Adhyaya 42
Trivakrā’s Transformation and the Breaking of Kaṁsa’s Bow (Mathurā-līlā Prelude)
បន្តការចូលក្រុងមធុរា របស់ព្រះក្រឹષ્ણ និងព្រះបលរាម ព្រះអង្គបង្ហាញថាវត្តមានរបស់ភគវាន បែងចែកព្រះគុណភ្លាមៗ និងធ្វើឲ្យអំណាចទុច្ចរិតរបស់កំសៈរង្គើ។ លើផ្លូវរាជ្យ ព្រះក្រឹષ્ણជួប ត្រីវក្រា អ្នកធ្វើគ្រឿងលាបក្លិនរបស់កំសៈ ហើយសុំគ្រឿងលាបក្រអូប។ នាងស្រឡាញ់ដោយចិត្តស្មោះ បម្រើព្រះអង្គទាំងពីរ ហើយព្រះក្រឹષ્ણប្រទានព្រះគុណ ដោយតម្រង់ខ្នងកោងរបស់នាងឲ្យត្រង់—សញ្ញានៃ poṣaṇa និងអานุភាពបម្លែងដោយ darśana និង sparśa ជាមួយភគវាន។ នាងអញ្ជើញព្រះក្រឹષ્ણ ប៉ុន្តែព្រះអង្គពន្យារយ៉ាងទន់ភ្លន់ ដើម្បីបន្តបេសកកម្មបំបាត់អធម្ម។ ពាណិជ្ជករគោរព និងស្ត្រីក្រុងស្រឡាញ់ព្រះអង្គ បង្ហាញមុនពីព្រះពរដល់មធុរា។ បន្ទាប់មក ព្រះក្រឹષ્ણទៅទីលានពិធីធ្នូ លើកធ្នូរាជ្យ ចងខ្សែ ហើយបំបាក់វា កម្ចាត់យាមដែលវាយប្រហារ។ សំឡេងបាក់ដូចផ្គរលាន់ធ្វើឲ្យកំសៈភ័យ និងឃើញអមង្គលពេញរាត្រី។ ព្រឹកឡើង កំសៈរៀបចំពិធីប្រកួតកីឡាកាសយ៉ាងប្រញាប់ ហើយអ្នកប្រយុទ្ធនិងមហាជនប្រមូលផ្តុំ—រៀបចំឆាកសម្រាប់ការប្រឈមធំក្នុងជំពូកបន្ទាប់។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ व्रजन् राजपथेन माधव: स्त्रियं गृहीताङ्गविलेपभाजनाम् । विलोक्य कुब्जां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्तीं प्रहसन् रसप्रद: ॥ १ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខណៈព្រះមាធវៈដើរតាមផ្លូវរាជការ ព្រះអង្គបានឃើញកុប្ជា ស្ត្រីវ័យក្មេងខ្នងកោងមុខស្រស់ស្អាត កាន់ថាសមានគ្រឿងលាបកាយក្រអូប។ ព្រះអង្គជាអ្នកប្រទានរសនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ បានញញឹម ហើយសួរនាង។
Verse 2
का त्वं वरोर्वेतदु हानुलेपनंकस्याङ्गने वा कथयस्व साधु न: । देह्यावयोरङ्गविलेपमुत्तमंश्रेयस्ततस्ते न चिराद् भविष्यति ॥ २ ॥
ព្រះក្រឹស្ណមានព្រះបន្ទូលថា៖ «នាងអ្នកមានភ្លៅស្រស់ស្អាត អ្នកជានរណា? ម្សៅលាបនេះសម្រាប់អ្នកណា? សូមប្រាប់យើងដោយសេចក្តីពិត។ សូមផ្តល់ម្សៅលាបកាយដ៏ល្អបំផុតឲ្យយើងទាំងពីរ; មិនយូរអ្នកនឹងទទួលបានពរដ៏មហិមា»
Verse 3
सैरन्ध्र्युवाच दास्यस्म्यहं सुन्दर कंससम्मतात्रिवक्रनामा ह्यनुलेपकर्मणि । मद्भावितं भोजपतेरतिप्रियंविना युवां कोऽन्यतमस्तदर्हति ॥ ३ ॥
នាងបម្រើនិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអង្គដ៏សង្ហា ខ្ញុំជាទាសីរបស់ព្រះបាទកংস; ព្រះអង្គពេញចិត្តការងារធ្វើម្សៅលាបរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំឈ្មោះ ត្រីវក្រា។ ម្សៅលាបដែលម្ចាស់ពូជភោជស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងនេះ ក្រៅពីព្រះអង្គទាំងពីរ តើអ្នកណាទៀតសមរម្យ?»
