Adhyaya 30
Gopī-Vipralambha: The Search for Kṛṣṇa and the Revelation of Divine Footprints
បន្ទាប់ពីរាសលីឡាកាន់តែខ្លាំង ព្រះក្រឹષ્ણាស្រាប់តែបាត់ពីភ្នែកគោពី ធ្វើឲ្យពួកនាងធ្លាក់ក្នុងវិប្រឡម្ភៈ (សេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងការបែកឆ្ងាយ)។ ពួកនាងវង្វេងក្នុងវೃន្ទាវន ដូចអ្នកបូជាឆ្កួត សួរដើមឈើ វល្លិ ទុលសី ដី និងសត្វៗ ដោយទទួលស្គាល់ព្រះក្រឹષ્ણាជា អន្តర్యាមី ដែលស្ថិតពេញគ្រប់ទី។ ការចងចាំរបស់ពួកនាងពេញលេញដល់ថ្នាក់សម្តែងឡើងវិញលីឡាកុមារភាព និងវីរភាព (ពូតនា សកដាសុរ ត្រឹណាវរត វត្សាសុរ បកាសុរ) បង្ហាញថា ស្មរណ និងកីរតន អាចធ្វើឲ្យព្រះអម្ចាស់បង្ហាញវត្តមាន។ បន្ទាប់មកពួកនាងឃើញស្នាមជើងព្រះក្រឹષ્ણាមានសញ្ញាមង្គល ប៉ុន្តែរន្ធត់ពេលឃើញស្នាមនោះលាយជាមួយស្នាមគោពីម្នាក់ផ្សេង ទើបសន្និដ្ឋានថា ព្រះអង្គនាំអ្នកស្រឡាញ់ពិសេសទៅឆ្ងាយ។ ពួកនាងអានដីដូចគម្ពីរ ដឹងពីពេលជិតស្និទ្ធ—ព្រះអង្គលើកនាង កាត់ផ្កា រៀបសក់។ មោទនភាពកើតក្នុងគោពីដែលត្រូវជ្រើស នាងសុំឲ្យព្រះអង្គលើក ហើយព្រះក្រឹષ્ણាបាត់ម្ដងទៀត បង្រៀនគ្រោះថ្នាក់នៃ māna (អំនួត)។ ពួកគោពីរកឃើញនាងសោកស្តាយ ហើយត្រឡប់ទៅជិតយមុនាក្រោមពន្លឺព្រះចន្ទ អង្គុយច្រៀងរួមគ្នា រង់ចាំការត្រឡប់មកវិញរបស់ព្រះក្រឹષ્ણា ដើម្បីភ្ជាប់ទៅវគ្គបន្ទាប់នៃរាសកថា។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अन्तर्हिते भगवति सहसैव व्रजाङ्गना: । अतप्यंस्तमचक्षाणा: करिण्य इव यूथपम् ॥ १ ॥
ព្រះសុកទេវៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ពេលព្រះភគវាន ស្រីក្រឹෂ្ណា លាក់ខ្លួនភ្លាមៗ ស្ត្រីវ្រាជៈមិនឃើញទ្រង់ទេ ក៏សោកសៅខ្លាំង ដូចហ្វូងដំរីញីដែលបាត់បង់មេហ្វូង។
Verse 2
गत्यानुरागस्मितविभ्रमेक्षितै- र्मनोरमालापविहारविभ्रमै: । आक्षिप्तचित्ता: प्रमदा रमापते- स्तास्ता विचेष्टा जगृहुस्तदात्मिका: ॥ २ ॥
ពេលគោពីនឹកឃើញអំពីចលនា ស្នាមញញឹមពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ការសម្លឹងលេង ការសន្ទនាដ៏ទាក់ទាញ និងវិហារផ្សេងៗរបស់ព្រះក្រឹෂ្ណា ចិត្តរបស់ពួកនាងត្រូវបានទាក់ទាញយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយលង់ក្នុងការចងចាំរាមាបតិ ពួកនាងចាប់ផ្តើមសម្ដែងលីឡាទិព្វរបស់ព្រះក្រឹෂ្ណា។
Verse 3
गतिस्मितप्रेक्षणभाषणादिषु प्रिया: प्रियस्य प्रतिरूढमूर्तय: । असावहं त्वित्यबलास्तदात्मिका न्यवेदिषु: कृष्णविहारविभ्रमा: ॥ ३ ॥
ដោយសារតែជ្រមុជក្នុងព្រះក្រឹෂ្ណាអ្នកជាទីស្រឡាញ់ រូបកាយគោពីបានត្រាប់តាមការដើរ ការញញឹម ការសម្លឹង និងការនិយាយរបស់ទ្រង់ ព្រមទាំងលក្ខណៈពិសេសផ្សេងៗ។ ដោយស្រវឹងក្នុងការចងចាំវិហារលីឡារបស់ក្រឹෂ្ណា ពួកនាងបាននិយាយគ្នាទៅវិញទៅមកថា «ខ្ញុំហើយជាក្រឹෂ្ណា!»
