព្រះបិតា។
Verse 13
वीरश्चन्द्रोऽश्वसेनश्च चित्रगुर्वेगवान् वृष: । आम: शङ्कुर्वसु: श्रीमान् कुन्तिर्नाग्नजिते: सुता: ॥ १३ ॥
ព្រះរាជបុត្ររបស់នាង នាគ្នជិតី មាន—វីរ ចន្ទ្រ អស្វសេន ចិត្រគុ វេគវាន វ្រឹស អាម សង្គុ វសុ និង កុន្ទី អ្នកមានសិរីរុងរឿង។
Verse 14
श्रुत: कविर्वृषो वीर: सुबाहुर्भद्र एकल: । शान्तिर्दर्श: पूर्णमास: कालिन्द्या: सोमकोऽवर: ॥ १४ ॥
ព្រះរាជបុត្ររបស់នាង កាលិន្ទី មាន—ស្រុត កវិ វ្រឹស វីរ សុបាហុ ភទ្រ ឯកល សាន្តិ ទර්ស និង ពូរណមាស; កូនពៅគឺ សោមក។
Verse 15
प्रघोषो गात्रवान्सिंहो बल: प्रबल ऊर्धग: । माद्रया: पुत्रा महाशक्ति: सह ओजोऽपराजित: ॥ १५ ॥
ព្រះរាជបុត្ររបស់នាង មាទ្រា មាន—ប្រឃោស គាត្រវាន សിംហ បល ប្របល ឩර්ធគ មហាសក្តិ សហ ឱជ និង អបរាជិត។
Verse 16
वृको हर्षोऽनिलो गृध्रो वर्धनोन्नाद एव च । महांस: पावनो वह्निर्मित्रविन्दात्मजा: क्षुधि: ॥ १६ ॥
ព្រះរាជបុត្ររបស់នាង មិត្រវិន្ទា មាន—វ្រឹក ហರ್ಷ អនិល គ្រឹធ្រ វර්ធន ឧន្នាទ មហាំស បាវន វហ្និ និង ក្សុធិ។
Verse 17
सङ्ग्रामजिद् बृहत्सेन: शूर: प्रहरणोऽरिजित् । जय: सुभद्रो भद्राया वाम आयुश्च सत्यक: ॥ १७ ॥
ព្រះរាជបុត្ររបស់នាង ភទ្រា មាន—សង្គ្រាមជិត បૃហត្សេន សូរ ប្រហរណ អរិជិត ជយ និង សុភទ្រ; ហើយក៏មាន វាម អាយុ និង សត្យក ផងដែរ។
Verse 18
दीप्तिमांस्ताम्रतप्ताद्या रोहिण्यास्तनया हरे: । प्रद्यम्नाच्चानिरुद्धोऽभूद्रुक्मवत्यां महाबल: । पुत्र्यां तु रुक्मिणो राजन् नाम्ना भोजकटे पुरे ॥ १८ ॥
ទីប្តីមាន តាម្រតប្ត និងអ្នកដទៃៗ គឺជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈ និងរោហិណី។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ នៅទីក្រុងភោជកដៈ ព្រះប្រទ្យុម្នៈបានបង្កើតអនិរុទ្ធៈដ៏មានកម្លាំងមហិមា ក្នុងគភ៌រុក្មវតី កូនស្រីរុក្មី។
Verse 19
एतेषां पुत्रपौत्राश्च बभूवु: कोटिशो नृप । मातर: कृष्णजातीनां सहस्राणि च षोडश ॥ १९ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ កូនប្រុស និងចៅប្រុសរបស់ពួកគេមានចំនួនរាប់សិបលាន។ មាតាដែលបង្កើតវង្សក្រឹស្ណៈមានដល់ដប់ប្រាំមួយពាន់នាក់។
Verse 20
श्रीराजोवाच कथं रुक्म्यरीपुत्राय प्रादाद् दुहितरं युधि । कृष्णेन परिभूतस्तं हन्तुं रन्ध्रं प्रतीक्षते । एतदाख्याहि मे विद्वन् द्विषोर्वैवाहिकं मिथ: ॥ २० ॥