Verse 4
रूपपेशलमाधुर्यहसितालापवीक्षितै: । धर्षितात्मा ददौ सान्द्रमुभयोरनुलेपनम् ॥ ४ ॥
ដោយចិត្តត្រូវរំភើបដោយសម្រស់ សោភ័ណភាព ភាពផ្អែមល្ហែម ស្នាមញញឹម ពាក្យសម្តី និងសម្រស់ភ្នែករបស់ព្រះក្រឹស្ណា នាងត្រីវក្រាបានផ្តល់ម្សៅលាបដ៏ខាប់ និងសម្បូរបែបដល់ព្រះក្រឹស្ណា និងព្រះបលរាមទាំងពីរ។
Verse 5
ततस्तावङ्गरागेण स्ववर्णेतरशोभिना । सम्प्राप्तपरभागेन शुशुभातेऽनुरञ्जितौ ॥ ५ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទាំងពីរត្រូវបានលាបដោយអង្គរាគដ៏ប្រសើរ ដែលបន្ថែមសោភ័ណភាពដោយពណ៌ស្រមោលផ្ទុយនឹងសម្បុរកាយ; ដូច្នេះព្រះអង្គទាំងពីរប្រាកដស្រស់ស្អាតយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 6
प्रसन्नो भगवान्कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् । ऋज्वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम् ॥ ६ ॥
ព្រះក្រឹស្ណាពេញព្រះហឫទ័យចំពោះត្រីវក្រា នារីខ្នងកោងដែលមានមុខស្រស់; ដើម្បីបង្ហាញផលនៃការបានឃើញព្រះអង្គ ព្រះអង្គបានសម្រេចចិត្តធ្វើឲ្យនាងត្រង់។
Verse 7
पद्भ्यामाक्रम्य प्रपदे द्व्यङ्गुल्युत्तानपाणिना । प्रगृह्य चिबुकेऽध्यात्ममुदनीनमदच्युत: ॥ ७ ॥
ព្រះអច្យុតៈបានដាក់ព្រះបាទទាំងពីរចុចលើម្រាមជើងនាង ហើយដាក់ម្រាមដៃដែលលើកឡើងទាំងពីរខាងក្រោមចង្កា ដើម្បីលើករាងកាយនាងឲ្យត្រង់។
Verse 8
सा तदर्जुसमानाङ्गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा । मुकुन्दस्पर्शनात् सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा ॥ ८ ॥
ដោយសារតែការប៉ះរបស់ព្រះមុកុន្ទៈ ត្រីវក្រាបានប្រែប្រួលភ្លាមៗជាស្ត្រីស្រស់ស្អាតលើសគេ អវយវៈត្រង់សមស្រប មានត្រគាក និងទ្រូងធំ។
Verse 9
ततो रूपगुणौदार्यसम्पन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तमाकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छया ॥ ९ ॥
បន្ទាប់មក ត្រីវក្រា ដែលពេញលេញដោយសម្រស់ គុណធម៌ និងសេចក្តីឧទារភាព បានកើតក្តីប្រាថ្នាចំពោះព្រះកេសវៈ។ នាងទាញចុងព្រះអាវលើ ហើយញញឹមនិយាយ។
Verse 10
एहि वीर गृहं यामो न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे । त्वयोन्मथितचित्ताया: प्रसीद पुरुषर्षभ ॥ १० ॥
សូមមក ឱ វីរបុរស យើងទៅផ្ទះខ្ញុំ; ខ្ញុំមិនអាចទ្រាំទុកព្រះអង្គនៅទីនេះបានទេ។ ឱ បុរសប្រសើរបំផុត សូមមេត្តាខ្ញុំ ព្រោះព្រះអង្គបានរំញ័រចិត្តខ្ញុំ។
Verse 11
एवं स्त्रिया याच्यमान: कृष्णो रामस्य पश्यत: । मुखं वीक्ष्यानु गोपानां प्रहसंस्तामुवाच ह ॥ ११ ॥
