Adhyaya 15
Paugaṇḍa Cowherding, Tālavana, the Slaying of Dhenukāsura, and Revival from Poisoned Yamunā Water
ពេលព្រះក្រឹෂ್ಣ និងព្រះបលរាម ចូលវ័យ paugaṇḍa អ្នកចាស់វ្រាជអនុញ្ញាតឲ្យពួកទ្រង់ចិញ្ចឹមគោ បើកដំណាក់កាលថ្មីនៃវ្រាជលីឡា។ វ្រਿੰਦាវនបង្ហាញជាអេកូឡូស៊ីបរិសុទ្ធ៖ ដើមឈើទ្រេតគោរព សត្វឃ្មុំ និងបក្សីដូចជាសរសើរព្រះអម្ចាស់ ហើយសូរស្លុតព្រះក្រឹෂ್ಣដឹកនាំហ្វូងគោក្លាយជាពិធីបូជានៃធម្មជាតិចំពោះ Īśa។ ព្រះក្រឹෂṇ លេងសើចត្រាប់តាមសត្វបក្សី និងសត្វព្រៃ ខណៈក្មេងគោបម្រើទ្រង់ទាំងពីរជាមិត្តជិតស្និទ្ធ (sakhya-rasa) បង្ហាញថាព្រះភគវានលាក់អៃស្វរយក្រោម yogamāyā។ តាមសំណើក្មេងៗចង់បានផ្លែ tāla ក្រអូប ព្រះបងប្អូនចូល Tālavana; ព្រះបលរាមញ័រដើមត្នោត ធេនុកាសុរាវាយប្រហារ ត្រូវសម្លាប់ ហើយអាសុរារូបលាផ្សេងៗក៏ត្រូវបញ្ចប់ ដោយព្រៃក្លាយជាកន្លែងចូលបាន និងផ្តល់អាហារវិញ—poṣaṇa ជាការស្ដារឡើងវិញទាំងធម្មជាតិ និងសង្គម។ ត្រឡប់វ្រាជ កោពីទទួលដർശន និងការថែទាំមាតាបិតារបស់យសោដា–រោហិṇī បំពេញវដ្តថ្ងៃ។ ចុងក្រោយ ពេលគ្មានព្រះបលរាម ព្រះក្រឹෂṇ ប្រោសឲ្យគោ និងក្មេងៗដែលដួលដោយទឹកយមុនាពុល រស់ឡើងវិញដោយទស្សនៈដូចទឹកអម្រឹត បង្កើតផ្លូវទៅការប្រឈមប្រភពពុល (លំដាប់កាលិយា)។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच ततश्च पौगण्डवय:श्रीतौ व्रजे बभूवतुस्तौ पशुपालसम्मतौ । गाश्चारयन्तौ सखिभि: समं पदै- र्वृन्दावनं पुण्यमतीव चक्रतु: ॥ १ ॥
ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ បន្ទាប់មក នៅពេលព្រះរាម និងព្រះក្រឹស្ណៈឈានដល់វ័យបៅគណ្ឌ (៦ ដល់ ១០) ខណៈស្នាក់នៅវ្រាជា ពួកគោបាលបានអនុញ្ញាតឲ្យព្រះអង្គទាំងពីរទទួលភារកិច្ចចិញ្ចឹមគោ។ ជាមួយមិត្តភក្តិ ព្រះកុមារទាំងពីរបានធ្វើឲ្យវೃន្ទាវនបរិសុទ្ធយ៉ាងខ្លាំង ដោយស្នាមជើងដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ។
Verse 2
तन्माधवो वेणुमुदीरयन् वृतो गोपैर्गृणद्भि: स्वयशो बलान्वित: । पशून् पुरस्कृत्य पशव्यमाविशद् विहर्तुकाम: कुसुमाकरं वनम् ॥ २ ॥
បន្ទាប់មក ដោយប្រាថ្នាចង់រីករាយលីឡា ព្រះមាធវៈបានផ្លុំខ្លុយ (វេណុ) ខណៈដែលក្មេងគោបាលច្រៀងសរសើរព្រះកិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គ ហើយមានព្រះបលរាមជាគូដំណើរ។ ព្រះអង្គនាំហ្វូងគោទៅមុខ ហើយចូលទៅក្នុងព្រៃវೃន្ទាវនដែលពោរពេញដោយផ្កា និងសម្បូរមេតសម្រាប់សត្វ។