Verse 4
गायन्त्य उच्चैरमुमेव संहता विचिक्युरुन्मत्तकवद् वनाद् वनम् । पप्रच्छुराकाशवदन्तरं बहि- र्भूतेषु सन्तं पुरुषं वनस्पतीन् ॥ ४ ॥
ដោយច្រៀងសរសើរព្រះក្រឹષ્ણដោយសំឡេងខ្លាំង ពួកនាងរួមគ្នាស្វែងរកព្រះអង្គពីព្រៃមួយទៅព្រៃមួយក្នុងវೃន្ទាវន ដូចក្រុមស្ត្រីឆ្កួតស្នេហា។ ពួកនាងសួរដល់ដើមឈើទាំងឡាយអំពីព្រះអង្គ ដែលជាពរមាត្មា ស្ថិតទាំងខាងក្នុង និងខាងក្រៅសត្វស្រប់ ដូចមេឃ។
Verse 5
दृष्टो व: कच्चिदश्वत्थ प्लक्ष न्यग्रोध नो मन: । नन्दसूनुर्गतो हृत्वा प्रेमहासावलोकनै: ॥ ५ ॥
ឱដើមអស្វត្ថ ឱដើមផ្លក្ស ឱដើមញគ្រធ! តើអ្នកបានឃើញព្រះក្រឹષ્ણទេ? ព្រះបុត្រនៃនន្ទមហារាជ បានចាកទៅក្រោយពីលួចយកចិត្តយើងដោយស្នាមញញឹម និងសម្រស់ភ្នែកពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។
Verse 6
कच्चित् कुरबकाशोकनागपुन्नागचम्पका: । रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहरस्मित: ॥ ६ ॥
ឱដើមកុរបក ឱដើមអសោក ឱដើមនាគ ពុន្នាគ និងចម្បក! តើព្រះអនុជរបស់ព្រះរាម (ក្រឹષ્ણ) បានឆ្លងកាត់ទីនេះទេ—ព្រះអង្គដែលស្នាមញញឹមរបស់ព្រះអង្គបំបាត់មោទនភាពរបស់ស្ត្រីមោទន?
Verse 7
कच्चित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये । सह त्वालिकुलैर्बिभ्रद् दृष्टस्तेऽतिप्रियोऽच्युत: ॥ ७ ॥
ឱទុលសីដ៏មង្គល អ្នកដែលជាទីស្រឡាញ់នៃព្រះបាទរបស់គោវិន្ទ! តើអ្នកបានឃើញព្រះអច្យុតដ៏ជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងទេ—ព្រះអង្គដែលពាក់អ្នក ហើយមានហ្វូងឃ្មុំហុំជុំវិញពេលឆ្លងកាត់?
Verse 8
मालत्यदर्शि व: कच्चिन्मल्लिके जाति यूथिके । प्रीतिं वो जनयन् यात: करस्पर्शेन माधव: ॥ ८ ॥
ឱផ្កាមាលតី ឱផ្កាមល្លិកា ឱផ្កាជាតិ និងឱផ្កាយូថិកា! តើអ្នកបានឃើញព្រះមាធវទេ? តើព្រះអង្គបានឆ្លងកាត់ទីនេះ ដោយបង្កើតសេចក្តីរីករាយដល់អ្នកតាមការប៉ះពាល់នៃព្រះហស្តទេ?