ពេលស្ត្រីនោះអង្វរដូច្នេះ ព្រះក្រឹស្ណៈបានមើលមុខព្រះរាមដែលកំពុងមើលហេតុការណ៍ ហើយមើលមុខក្មេងគោបាលទាំងឡាយ; បន្ទាប់មកទ្រង់សើចហើយមានព្រះបន្ទូលទៅនាង។
Verse 12
एष्यामि ते गृहं सुभ्रु पुंसामाधिविकर्शनम् । साधितार्थोऽगृहाणां न: पान्थानां त्वं परायणम् ॥ १२ ॥
ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈមានព្រះបន្ទូលថា «នារីមានចិញ្ចើមស្រស់ស្អាត អំពើបំណងរបស់ខ្ញុំសម្រេចហើយ ខ្ញុំនឹងទៅកាន់ផ្ទះរបស់អ្នកជាក់ជាមិនខាន កន្លែងដែលកង្វល់របស់បុរសបានស្ងប់។ សម្រាប់យើងអ្នកដំណើរគ្មានផ្ទះ អ្នកគឺជាជម្រកដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់»
Verse 13
विसृज्य माध्व्या वाण्या ताम्व्रजन् मार्गे वणिक्पथै: । नानोपायनताम्बूलस्रग्गन्धै: साग्रजोऽर्चित: ॥ १३ ॥
ក្រោយពេលទុកនាងដោយពាក្យផ្អែមល្ហែមនោះ ព្រះភគវាន ស្រីក្រឹស្ណៈបានដើរទៅមុខតាមផ្លូវ។ ពាណិជ្ជករតាមដងផ្លូវបានគោរពបូជាព្រះអង្គ និងព្រះអង្គបង បលរាម ដោយអំណោយជាច្រើន ដូចជា ប៉ាន់/ស្លឹកប៊ែតែល កម្រងផ្កា និងគ្រឿងក្រអូប។
Verse 14
तद्दर्शनस्मरक्षोभादात्मानं नाविदन् स्त्रिय: । विस्रस्तवास:कवरवलया लेख्यमूर्तय: ॥ १४ ॥
ការមើលឃើញព្រះក្រឹស្ណៈបានបង្កើតការកម្រើករបស់កាមទេវក្នុងចិត្តស្ត្រីនគរ។ ដោយសារភាពរំភើបនោះ ពួកនាងភ្លេចខ្លួន។ សម្លៀកបំពាក់ ក្រងសក់ និងកងដៃរបស់ពួកនាងរញ៉េរញ៉ៃ ហើយពួកនាងឈរនิ่งដូចរូបក្នុងគំនូរ។
Verse 15
तत: पौरान् पृच्छमानो धनुष: स्थानमच्युत: । तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुरैन्द्रमिवाद्भुतम् ॥ १५ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអច្យុតៈ ក្រឹស្ណៈ បានសួរប្រជាជនក្នុងក្រុងថា ទីលានពិធីបូជាគោលដៅធ្នូស្ថិតនៅឯណា។ ពេលព្រះអង្គចូលទៅទីនោះ ព្រះអង្គបានឃើញធ្នូដ៏អស្ចារ្យ មើលទៅដូចធ្នូរបស់ព្រះឥន្ទ្រ។
Verse 16
पुरुषैर्बहुभिर्गुप्तमर्चितं परमर्द्धिमत् । वार्यमाणो नृभि: कृष्ण: प्रसह्य धनुराददे ॥ १६ ॥
ធ្នូដ៏មានសម្បត្តិអស្ចារ្យនោះ ត្រូវបានការពារដោយបុរសជាច្រើន ហើយក៏ត្រូវបានបូជាដោយកិត្តិយស។ ទោះបីអ្នកយាមព្យាយាមរារាំងក៏ដោយ ព្រះក្រឹស្ណៈបានបង្ខំខ្លួនឆ្ពោះទៅមុខ ហើយលើកធ្នូនោះឡើង។
Verse 17
करेण वामेन सलीलमुद्धृतंसज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् । नृणां विकृष्य प्रबभञ्ज मध्यतोयथेक्षुदण्डं मदकर्युरुक्रम: ॥ १७ ॥
ព្រះអុរុក្រាមៈ លើកធ្នូដោយដៃឆ្វេងយ៉ាងងាយ ហើយចងខ្សែធ្នូក្នុងព្រិចភ្នែកមុខយាមរាជការ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទាញដោយកម្លាំង ហើយបំបែកធ្នូជាពីរ ដូចដំរីកំពុងស្រវឹងបំបែកដើមអំពៅ។