ព្រះបាទបរិក្សិតមានព្រះបន្ទូលថា៖ រុក្មីដែលត្រូវព្រះក្រឹស្ណៈយកឈ្នះក្នុងសង្គ្រាម ហើយកំពុងរង់ចាំឱកាសដើម្បីសម្លាប់ព្រះអង្គ តើហេតុអ្វីបានជាគាត់ប្រគល់កូនស្រីឲ្យកូនប្រុសរបស់សត្រូវ? ឱ អ្នកប្រាជ្ញ សូមពន្យល់ខ្ញុំថា ភាគីសត្រូវទាំងពីរនេះបានរួមគ្នាតាមអាពាហ៍ពិពាហ៍ដូចម្តេច។
Verse 21
अनागतमतीतं च वर्तमानमतीन्द्रियम् । विप्रकृष्टं व्यवहितं सम्यक् पश्यन्ति योगिन: ॥ २१ ॥
យោគីមានអំណាចអាថ៌កំបាំង អាចមើលឃើញយ៉ាងពេញលេញនូវអ្វីដែលមិនទាន់កើតឡើង អតីត និងបច្ចុប្បន្ន ដែលលើសពីអារម្មណ៍ទាំងឡាយ ទោះជារឿងឆ្ងាយ ឬត្រូវរាំងខ្ទប់ដោយឧបសគ្គរាងកាយក៏ដោយ។
Verse 22
श्रीशुक उवाच वृत: स्वयंवरे साक्षादनङ्गोऽङ्गयुतस्तया । राज्ञ: समेतान् निर्जित्य जहारैकरथो युधि ॥ २२ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះវាចនៈថា៖ នៅពិធីស្វយំវរ រុក្មវតីបានជ្រើសព្រះប្រទ្យុម្នៈដោយខ្លួនឯង ដែលជាការប្រសូត្រឡើងវិញនៃអនង្គៈ (ទេវតាកាម)។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គតែម្នាក់ឯងលើរទេះតែមួយ បានយកឈ្នះស្តេចទាំងឡាយដែលមកប្រមូលផ្តុំ ហើយនាំនាងចេញទៅ។
Verse 23
यद्यप्यनुस्मरन् वैरं रुक्मी कृष्णावमानित: । व्यतरद् भागिनेयाय सुतां कुर्वन् स्वसु: प्रियम् ॥ २३ ॥
ទោះបីរុក្មីតែងចងចាំសត្រូវភាពចំពោះព្រះក្រឹស្ណៈដែលបានអាម៉ាស់គាត់ក៏ដោយ ក៏ដើម្បីធ្វើឲ្យបងស្រីពេញចិត្ត គាត់បានអនុម័តអាពាហ៍ពិពាហ៍កូនស្រីរបស់ខ្លួនជាមួយក្មួយប្រុស។
Verse 24
रुक्मिण्यास्तनयां राजन् कृतवर्मसुतो बली । उपयेमे विशालाक्षीं कन्यां चारुमतीं किल ॥ २४ ॥
ឱព្រះរាជា បាលី កូនប្រុសរបស់ក្រឹតវರ್ಮា បានរៀបការជាមួយចារុមតី កូនស្រីរបស់រុកមិណី ដែលមានភ្នែកធំស្រស់ស្អាត។
Verse 25
दौहित्रायानिरुद्धाय पौत्रीं रुक्म्याददाद्धरे: । रोचनां बद्धवैरोऽपि स्वसु: प्रियचिकीर्षया । जानन्नधर्मं तद् यौनं स्नेहपाशानुबन्धन: ॥ २५ ॥
ទោះបីរុក្មីមានសត្រូវភាពជាប់ជានិច្ចជាមួយព្រះហរិក៏ដោយ គាត់បានប្រគល់ចៅស្រី រូចនា ឲ្យអនិរុទ្ធៈ កូនប្រុសរបស់កូនស្រីគាត់។ គាត់ដឹងថាអាពាហ៍ពិពាហ៍នេះមិនស្របធម៌ ប៉ុន្តែដោយចង់ធ្វើឲ្យបងស្រីពេញចិត្ត គាត់ត្រូវបានចងដោយខ្សែស្នេហា។
Verse 26
तस्मिन्नभ्युदये राजन् रुक्मिणी रामकेशवौ । पुरं भोजकटं जग्मु: साम्बप्रद्युम्नकादय: ॥ २६ ॥