Verse 9
चूतप्रियालपनसासनकोविदार- जम्ब्वर्कबिल्वबकुलाम्रकदम्बनीपा: । येऽन्ये परार्थभवका यमुनोपकूला: शंसन्तु कृष्णपदवीं रहितात्मनां न: ॥ ९ ॥
ឱ ដើមចូត ព្រីយាល បណស អាសន និងកោវិដារ; ឱ ដើមជាំប៊ូ អរក បិល្វ បកុល អាម្រ កដំប និងនីប! ពួករុក្ខជាតិលើច្រាំងយមុនាដែលរស់សម្រាប់ប្រយោជន៍អ្នកដទៃ សូមប្រាប់យើងកោពីដែលចិត្តវង្វេងថា ព្រះក្រឹષ્ણបានទៅតាមផ្លូវណា។
Verse 10
किं ते कृतं क्षिति तपो बत केशवाङ्घ्रि- स्पर्शोत्सवोत्पुलकिताङ्गरुहैर्विभासि । अप्यङ्घ्रिसम्भव उरुक्रमविक्रमाद् वा आहो वराहवपुष: परिरम्भणेन ॥ १० ॥
ឱ មាតាផែនដី! តើអ្នកបានធ្វើតបស្យាអ្វី ដើម្បីបានប៉ះពាល់ព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះកេសវៈ ដល់ថ្នាក់រោមកាយអ្នកឈរឡើងដោយសេចក្តីអានന്ദ ហើយអ្នកស្រស់ស្អាតយ៉ាងនេះ? តើវាកើតក្នុងអវតារបច្ចុប្បន្ន ឬពេលព្រះអង្គជាវាមនៈដើរលើអ្នក ឬក៏មុននោះទៀតពេលព្រះអង្គជាវរាហៈអោបអ្នក?
Verse 11
अप्येणपत्न्युपगत: प्रिययेह गात्रै- स्तन्वन् दृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो व: । कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जिताया: कुन्दस्रज: कुलपतेरिह वाति गन्ध: ॥ ११ ॥
ឱ មិត្តស្រី ប្រពន្ធក្តាន់! តើព្រះអច្យុតៈបានមកទីនេះជាមួយព្រះនាងជាទីស្រឡាញ់ ដើម្បីផ្តល់សេចក្តីរីករាយដល់ភ្នែកអ្នកឬ? មែនហើយ ក្លិនក្រអូបនៃមាលាផ្កាគុន្ទៈរបស់ព្រះក្រឹષ્ણ កុលបតិ កំពុងបក់មកទីនេះ—មាលានោះត្រូវបានលាបពណ៌ដោយកុងគុមពីទ្រូងនារីជាទីស្រឡាញ់ពេលព្រះអង្គអោបនាង។
Verse 12
बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतपद्मो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धै: । अन्वीयमान इह वस्तरव: प्रणामं किं वाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकै: ॥ १२ ॥
ឱ ដើមឈើទាំងឡាយ! យើងឃើញអ្នកកំពុងកោតគោរពដោយការក្រាប។ ពេលព្រះអនុជរបស់ព្រះរាមៈដើរឆ្លងកាត់ទីនេះ—ដាក់ដៃលើស្មារបស់ព្រះនាងជាទីស្រឡាញ់ កាន់ផ្កាឈូកក្នុងដៃទំនេរ ហើយមានហ្វូងឃ្មុំស្រវឹងហើរតាមមាលាដែលតុបតែងដោយមញ្ចរីទុលសី—តើព្រះអង្គបានទទួលការក្រាបរបស់អ្នកដោយសម្លឹងមើលពោរពេញដោយសេចក្តីស្នេហាឬ?