Verse 18
धनुषो भज्यमानस्य शब्द: खं रोदसी दिश: । पूरयामास यं श्रुत्वा कंसस्त्रासमुपागमत् ॥ १८ ॥
សំឡេងធ្នូបែកនោះលាន់កក្រើកពេញមេឃ ដី និងគ្រប់ទិស។ កំសៈបានឮហើយក៏រន្ធត់ភ័យខ្លាច។
Verse 19
तद् रक्षिण: सानुचरं कुपिता आततायिन: । गृहीतुकामा आवव्रुर्गृह्यतां वध्यतामिति ॥ १९ ॥
ពួកយាមដែលខឹងក្រហាយជាមួយអ្នកតាម បានលើកអាវុធរត់ចូលមកដូចអ្នកវាយប្រហារ។ ពួកគេព័ទ្ធជុំវិញព្រះក្រឹષ્ણ និងសហាយរបស់ព្រះអង្គ ហើយស្រែកថា «ចាប់វា! សម្លាប់វា!»
Verse 20
अथ तान्दुरभिप्रायान् विलोक्य बलकेशवौ । क्रुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश्च जघ्नतु: ॥ २० ॥
ពេលឃើញយាមទាំងនោះមកដោយចិត្តអាក្រក់ ព្រះបលរាម និងព្រះកេសវៈក៏ខឹង។ ព្រះអង្គទាំងពីរយកធ្នូដែលបែកជាពីរដុំឡើង ហើយវាយពួកគេឲ្យដួលរាលដាល។
Verse 21
बलं च कंसप्रहितं हत्वा शालामुखात्तत: । निष्क्रम्य चेरतुर्हृष्टौ निरीक्ष्य पुरसम्पद: ॥ २१ ॥
ក្រោយពេលសម្លាប់កងទ័ពដែលកំសៈផ្ញើមកផង ព្រះក្រឹષ્ણ និងព្រះបលរាម ចេញពីសាលាពិធីតាមទ្វារធំ។ ព្រះអង្គទាំងពីរដើរលេងក្នុងទីក្រុងដោយចិត្តរីករាយ ទស្សនាសម្បត្តិរុងរឿងនៃនគរ។
Verse 22
तयोस्तद् अद्भुतं वीर्यं निर्शाम्य पुरवासिनः । तेजः प्रागल्भ्यं रूपं च मनीरे विभुद्दोत्थौ ॥ २२ ॥
ប្រជាជនក្នុងក្រុងបានឃើញកិច្ចការអស្ចារ្យ និងពលកម្លាំង ក្លាហាន និងសោភ័ណភាពរបស់ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម ហើយគិតថាព្រះទាំងពីរនេះជាទេវតាធំៗពីរអង្គ។
Verse 23
तयोर्विचरतो: स्वैरमादित्योऽस्तमुपेयिवान् । कृष्णरामौ वृतौ गोपै: पुराच्छकटमीयतु: ॥ २३ ॥
ពេលព្រះទាំងពីរដើរលេងតាមព្រះហឫទ័យ ព្រះអាទិត្យក៏ចាប់ផ្តើមលិច។ ដូច្នេះ ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម បានចាកចេញពីក្រុងជាមួយក្មេងគោបាល ហើយត្រឡប់ទៅជំរំរទេះរបស់អ្នកគោបាល។
Verse 24
गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा याआशासताशिष ऋता मधुपुर्यभूवन् । सम्पश्यतां पुरुषभूषणगात्रलक्ष्मींहित्वेतरान् नु भजतश्चकमेऽयनं श्री: ॥ २४ ॥
នៅពេលមុកុន្ទ (ព្រះក្រឹស្ណ) ចាកចេញពីវೃន្ទាវន៍ ក្រុមគោពីដែលឈឺចាប់ដោយការបែកបាក់ បានទាយទុកថា ប្រជាជនមធុបុរី (មថុរា) នឹងទទួលពរច្រើន។ ឥឡូវពាក្យនោះក្លាយជាការពិត ព្រោះពួកគេកំពុងសម្លឹងមើលសោភ័ណភាពនៃព្រះកាយរបស់ព្រះក្រឹស្ណ មណីក្នុងចំណោមមនុស្ស។ សូម្បីតែព្រះនាងស្រី (លក្ខ្មី) ក៏ប្រាថ្នាចង់បានជម្រកនៃសោភ័ណភាពនោះ ដល់ថ្នាក់បោះបង់បុរសជាច្រើនទៀត ទោះពួកគេបូជាព្រះនាងក៏ដោយ។