ឱព្រះរាជា ក្នុងឱកាសអបអរសាទរអាពាហ៍ពិពាហ៍នោះ ព្រះនាងរុកមិណី ព្រះបលរាម ព្រះក្រឹស្ណៈ និងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ដូចជា សាំប និងប្រទ្យុម្ន បានទៅកាន់ទីក្រុងភោជកដ។
Verse 27
तस्मिन् निवृत्त उद्वाहे कालिङ्गप्रमुखा नृपा: । दृप्तास्ते रुक्मिणं प्रोचुर्बलमक्षैर्विनिर्जय ॥ २७ ॥ अनक्षज्ञो ह्ययं राजन्नपि तद्व्यसनं महत् । इत्युक्तो बलमाहूय तेनाक्षैर्रुक्म्यदीव्यत ॥ २८ ॥
ឱព្រះរាជា បន្ទាប់ពីពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ចប់ ស្តេចមោទនៈដែលដឹកនាំដោយស្តេចកាលិង្គ បាននិយាយទៅកាន់រុក្មីថា «ចូរឈ្នះព្រះបលរាមក្នុងល្បែងគ្រាប់ឆ្កាង។ ព្រះអង្គមិនសូវជំនាញទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គញៀនខ្លាំង»។ ដោយបានលើកទឹកចិត្តដូច្នេះ រុក្មីបានប្រកួតប្រជែងព្រះបលរាម ហើយចាប់ផ្តើមលេងល្បែងគ្រាប់ឆ្កាងជាមួយព្រះអង្គ។
Verse 28
तस्मिन् निवृत्त उद्वाहे कालिङ्गप्रमुखा नृपा: । दृप्तास्ते रुक्मिणं प्रोचुर्बलमक्षैर्विनिर्जय ॥ २७ ॥ अनक्षज्ञो ह्ययं राजन्नपि तद्व्यसनं महत् । इत्युक्तो बलमाहूय तेनाक्षैर्रुक्म्यदीव्यत ॥ २८ ॥
ក្រោយពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍បញ្ចប់ ស្តេចទាំងឡាយដែលអួតអាង មានស្តេចកាលិង្គជាមេ បាននិយាយទៅកាន់ រុក្មី ថា «ព្រះរាជា ចូរឈ្នះព្រះបលរាមក្នុងល្បែងគ្រាប់ស៊ីសង; ព្រះអង្គមិនស្ទាត់ទេ ប៉ុន្តែមានការញៀនខ្លាំង»។ ដោយបានលើកទឹកចិត្តដូច្នេះ រុក្មីបានហៅព្រះបលរាមមកប្រកួត ហើយចាប់ផ្តើមលេងស៊ីសងជាមួយព្រះអង្គ។
Verse 29
शतं सहस्रमयुतं रामस्तत्राददे पणम् । तं तु रुक्म्यजयत्तत्र कालिङ्ग: प्राहसद् बलम् । दन्तान् सन्दर्शयन्नुच्चैर्नामृष्यत्तद्धलायुध: ॥ २९ ॥
ក្នុងការលេងនោះ ព្រះបលរាមបានទទួលភ្នាល់មុនសិនមួយរយ បន្ទាប់មកមួយពាន់ ហើយបន្ទាប់មកមួយម៉ឺនកាក់។ ជុំដំបូង រុក្មីឈ្នះ។ ស្តេចកាលិង្គបានសើចចំអកព្រះបលរាមដោយសម្លេងខ្លាំង ព្រមទាំងបង្ហាញធ្មេញ។ ព្រះបលរាមអ្នកកាន់នង្គ័ល មិនអាចអត់ធ្មត់ការប្រមាថនោះបានទេ។
Verse 30
ततो लक्षं रुक्म्यगृह्णाद्ग्लहं तत्राजयद् बल: । जितवानहमित्याह रुक्मी कैतवमाश्रित: ॥ ३० ॥
បន្ទាប់មក រុក្មីទទួលភ្នាល់មួយសែនកាក់ ហើយព្រះបលរាមបានឈ្នះ។ តែរុក្មីពឹងផ្អែកលើការលួចលាក់ ហើយប្រកាសថា «ខ្ញុំឈ្នះ!»