Verse 13
पृच्छतेमा लता बाहूनप्याश्लिष्टा वनस्पते: । नूनं तत्करजस्पृष्टा बिभ्रत्युत्पुलकान्यहो ॥ १३ ॥
ចូរយើងសួរវល្លិទាំងនេះអំពីព្រះក្រឹષ્ણ។ ទោះបីពួកវាកំពុងអោបដៃរបស់ស្វាមីគឺដើមឈើនេះក៏ដោយ ក៏ប្រាកដណាស់ពួកវាត្រូវបានប៉ះដោយក្រចករបស់ព្រះក្រឹષ્ણ ហើយដោយសេចក្តីអានಂದ ទើបរោមកាយលេចឡើង។
Verse 14
इत्युन्मत्तवचोगोप्य: कृष्णान्वेषणकातरा: । लीला भगवतस्तास्ता ह्यनुचक्रुस्तदात्मिका: ॥ १४ ॥
បន្ទាប់ពីនិយាយដូច្នេះ កោពីដែលកំពុងក្តៅក្រហាយក្នុងការស្វែងរកព្រះក្រឹષ્ણា បានលង់ក្នុងការចងចាំព្រះองค์ ហើយចាប់ផ្តើមសម្ដែងលីឡានានារបស់ព្រះភគវាន។
Verse 15
कस्याचित् पूतनायन्त्या: कृष्णायन्त्यपिबत् स्तनम् । तोकयित्वा रुदत्यन्या पदाहन् शकटायतीम् ॥ १५ ॥
កោពីម្នាក់សម្ដែងជាពូតនា ម្នាក់ទៀតសម្ដែងជាទារកក្រឹષ્ણា ហាក់ដូចជាកំពុងបៅទឹកដោះ។ កោពីម្នាក់ទៀតយំដូចទារក ហើយទាត់កោពីដែលសម្ដែងជាសកដាសុរា អសុររទេះ។
Verse 16
दैत्यायित्वा जहारान्यामेको कृष्णार्भभावनाम् । रिङ्गयामास काप्यङ्घ्री कर्षन्ती घोषनि:स्वनै: ॥ १६ ॥
កោពីម្នាក់សម្ដែងជាអសុរ ត្រឹណាវរតា ហើយលើកយកកោពីម្នាក់ទៀតដែលសម្ដែងជាទារកក្រឹષ્ણា។ កោពីម្នាក់ទៀតលូនទៅមក ដោយសម្លេងកងជើងលាន់ដូចសូរឃោស ហើយអូសជើងទៅ។
Verse 17
कृष्णरामायिते द्वे तु गोपायन्त्यश्च काश्चन । वत्सायतीं हन्ति चान्या तत्रैका तु बकायतीम् ॥ १७ ॥
កោពីខ្លះសម្ដែងជាក្មេងគោបាល ហើយនៅកណ្ដាលពួកគេ កោពីពីរនាក់សម្ដែងជាព្រះក្រឹષ્ણា និងព្រះរាម។ កោពីម្នាក់សម្ដែងការប្រហារវត្សាសុរា ហើយកោពីពីរនាក់សម្ដែងការប្រហារបកាសុរា។
Verse 18
आहूय दूरगा यद्वत् कृष्णस्तमनुवर्ततीम् । वेणुं क्वणन्तीं क्रीडन्तीमन्या: शंसन्ति साध्विति ॥ १८ ॥
ពេលកោពីម្នាក់អាចអនុಕರបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះថា ព្រះក្រឹષ્ણា ហៅគោដែលទៅឆ្ងាយយ៉ាងដូចម្តេច បន្លឺពិណវេណុយ៉ាងដូចម្តេច និងកម្សាន្តកីឡាលីឡាយ៉ាងដូចម្តេច កោពីផ្សេងៗក៏សរសើរ “សាធុ! សាធុ!”។
Verse 19
कस्याञ्चित् स्वभुजं न्यस्य चलन्त्याहापरा ननु । कृष्णोऽहं पश्यत गतिं ललितामिति तन्मना: ॥ १९ ॥
គោពីម្នាក់ដាក់ដៃលើស្មាមិត្តភក្តិ ដោយចិត្តជាប់នឹងព្រះក្រឹស្ណៈ ហើយដើរទៅនិយាយថា «ខ្ញុំគឺព្រះក្រឹស្ណៈ; សូមមើលលំនាំជំហានដ៏ល្អិតល្អន់របស់ខ្ញុំ!»