Verse 25
अवनिक्ताङ्घ्रियुगलौ भुक्त्वा क्षीरोपसेचनम् । ऊषतुस्तां सुखं रात्रिं ज्ञात्वा कंसचिकीर्षितम् ॥ २५ ॥
បន្ទាប់ពីលាងព្រះបាទទាំងពីររបស់ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម ព្រះអម្ចាស់ទាំងពីរបានសោយអង្ករជាមួយទឹកដោះគោ។ បន្ទាប់មក ទោះដឹងគម្រោងរបស់កংস ក៏ព្រះអង្គទាំងពីរបានស្នាក់នៅយប់នោះដោយសុខសាន្ត។
Verse 26
कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥ २६ ॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मति: । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च ॥ २७ ॥
ចំណែកកংসដ៏អាក្រក់ ពេលបានឮថា ព្រះគោវិន្ទ និងព្រះរាម បានបំបាក់ធ្នូ ហើយសម្លាប់អ្នកយាម និងទ័ពរបស់ខ្លួន ដូចជាលេងកម្សាន្តប៉ុណ្ណោះ ក៏ភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង។ គាត់ភ្ញាក់យូរ ហើយទាំងពេលភ្ញាក់ និងពេលសុបិន គាត់ឃើញសញ្ញាអាក្រក់ជាច្រើន ដូចជាសារពីទូតនៃមរណៈ។
Verse 27
कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥ २६ ॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मति: । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च ॥ २७ ॥
ព្រះកង្សា បានឮថា ព្រះគោវិន្ទៈ ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម បំបាក់ធ្នូ ហើយសម្លាប់យាមនិងទ័ពរបស់ខ្លួន ដូចជាលេងកម្សាន្តប៉ុណ្ណោះ ក៏ភ័យស្លន់ស្លោ។ គាត់ភ្ញាក់យូរ ហើយទាំងពេលភ្ញាក់និងពេលសុបិន ឃើញសញ្ញាអមង្គលជាច្រើន ដូចជាទូតនៃមរណៈ។
Verse 28
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
ពេលមើលកញ្ចក់ឆ្លុះ គាត់មិនឃើញក្បាលរបស់ខ្លួនទេ; ដោយគ្មានហេតុផល ព្រះចន្ទ និងផ្កាយមើលទៅដូចជាពីរ។ គាត់ឃើញដូចមានរន្ធនៅក្នុងស្រមោល; មិនឮសំឡេងដង្ហើមជីវិត; ដើមឈើមើលទៅមានពណ៌មាស; ហើយមិនឃើញស្នាមជើងរបស់ខ្លួន។ ក្នុងសុបិន គាត់ត្រូវព្រេតអោប ក៏ជិះលា និងផឹកពុល; ហើយឃើញបុរសអាក្រាតលាបប្រេង ពាក់កម្រងផ្កានលដា ដើរឆ្លងកាត់។ ឃើញនិមិត្តអមង្គលទាំងពេលភ្ញាក់ និងពេលសុបិន ដូច្នេះ កង្សាភ័យខ្លាចមរណៈ ហើយដោយក្តីកង្វល់ គាត់មិនអាចដេកបាន។
Verse 29
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
គាត់ឃើញដូចមានរន្ធនៅក្នុងស្រមោល; មិនឮសំឡេងដង្ហើមជីវិត; ដើមឈើមើលទៅមានពណ៌មាស; ហើយមិនឃើញស្នាមជើងរបស់ខ្លួន។ កង្សាចាត់ទុកទាំងនេះជានិមិត្តអមង្គលសម្គាល់មរណៈ។
Verse 30
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