Verse 3
तन्मञ्जुघोषालिमृगद्विजाकुलं महन्मन:प्रख्यपय:सरस्वता । वातेन जुष्टं शतपत्रगन्धिना निरीक्ष्य रन्तुं भगवान् मनो दधे ॥ ३ ॥
ព្រះអម្ចាស់បានទតឃើញព្រៃនោះ—ដែលលាន់ឮដោយសំឡេងផ្អែមល្ហែមរបស់ឃ្មុំ សត្វព្រៃ និងបក្សី; ត្រូវបានលម្អដោយស្រះទឹកស្អាតថ្លា ដូចចិត្តរបស់មហាត្មា; ហើយមានខ្យល់នាំក្លិនក្រអូបនៃផ្កាឈូករយក្រពេញ—ព្រះក្រឹស្ណៈបានដាក់ចិត្តរីករាយលេងនៅទីនោះ។
Verse 4
स तत्र तत्रारुणपल्लवश्रिया फलप्रसूनोरुभरेण पादयो: । स्पृशच्छिखान् वीक्ष्य वनस्पतीन् मुदा स्मयन्निवाहाग्रजमादिपूरुष: ॥ ४ ॥
ព្រះអាទិបុរសបានឃើញថា ដើមឈើធំៗដែលមានពន្លកក្រហមស្រស់ និងទម្ងន់ផ្លែផ្កាច្រើន កំពុងកោងចុះ ដោយចុងមែកដូចជាចង់ប៉ះព្រះបាទរបស់ព្រះองค์។ ព្រះองค์ញញឹមស្រាលៗ ហើយមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់បងប្រុស។
Verse 5
श्रीभगवानुवाच अहो अमी देववरामरार्चितं पादाम्बुजं ते सुमन:फलार्हणम् । नमन्त्युपादाय शिखाभिरात्मन- स्तमोऽपहत्यै तरुजन्म यत्कृतम् ॥ ५ ॥
ព្រះស្រីភគវានមានព្រះបន្ទូលថា «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ប្រសើរបំផុត! សូមមើល—ដើមឈើទាំងនេះកំពុងកោតក្បាលចុះចំពោះព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ ដែលសូម្បីទេវតាអមតៈក៏គោរពបូជាផងដែរ ហើយថ្វាយផ្កានិងផ្លែ ដើម្បីបំបាត់ភាពងងឹតនៃអវិជ្ជា ដែលបណ្តាលឲ្យពួកវាកើតជាដើមឈើ»។
Verse 6
एतेऽलिनस्तव यशोऽखिललोकतीर्थं गायन्त आदिपुरुषानुपथं भजन्ते । प्रायो अमी मुनिगणा भवदीयमुख्या गूढं वनेऽपि न जहत्यनघात्मदैवम् ॥ ६ ॥
ឱ បុរសដើមកំណើត! សត្វឃ្មុំទាំងនេះកំពុងច្រៀងសរសើរព្រះកេរ្តិ៍របស់ព្រះអង្គ ដែលជាទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធសម្រាប់លោកទាំងមូល ហើយពួកវាប្រតិបត្តិភជនដោយដើរតាមផ្លូវរបស់ព្រះអង្គ។ ពួកវាប្រាកដជាមុនីដ៏អធិក និងជាភក្តិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះអង្គ; ទោះព្រះអង្គលាក់ខ្លួនក្នុងព្រៃក៏ដោយ ឱ អ្នកគ្មានបាប ពួកវាមិនបោះបង់ព្រះដ៏គួរគោរពរបស់ពួកវាទេ។
Verse 7
नृत्यन्त्यमी शिखिन ईड्य मुदा हरिण्य: कुर्वन्ति गोप्य इव ते प्रियमीक्षणेन । सूक्तैश्च कोकिलगणा गृहमागताय धन्या वनौकस इयान् हि सतां निसर्ग: ॥ ७ ॥