Verse 31
मन्युना क्षुभित: श्रीमान् समुद्र इव पर्वणि । जात्यारुणाक्षोऽतिरुषा न्यर्बुदं ग्लहमाददे ॥ ३१ ॥
ដោយកំហឹងធ្វើឲ្យរំជួល ដូចសមុទ្រនៅថ្ងៃពេញចន្ទ ព្រះបលរាមដ៏រុងរឿងបានញ័រ។ ភ្នែកដែលមានពណ៌ក្រហមស្រាលតាមធម្មជាតិ កាន់តែក្រហមដោយសេចក្តីកំហឹង ហើយព្រះអង្គទទួលភ្នាល់មួយរយលានកាក់មាស។
Verse 32
तं चापि जितवान् रामो धर्मेण छलमाश्रित: । रुक्मी जितं मयात्रेमे वदन्तु प्राश्निका इति ॥ ३२ ॥
ព្រះបលរាមក៏បានឈ្នះភ្នាល់នោះដោយយុត្តិធម៌តាមធម៌ដែរ ប៉ុន្តែរុក្មីវិញបានពឹងផ្អែកលើការបោកប្រាស់ ហើយនិយាយថា «ខ្ញុំឈ្នះនៅទីនេះ; សូមឲ្យសាក្សីទាំងនេះនិយាយអំពីអ្វីដែលពួកគេបានឃើញ!»
Verse 33
तदाब्रवीन्नभोवाणी बलेनैव जितो ग्लह: । धर्मतो वचनेनैव रुक्मी वदति वै मृषा ॥ ३३ ॥
នៅពេលនោះ សំឡេងពីមេឃបានប្រកាសថា «ព្រះបលរាម បានឈ្នះការភ្នាល់នេះដោយយុត្តិធម៌តាមធម៌ ដោយកម្លាំងរបស់ព្រះអង្គ; រុក្មីកំពុងនិយាយកុហកជាក់ជាមិនខាន»
Verse 34
तामनादृत्य वैदर्भो दुष्टराजन्यचोदित: । सङ्कर्षणं परिहसन् बभाषे कालचोदित: ॥ ३४ ॥
ដោយមិនអើពើនឹងសំឡេងទិព្វនោះ រុក្មីជនវៃទර්ភៈ ត្រូវបានញុះញង់ដោយស្តេចអាក្រក់ៗ ហើយដូចជាត្រូវវាសនាជំរុញ ក៏បានចំអកព្រះសង្គර්ෂណ (ព្រះបលរាម) ហើយនិយាយដូច្នេះ។
Verse 35
नैवाक्षकोविदा यूयं गोपाला वनगोचरा: । अक्षैर्दीव्यन्ति राजानो बाणैश्च न भवादृशा: ॥ ३५ ॥
[រុក្មីនិយាយ:] «ពួកអ្នកគោបាលដែលដើរលេងក្នុងព្រៃ អ្នកមិនចេះល្បែងគ្រាប់ស៊ីសងទេ។ ការលេងគ្រាប់ស៊ីសង និងកម្សាន្តដោយព្រួញ ជារឿងរបស់ស្តេច មិនមែនរបស់អ្នកដូច្នេះឡើយ»
Verse 36
रुक्मिणैवमधिक्षिप्तो राजभिश्चोपहासित: । क्रुद्ध: परिघमुद्यम्य जघ्ने तं नृम्णसंसदि ॥ ३६ ॥
ដោយត្រូវរុក្មីប្រមាថ និងត្រូវស្តេចទាំងឡាយចំអក ព្រះបលរាមបានកើតកំហឹង។ នៅកណ្ដាលសភាពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ដ៏មង្គល ព្រះអង្គលើកគទា ហើយវាយរុក្មីឲ្យស្លាប់។
Verse 37
कलिङ्गराजं तरसा गृहीत्वा दशमे पदे । दन्तानपातयत् क्रुद्धो योऽहसद् विवृतैर्द्विजै: ॥ ३७ ॥
ស្តេចកលិង្គ ដែលបានសើចចំអកព្រះបលរាមដោយបង្ហាញធ្មេញ បានព្យាយាមរត់គេច។ ប៉ុន្តែព្រះអង្គដែលកំពុងខឹង បានចាប់គាត់យ៉ាងរហ័សនៅជំហានទីដប់ ហើយបោកឲ្យធ្មេញទាំងអស់របស់គាត់ធ្លាក់ចេញ។
Verse 38
अन्ये निर्भिन्नबाहूरुशिरसो रुधिरोक्षिता: । राजानो दुद्रवर्भीता बलेन परिघार्दिता: ॥ ३८ ॥
ដោយរងការវាយប្រហារពីដំបងរបស់ព្រះពលរាម ស្ដេចឯទៀតបានរត់គេចដោយភ័យខ្លាច ដៃ ភ្លៅ និងក្បាលរបស់ពួកគេត្រូវបានបាក់បែក ហើយរាងកាយរបស់ពួកគេជោកជាំទៅដោយឈាម។
Verse 39
निहते रुक्मिणि श्याले नाब्रवीत् साध्वसाधु वा । रक्मिणीबलयो राजन् स्नेहभङ्गभयाद्धरि: ॥ ३९ ॥