Verse 20
मा भैष्ट वातवर्षाभ्यां तत्त्राणं विहितं मया । इत्युक्त्वैकेन हस्तेन यतन्त्युन्निदधेऽम्बरम् ॥ २० ॥
គោពីម្នាក់និយាយថា «កុំភ័យខ្លាចខ្យល់និងភ្លៀងឡើយ; ខ្ញុំនឹងការពារអ្នក» ហើយនាងលើកក្រណាត់គ្របឡើងលើក្បាលដោយដៃម្ខាង។
Verse 21
आरुह्यैका पदाक्रम्य शिरस्याहापरां नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डकृत् ॥ २१ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ គោពីម្នាក់ឡើងលើស្មាគោពីម្នាក់ទៀត ហើយដាក់ជើងលើក្បាលនាង ពោលថា «ឯងពស់អាក្រក់ ចេញទៅ! ខ្ញុំកើតមកដើម្បីដាក់ទោសអ្នកច្រណែនទាំងឡាយ»។
Verse 22
तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् । चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा ॥ २२ ॥
បន្ទាប់មក គោពីម្នាក់ទៀតនិយាយថា «ឱ ក្មេងគោបាលទាំងឡាយ មើលភ្លើងព្រៃដ៏កាចសាហាវនេះ! បិទភ្នែកឲ្យលឿន; ខ្ញុំនឹងការពារអ្នកដោយងាយ»។
Verse 23
बद्धान्यया स्रजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले । बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति । भीता सुदृक् पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम् ॥ २३ ॥
គោពីស្គមស្រឡូនម្នាក់យកកម្រងផ្កាចងមិត្តស្រីរបស់នាងនៅជិតឧលូខល ហើយនិយាយថា «ឥឡូវខ្ញុំនឹងចងក្មេងនេះ អ្នកបំបែកឆ្នាំងប៊ឺ និងលួចប៊ឺ»។ គោពីទីពីរបិទមុខ និងភ្នែកស្រស់ស្អាត ដូចជាភ័យខ្លាច។
Verse 24
एवं कृष्णं पृच्छमाना गण्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मन: ॥ २४ ॥
ដូច្នេះ ក្រុមគោពីបានអនុវត្តតាមលីឡារបស់ព្រះក្រឹស្ណ និងសួរវល្លិ៍និងដើមឈើនៅវ្រឹន្ទាវនថា ព្រះក្រឹស្ណ ព្រះបរមាត្មា នៅទីណា; ហើយនៅជ្រុងមួយនៃព្រៃ ពួកនាងបានឃើញស្នាមជើងរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 25
पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मन: । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोजवज्राङ्कुशयवादिभि: ॥ २५ ॥
[គោពីនិយាយ:] ស្នាមជើងទាំងនេះច្បាស់ជារបស់ព្រះនន្ទសូនុ មហាត្មា ព្រោះមានសញ្ញាទង់ ផ្កាឈូក វជ្រៈ អង្គុស និងគ្រាប់យវៈជាដើម បង្ហាញច្បាស់។
Verse 26
तैस्तै: पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबला: । वध्वा: पदै: सुपृक्तानि विलोक्यार्ता: समब्रुवन् ॥ २६ ॥
គោពីបានដើរតាមស្នាមជើងជាច្រើននោះ ដើម្បីស្វែងរកផ្លូវរបស់ព្រះក្រឹស្ណ; តែពេលឃើញថាស្នាមទាំងនោះលាយបញ្ចូលយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយស្នាមជើងរបស់គូស្នេហ៍ជាទីស្រឡាញ់បំផុតរបស់ព្រះអង្គ ពួកនាងក៏រអាក់រអួលចិត្ត ហើយនិយាយដូច្នេះ។
Verse 27
कस्या: पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठाया: करेणो: करिणा यथा ॥ २७ ॥
[គោពីនិយាយ:] ស្នាមជើងទាំងនេះជារបស់គោពីណា ដែលបានដើរជាមួយនន្ទសូនុ? ព្រះអង្គប្រាកដជាបានដាក់ដៃលើស្មារបស់នាង ដូចដំរីដាក់ខ្លួនពង្រីក (ទ្រនុង) លើស្មារបស់ដំរីញីដែលដើរជាមួយ។
Verse 28
अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वर: । यन्नो विहाय गोविन्द: प्रीतो यामनयद् रह: ॥ २८ ॥
ប្រាកដណាស់ គោពីរូបនេះបានអារាធនាព្រះភគវាន ហរិ ព្រះអីស្វរ ដោយពេញលេញ; ដូច្នេះហើយ គោវិន្ទបានទុកពួកយើង ហើយដោយព្រះហឫទ័យរីករាយ នាំនាងទៅកន្លែងស្ងាត់។
Verse 29
धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्घ्य्रब्जरेणव: । यान् ब्रह्मेशौ रमा देवी दधुर्मूध्र्न्यघनुत्तये ॥ २९ ॥
ធូលីពីព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះគោវិន្ទ ពិតជាពិសិដ្ឋ; សូម្បីព្រះព្រហ្ម ព្រះសិវៈ និងទេវីរាមា ក៏យកធូលីនោះដាក់លើក្បាល ដើម្បីបំបាត់បាប។
Verse 30
तस्या अमूनि न: क्षोभं कुर्वन्त्युच्चै: पदानि यत् यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुङ्क्तेऽच्युताधरम् । न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरै: खिद्यत्सुजाताङ्घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रिय: ॥ ३० ॥
ស្នាមជើងរបស់គោពីពិសេសនោះធ្វើឲ្យយើងរំខានចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងចំណោមគោពីទាំងអស់ មានតែនាងម្នាក់ដែលអច្យុតនាំទៅកន្លែងស្ងាត់ ដើម្បីអោយនាងសោយរសជាតិពីបបូរមាត់របស់ក្រឹષ્ણ។ មើលទៅ នៅទីនេះមិនឃើញស្នាមជើងនាងទេ; ច្បាស់ណាស់ស្មៅនិងមែកពន្លកបានធ្វើឲ្យបាតជើងទន់ភ្លន់ឈឺ ដូច្នេះព្រះស្នេហាបានលើកនាងទៅ។
Verse 31
इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्य: पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिन: । अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ॥ ३१ ॥
ឱគោពីទាំងឡាយ សូមមើល—នៅទីនេះ ស្នាមជើងរបស់ក្រឹષ્ણអ្នកពោរពេញដោយស្នេហា ចុះជ្រៅជាងមុន ព្រោះព្រះអង្គកំពុងទ្រាំទម្ងន់នៃអ្នកស្រឡាញ់។ ហើយនៅទីនេះ ក្មេងប្រុសឆ្លាតវៃនោះប្រាកដជាបានដាក់នាងចុះ ដើម្បីប្រមូលផ្កា។
Verse 32
अत्र प्रसूनावचय: प्रियार्थे प्रेयसा कृत: । प्रपदाक्रमण एते पश्यतासकले पदे ॥ ३२ ॥
សូមមើល—នៅទីនេះ ក្រឹષ્ણជាទីស្រឡាញ់បានប្រមូលផ្កាសម្រាប់អ្នកស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គ។ នៅទីនេះមានតែស្នាមផ្នែកខាងមុខនៃជើងប៉ុណ្ណោះ ព្រោះព្រះអង្គឈរលើចុងម្រាមជើងដើម្បីឈានដល់ផ្កា។
Verse 33
केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्या: कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम् ॥ ३३ ॥
ប្រាកដណាស់ នៅទីនេះ ក្រឹષ્ણអ្នកពោរពេញដោយស្នេហា បានតុបតែងសក់របស់អ្នកស្រឡាញ់។ ខណៈពេលចងមកុដពីផ្កាដែលបានប្រមូល ព្រះអង្គបានអង្គុយនៅទីនេះជាមួយនាង។
Verse 34
रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डित: । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥ ३४ ॥
ព្រះស្រីក្រឹષ્ણបានរីករាយលេងជាមួយនាងគោពីនោះ ទោះបីព្រះองค์ជាអាត្មរតៈ អាត្មារាម និងពេញលេញក្នុងព្រះអង្គផ្ទាល់។ ដោយនេះ ព្រះองค์បានបង្ហាញភាពអាណិតនៃបុរសកាម និងភាពចិត្តរឹងរបស់ស្ត្រីដែលមានចិត្តអាក្រក់។
Verse 35
इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥
ដូច្នេះ ក្រុមគោពីដែលចិត្តវង្វេង បានដើរលេងក្នុងព្រៃ ហើយចង្អុលបង្ហាញសញ្ញានានានៃលីឡារបស់ព្រះក្រឹષ્ણ។ គោពីដែលព្រះក្រឹષ્ણនាំទៅកាន់ព្រៃស្ងាត់ បន្ទាប់ពីទុកស្ត្រីវ័យក្មេងផ្សេងៗទាំងអស់ នាងចាប់ផ្តើមគិតថាខ្លួនជាស្ត្រីល្អបំផុតក្នុងចំណោមស្ត្រីទាំងពួង។
Verse 36
इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥
នាងគោពីនោះគិតថាខ្លួនជាស្ត្រីល្អបំផុតក្នុងចំណោមស្ត្រីទាំងពួង៖ «ព្រះក្រឹષ્ણជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំ បានទុកគោពីផ្សេងៗដែលត្រូវកាមទេវជំរុញ ហើយទទួលស្នេហាជាមួយខ្ញុំតែម្នាក់»។ ដូច្នេះនាងត្រូវមោហៈដោយមោទនភាព។
Verse 37
ततो गत्वा वनोद्देशं दृप्ता केशवमब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मन: ॥ ३७ ॥
បន្ទាប់មក ពេលទៅដល់តំបន់មួយនៃព្រៃ នាងគោពីដែលពោរពេញដោយមោទនភាព បាននិយាយទៅកាន់ព្រះកេសវៈថា «ខ្ញុំមិនអាចដើរទៀតបានទេ សូមនាំខ្ញុំទៅកន្លែងដែលព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះองค์ចង់ទៅ»។
Verse 38
एवमुक्त: प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्ण: सा वधूरन्वतप्यत ॥ ३८ ॥
ពេលបានឮដូច្នោះ ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់នាងជាទីស្រឡាញ់ថា «ឡើងលើស្មារបស់ខ្ញុំ»។ ប៉ុន្តែភ្លាមៗក្រោយព្រះបន្ទូលនោះ ព្រះក្រឹષ્ણបានអន្តរធាន។ នាងជាទីស្រឡាញ់ក៏មានការសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំងភ្លាមៗ។
Verse 39
हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्वासि क्वासि महाभुज । दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ॥ ३९ ॥
នាងស្រែកយំថា៖ «ឱ ព្រះនាថ! ឱ ព្រះស្នេហា! ឱ អ្នកជាទីស្រឡាញ់បំផុត! ព្រះអង្គនៅទីណា នៅទីណា? ឱ មិត្តសហាយមានព្រះពាហុដ៏ខ្លាំង សូមបង្ហាញព្រះសាន្និធិដល់ខ្ញុំ ជាទាសីក្រីក្រ»
Verse 40
श्रीशुक उवाच अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्गं गोप्योऽविदूरित: । ददृशु: प्रियविश्लेषान्मोहितां दु:खितां सखीम् ॥ ४० ॥
ព្រះស្រីសុកទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខណៈដែលកោពីកំពុងស្វែងរកផ្លូវរបស់ព្រះភគវាន ពួកនាងបានឃើញសហាយរបស់ខ្លួននៅមិនឆ្ងាយ; នាងវង្វេងចិត្ត និងទុក្ខសោកដោយព្រោះការបែកពីព្រះស្នេហា។
Verse 41
तया कथितमाकर्ण्य मानप्राप्तिं च माधवात् । अवमानं च दौरात्म्याद् विस्मयं परमं ययु: ॥ ४१ ॥
ពួកនាងបានស្តាប់រឿងដែលនាងប្រាប់—ថា ព្រះមាធវបានប្រទានកិត្តិយសដល់នាង ប៉ុន្តែដោយសារអាកប្បកិរិយាមិនល្អរបស់នាង នាងបានទទួលការអាម៉ាស់—កោពីទាំងឡាយភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 42
ततोऽविशन्वनं चन्द्रज्योत्स्ना यावद् विभाव्यते । तम: प्रविष्टमालक्ष्य ततो निववृतु: स्त्रिय: ॥ ४२ ॥
បន្ទាប់មក កោពីបានចូលទៅក្នុងព្រៃស្វែងរកព្រះក្រឹષ્ણ ដល់តែចំណុចដែលពន្លឺព្រះចន្ទនៅតែអាចមើលឃើញ; ប៉ុន្តែពេលឃើញភាពងងឹតគ្របដណ្តប់ ពួកនាងក៏ត្រឡប់ក្រោយ។
Verse 43