ឱ ព្រះអង្គដែលគួរឲ្យគោរពបូជា! មយូរទាំងនេះកំពុងរាំដោយសេចក្តីរីករាយ; មេក្តាន់ទាំងនេះធ្វើឲ្យព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យដោយសម្លឹងស្នេហា ដូចជាគោពី; ហើយក្រុមកុកគូក៏គោរពព្រះអង្គដោយបទសូក្តដូចវេទៈ ដូចជាការស្វាគមន៍ភ្ញៀវមកដល់ផ្ទះ។ អ្នករស់នៅព្រៃទាំងនេះពិតជាធន្យ; ព្រោះនេះហើយជាសភាពធម្មជាតិនៃសត្ដបុរស នៅពេលទទួលមហាត្មាជាភ្ញៀវ។
Verse 8
धन्येयमद्य धरणी तृणवीरुधस्त्वत्- पादस्पृशो द्रुमलता: करजाभिमृष्टा: । नद्योऽद्रय: खगमृगा: सदयावलोकै- र्गोप्योऽन्तरेण भुजयोरपि यत्स्पृहा श्री: ॥ ८ ॥
ថ្ងៃនេះផែនដីនេះក្លាយជាធន្យយ៉ាងยิ่ง ព្រោះព្រះអង្គបានប៉ះស្មៅនិងរុក្ខជាតិទាបៗដោយព្រះបាទ ហើយបានលួងលោមដើមឈើនិងវល្លិដោយក្រចកម្រាមដៃ។ ដោយសម្លឹងមេត្តា ព្រះអង្គបានអនុគ្រោះដល់ទន្លេ ភ្នំ បក្សី និងសត្វព្រៃ។ ប៉ុន្តែលើសពីអ្វីទាំងអស់ ព្រះអង្គបានអោបក្រសោបគោពីនៅចន្លោះព្រះបាហាទាំងពីរ—ព្រះគុណដែលសូម្បីតែព្រះនាងស្រីលក្ខ្មីក៏ប្រាថ្នា។
Verse 9
श्रीशुक उवाच एवं वृन्दावनं श्रीमत् कृष्ण: प्रीतमना: पशून् । रेमे सञ्चारयन्नद्रे: सरिद्रोध:सु सानुग: ॥ ९ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដូច្នេះ ព្រះភគវាន ស្រីក្រឹෂ្ណៈ បានបង្ហាញព្រះហរទ័យពេញចិត្តចំពោះព្រៃវೃន្ទាវនដ៏រុងរឿង និងអ្នកស្នាក់នៅទីនោះ ហើយបានរីករាយក្នុងការចិញ្ចឹមគោ និងសត្វផ្សេងៗ ជាមួយមិត្តគោបាល នៅលើច្រាំងទន្លេយមុនា ក្រោមភ្នំគោវರ್ಧន។
Verse 10
क्वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिष्वनुव्रतै: । उपगीयमानचरित: पथि सङ्कर्षणान्वित: ॥ १० ॥ अनुजल्पति जल्पन्तं कलवाक्यै: शुकं क्वचित् । क्वचित्सवल्गु कूजन्तमनुकूजति कोकिलम् । क्वचिच्च कालहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिणं हासयन् क्वचित् ॥ ११ ॥ मेघगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशून् । क्वचिदाह्वयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ॥ १२ ॥
ពេលខ្លះ ឃ្មុំក្នុងវೃន្ទាវន ស្រវឹងដោយរសភក្តិ បិទភ្នែកហើយច្រៀង; នៅពេលព្រះស្រីក្រឹෂ្ណៈដើរតាមផ្លូវព្រៃជាមួយសង្គර්ෂណ (ព្រះបលរាម) ខណៈមិត្តៗច្រៀងសរសើរលីឡារបស់ព្រះองค์ ព្រះองค์ក៏ច្រៀងតាមសំឡេងឃ្មុំដែរ។
Verse 11