បពិត្រមហារាជ នៅពេលដែល រុក្មី ជាបងថ្លៃរបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេសម្លាប់ ព្រះក្រឹស្នាមិនបានសាទរ ឬតវ៉ាអ្វីឡើយ ព្រោះទ្រង់ខ្លាចប៉ះពាល់ដល់ចំណងមេត្រីភាពជាមួយ នាងរុក្មិណី ឬ ព្រះពលរាម។
Verse 40
ततोऽनिरुद्धं सह सूर्यया वरं रथं समारोप्य ययु: कुशस्थलीम् । रामादयो भोजकटाद् दशार्हा: सिद्धाखिलार्था मधुसूदनाश्रया: ॥ ४० ॥
បន្ទាប់មក កូនចៅនៃវង្សទសាហរៈ ដែលដឹកនាំដោយព្រះពលរាម បានឱ្យ អនិរុទ្ធ និង ព្រះชายា គង់នៅលើរាជរថដ៏ល្អប្រណិត ហើយចេញដំណើរពី ភោជកដៈ ទៅកាន់ ទ្វារកា ។ ដោយបានခိုជម្រកនឹងព្រះមធុសុទនៈ ពួកគេបានសម្រេចបំណងប្រាថ្នាទាំងអស់។
Frequently Asked Questions
Śukadeva explains that at the svayaṁvara Rukmavatī herself chose Pradyumna (Kāma’s re-embodiment), who then defeated rival kings and took her. Although Rukmī maintained enmity toward Kṛṣṇa, he sanctioned the marriage to please his sister Rukmiṇī—showing how familial affection can override political hatred, even when the heart remains hostile.
Rukmī repeatedly cheated after losing fair wagers, appealed to biased witnesses, ignored the ākāśa-vāṇī affirming Balarāma’s victory, and publicly insulted Him as an unqualified cowherd. In kṣatriya etiquette, cheating and humiliating a noble opponent—especially in a sacred wedding assembly—constitutes grave adharma and aparādha, provoking Balarāma’s decisive punishment.
It illustrates the Lord’s acintya-śakti: He can be fully present and reciprocally intimate with each devotee without division. The queens’ perception underscores His personalism—bhakti is relational—and simultaneously warns that finite minds cannot measure the Infinite by ordinary assumptions of exclusivity.
The text states Kṛṣṇa remained neutral to avoid rupturing affectionate ties with either Rukmiṇī (Rukmī’s sister) or Balarāma (His elder brother). The episode highlights dharma’s complexity in family systems: even when justice is enacted, speech and social response must consider relational duties and the prevention of further discord.
Principal names include Pradyumna (Rukmiṇī’s first son) and Sāmba (noted among Jāmbavatī’s sons), alongside many others from the chief queens. Such lists serve vaṁśānucarita: they anchor later narratives, establish the Yādava dynasty’s scale, and reinforce the theme that Kṛṣṇa’s household opulence is not mundane fertility but an expansion of divine sovereignty within human social forms.