ក្នុងសុបិន គាត់ត្រូវព្រេតអោប ជិះលា និងផឹកពុល; ហើយឃើញបុរសអាក្រាតលាបប្រេង ពាក់កម្រងផ្កានលដា ដើរឆ្លងកាត់។ ទិដ្ឋភាពសុបិនទាំងនេះបានបន្ថែមការភ័យខ្លាចមរណៈដល់កង្សា។
Verse 31
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
ឃើញនិមិត្តអមង្គលជាច្រើនបែបនេះទាំងពេលសុបិន និងពេលភ្ញាក់ កង្សាភ័យខ្លាចមរណៈយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយក្តីកង្វល់ គាត់មិនអាចដេកបាន។
Verse 32
व्युष्टायां निशि कौरव्य सूर्ये चाद्भ्य: समुत्थिते । कारयामास वै कंसो मल्लक्रीडामहोत्सवम् ॥ ३२ ॥
ពេលរាត្រីផុតទៅ ឱ កោរវ្យា ហើយព្រះអាទិត្យលេចឡើងពីទឹក កំសៈបានរៀបចំពិធីមហោស្រពប្រកួតកីឡាមল্লយុទ្ធដ៏អធិក។
Verse 33
आनर्चु: पुरुषा रङ्गं तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे । मञ्चाश्चालङ्कृता: स्रग्भि: पताकाचैलतोरणै: ॥ ३३ ॥
មនុស្សរបស់ព្រះរាជាបានធ្វើពិធីបូជាសង្វៀន បន្លឺស្គរ និងតន្ត្រីផ្សេងៗ ហើយតុបតែងជាន់ទស្សនិកជនដោយកម្រងផ្កា ទង់ បូ និងទ្វារតុបតែង។
Verse 34
तेषु पौरा जानपदा ब्रह्मक्षत्रपुरोगमा: । यथोपजोषं विविशू राजानश्च कृतासना: ॥ ३४ ॥
នៅលើជាន់ទស្សនិកជននោះ ប្រជាជនក្នុងទីក្រុង និងជនបទ ដឹកនាំដោយព្រាហ្មណ៍ និងក្សត្រីយ៍ បានចូលមកអង្គុយតាមសមរម្យដោយសុខស្រួល; ព្រះមហាក្សត្រអញ្ជើញមានអាសនៈពិសេស។
Verse 35
कंस: परिवृतोऽमात्यै राजमञ्च उपाविशत् । मण्डलेश्वरमध्यस्थो हृदयेन विदूयता ॥ ३५ ॥
កំសៈដែលមានអមាត្យជុំវិញ បានអង្គុយលើវេទិការដ្ឋ; ប៉ុន្តែទោះអង្គុយកណ្ដាលមេដឹកនាំខេត្តទាំងឡាយ ក៏ចិត្តរបស់គេនៅតែញ័រភ័យ។
Verse 36
वाद्यमानेषु तूर्येषु मल्लतालोत्तरेषु च । मल्ला: स्वलङ्कृता: दृप्ता: सोपाध्याया: समासत ॥ ३६ ॥
ខណៈតន្ត្រីត្រូវបានបន្លឺខ្លាំងតាមចង្វាក់សមស្របសម្រាប់មল্লយុទ្ធ អ្នកប្រកួតមল্লដែលតុបតែងស្រស់ស្អាត និងមានមោទនភាព បានចូលសង្វៀនជាមួយគ្រូបង្វឹក ហើយអង្គុយចុះ។
Verse 37
चाणूरो मुष्टिक: कूट: शलस्तोशल एव च । त आसेदुरुपस्थानं वल्गुवाद्यप्रहर्षिता: ॥ ३७ ॥
ដោយតន្ត្រីដ៏ពិរោះ ឆានូរ មុស្ទិក កូត សល និងតោសល មានចិត្តរីករាយ ហើយអង្គុយលើកន្លែងប្រកួតមল্লយុទ្ធ។
Verse 38
नन्दगोपादयो गोपा भोजराजसमाहुता: । निवेदितोपायनास्त एकस्मिन्मञ्च आविशन् ॥ ३८ ॥
តាមការអញ្ជើញរបស់ព្រះរាជាភោជៈ នន្ទមហារាជ និងអ្នកគោបាលផ្សេងៗ បានថ្វាយបង្គំអំណោយ ហើយឡើងទៅអង្គុយលើមណ្ឌលមួយ។
Frequently Asked Questions