क्वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिष्वनुव्रतै: । उपगीयमानचरित: पथि सङ्कर्षणान्वित: ॥ १० ॥ अनुजल्पति जल्पन्तं कलवाक्यै: शुकं क्वचित् । क्वचित्सवल्गु कूजन्तमनुकूजति कोकिलम् । क्वचिच्च कालहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिणं हासयन् क्वचित् ॥ ११ ॥ मेघगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशून् । क्वचिदाह्वयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ॥ १२ ॥
ពេលខ្លះ ព្រះองค์លេងល្បែងដោយលើកសំឡេងតាមការច្រៀងច្រៀវរបស់សេក; ពេលខ្លះតាមសំឡេងកូកិលដ៏ផ្អែម; ពេលខ្លះតាមសំឡេងហង្ស; ហើយពេលខ្លះទៀត ព្រះองค์រាំតាមមយូរ ក៏ធ្វើឲ្យមិត្តគោបាលសើចសប្បាយ។
Verse 12
क्वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिष्वनुव्रतै: । उपगीयमानचरित: पथि सङ्कर्षणान्वित: ॥ १० ॥ अनुजल्पति जल्पन्तं कलवाक्यै: शुकं क्वचित् । क्वचित्सवल्गु कूजन्तमनुकूजति कोकिलम् । क्वचिच्च कालहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिणं हासयन् क्वचित् ॥ ११ ॥ मेघगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशून् । क्वचिदाह्वयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ॥ १२ ॥
ពេលខ្លះ ដោយសំឡេងជ្រៅដូចសូរផ្គររបស់មេឃ ព្រះองค์ហៅសត្វដែលដើរចេញឆ្ងាយពីហ្វូង ដោយហៅតាមឈ្មោះដោយក្តីស្រឡាញ់; សំឡេងហៅដ៏មនោរម្យនោះធ្វើឲ្យគោ និងក្មេងគោបាលទាំងឡាយមន្តស្នេហ៍។
Verse 13
चकोरक्रौञ्चचक्राह्वभारद्वाजांश्च बर्हिण: । अनुरौति स्म सत्त्वानां भीतवद् व्याघ्रसिंहयो: ॥ १३ ॥
ពេលខ្លះ ព្រះองค์ស្រែកលេងដោយលើកសំឡេងតាមបក្សីដូចជា ចកោរ ក្រោញច ចក្រហ្វា ភារទ្វាជ និងមយូរ; ហើយពេលខ្លះ ព្រះองค์រត់ទៅជាមួយសត្វតូចៗ ដូចជាកំពុងខ្លាចខ្លា និងសីហៈជាការលេងសើច។
Verse 14
क्वचित् क्रीडापरिश्रान्तं गोपोत्सङ्गोपबर्हणम् । स्वयं विश्रमयत्यार्यं पादसंवाहनादिभि: ॥ १४ ॥
ពេលខ្លះ ព្រះបលរាម បងប្រុសធំ នឿយហត់ពីការលេង ហើយដេកដោយដាក់ក្បាលលើភ្លៅក្មេងគោបាល; នៅពេលនោះ ព្រះភគវាន ស្រីក្រឹស្ណា ទ្រង់ផ្ទាល់ម៉ាស្សាព្រះបាទ និងបម្រើដោយវិធីផ្សេងៗ ដើម្បីឲ្យទ្រង់សម្រាក។
Verse 15
नृत्यतो गायत: क्वापि वल्गतो युध्यतो मिथ: । गृहीतहस्तौ गोपालान् हसन्तौ प्रशशंसतु: ॥ १५ ॥
ពេលខ្លះ ក្មេងគោបាលរាំ ច្រៀង រត់លោត និងប្រយុទ្ធគ្នាលេងៗ; ព្រះស្រីក្រឹស្ណា និងព្រះបលរាម ឈរជិតគ្នា កាន់ដៃគ្នា សរសើរកិច្ចកីឡារបស់មិត្តៗ ហើយសើចរីករាយ។