तन्मनस्कास्तदालापास्तद्विचेष्टास्तदात्मिका: । तद्गुणानेव गायन्त्यो नात्मगाराणि सस्मरु: ॥ ४३ ॥
ចិត្តរបស់ពួកនាងជាប់លាប់នៅលើព្រះអង្គ; ពួកនាងនិយាយតែអំពីព្រះអង្គ សម្ដែងលីឡារបស់ព្រះអង្គ ហើយមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនពេញដោយព្រះសាន្និធិ។ ពេលច្រៀងសរសើរគុណធម៌ដ៏ទេវីយ៍របស់ព្រះក្រឹષ્ણ ពួកនាងភ្លេចផ្ទះរបស់ខ្លួនទាំងស្រុង។
Verse 44
पुन: पुलिनमागत्य कालिन्द्या: कृष्णभावना: । समवेता जगु: कृष्णं तदागमनकाङ्क्षिता: ॥ ४४ ॥
ពួកគោពីបានត្រឡប់មកកាន់ច្រាំងទន្លេកាលិន្ទីម្តងទៀត។ ដោយចិត្តជាប់ក្នុងការសមាធិលើព្រះក្រឹស្ណ និងប្រាថ្នាឲ្យព្រះអង្គយាងមក ពួកនាងអង្គុយរួមគ្នាច្រៀងសរសើរព្រះក្រឹស្ណ។
Frequently Asked Questions
In the rasa context, Kṛṣṇa’s disappearance intensifies prema through vipralambha, where separation deepens remembrance, humility, and single-pointed longing. It also exposes subtle ego (māna) and reorients devotion from possessiveness to surrender. Traditional Vaiṣṇava readings emphasize that the Lord’s ‘absence’ is a pedagogical līlā: He becomes more present in the devotees’ consciousness, transforming longing into heightened bhakti.
Their līlā-anukaraṇa is not theatrical imitation for entertainment but an overflow of absorption (tad-ātmya) in Kṛṣṇa. It demonstrates bhakti as embodied remembrance: guṇa-kīrtana and smaraṇa become so vivid that the devotees experience the Lord’s qualities and actions as immediate reality. Commentarial traditions treat this as evidence of the gopīs’ unsurpassed bhāva, where the mind, speech, and body naturally align with Kṛṣṇa-centered consciousness.
The text presents her as Kṛṣṇa’s dearmost consort in that moment (commonly understood in Gauḍīya tradition as Śrī Rādhā), and the narrative uses this to reveal two teachings: (1) Kṛṣṇa reciprocates uniquely with each devotee’s love, and (2) even intimate favor can become spiritually dangerous if it produces pride. The episode culminates in her remorse when Kṛṣṇa disappears, underscoring humility as intrinsic to mature prema.
The symbols (dhvaja/flag, padma/lotus, vajra/thunderbolt, aṅkuśa/elephant goad, yava/barleycorn, etc.) mark Kṛṣṇa as mahā-puruṣa and Bhagavān, turning the forest floor into a readable theology. Devotion here becomes interpretive practice: the gopīs ‘read’ līlā through signs, deducing intimacy, compassion (carrying the beloved), and play. In bhakti hermeneutics, pāda-cihna also signifies refuge—contact with the Lord’s feet as the purifier revered by Brahmā, Śiva, and Lakṣmī.