Trivakrā is Kaṁsa’s maidservant and ointment-maker. Kṛṣṇa straightens her hunchback to demonstrate the tangible fruit of contact with Bhagavān—darśana and sparśa purify and transform. On a theological level, the act signifies poṣaṇa (the Lord’s gracious upliftment of a socially marginal figure) and shows that divine beauty and mercy can reorder both the external body and the internal disposition.
The text presents her desire as kāma arising from Kṛṣṇa’s beauty, yet within the Bhāgavata framework even materially tinged attraction can become a doorway to grace when directed toward the Lord. Commentarial traditions often distinguish between ordinary lust and desire that becomes purified by its object (Bhagavān), emphasizing that Kṛṣṇa remains self-controlled and purposeful, offering kindness without becoming bound by the interaction.
Narratively, breaking the bow is a deliberate provocation and a public declaration that Kaṁsa’s regime is nearing its end; it also demonstrates Kṛṣṇa’s effortless supremacy (aiśvarya). Symbolically, it represents the shattering of adharma upheld by state power and ritual prestige. The bow—guarded and worshiped—becomes an emblem of tyrannical authority, which Kṛṣṇa dismantles as a prelude to restoring righteous order.
The omens function as Purāṇic narrative markers of imminent daiva (destiny) and niyati (inevitability) when adharma reaches its limit. Kaṁsa’s disturbed perception—missing head in reflection, doubled luminaries, holes in shadow—signals the collapse of his worldly security and the approach of death as a moral consequence. The Bhāgavata uses such nimittas to show that the cosmos itself reacts when the Lord’s corrective līlā is about to manifest.
It transitions from Kṛṣṇa’s arrival and public reception to the formal arena setting engineered by Kaṁsa. The bow-breaking triggers Kaṁsa’s fear and accelerates preparations for the wrestling festival, while the assembly of wrestlers (Cāṇūra, Muṣṭika, etc.) and the seating of Nanda and the Vraja cowherds positions all key participants for the impending confrontation and Kaṁsa’s downfall.