Verse 16
क्वचित् पल्लवतल्पेषु नियुद्धश्रमकर्शित: । वृक्षमूलाश्रय: शेते गोपोत्सङ्गोपबर्हण: ॥ १६ ॥
ពេលខ្លះ ព្រះស្រីក្រឹស្ណា នឿយហត់ពីការប្រយុទ្ធលេងៗ ហើយដេកនៅក្រោមដើមឈើជិតឫស លើគ្រែធ្វើពីមែកទន់ និងកំពូលកូនក芽 ដោយយកភ្លៅមិត្តគោបាលជាខ្នើយ។
Verse 17
पादसंवाहनं चक्रु: केचित्तस्य महात्मन: । अपरे हतपाप्मानो व्यजनै: समवीजयन् ॥ १७ ॥
បន្ទាប់មក ក្មេងគោបាលមហាត្មាខ្លះ ម៉ាស្សាព្រះបាទដូចផ្កាឈូករបស់ទ្រង់; អ្នកដទៃ ដែលស្អាតពីបាប ក៏ប្រើកង្ហារយ៉ាងជំនាញ ដើម្បីបក់ខ្យល់បម្រើព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិឧត្តម។
Verse 18
अन्ये तदनुरूपाणि मनोज्ञानि महात्मन: । गायन्ति स्म महाराज स्नेहक्लिन्नधिय: शनै: ॥ १८ ॥
ឱ មហារាជ ក្មេងៗផ្សេងទៀតច្រៀងបទចម្រៀងដ៏ទាក់ទាញសមស្របនឹងឱកាស ដោយសូរស្រាលៗ; ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះអម្ចាស់ បេះដូងរបស់ពួកគេរលាយទន់ភ្លន់។
Verse 19
एवं निगूढात्मगति: स्वमायया गोपात्मजत्वं चरितैर्विडम्बयन् । रेमे रमालालितपादपल्लवो ग्राम्यै: समं ग्राम्यवदीशचेष्टित: ॥ १९ ॥
ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិរាជ ដែលព្រះបាទដូចផ្កាឈូកទន់ភ្លន់ត្រូវបានព្រះនាងលក្ខ្មីបម្រើ បានលាក់បាំងព្រះអំណាចដ៏លើសលប់ដោយមាយាខាងក្នុង ហើយលេងលីឡាដូចជាកូនអ្នកគោបាល។ ទោះជាសប្បាយរីករាយដូចក្មេងជនបទជាមួយមិត្តភក្តិ ក៏ព្រះអង្គនៅតែបង្ហាញអ чуд្ភុតកិច្ចដែលមានតែព្រះជាម្ចាស់ប៉ុណ្ណោះអាចធ្វើបាន។
Verse 20
श्रीदामा नाम गोपालो रामकेशवयो: सखा । सुबलस्तोककृष्णाद्या गोपा: प्रेम्णेदमब्रुवन् ॥ २० ॥
ម្តងមួយ ក្មេងគោបាល—ស្រីដាមា មិត្តជិតស្និទ្ធរបស់ព្រះរាម និងព្រះក្រឹષ્ણ ព្រមទាំង សុបលៈ ស្តោកក្រឹષ્ણ និងអ្នកដទៃ—បាននិយាយពាក្យដូចតទៅនេះដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។
Verse 21
राम राम महाबाहो कृष्ण दुष्टनिबर्हण । इतोऽविदूरे सुमहद् वनं तालालिसङ्कुलम् ॥ २१ ॥
[ក្មេងគោបាលនិយាយថា:] ឱ ព្រះរាម ព្រះរាម មហាបាហូ! ឱ ព្រះក្រឹષ્ણ អ្នកបំផ្លាញមនុស្សអាក្រក់! មិនឆ្ងាយពីទីនេះទេ មានព្រៃធំមួយពោរពេញដោយជួរដើមត្នោត។
Verse 22
फलानि तत्र भूरीणि पतन्ति पतितानि च । सन्ति किन्त्ववरुद्धानि धेनुकेन दुरात्मना ॥ २२ ॥
ក្នុងព្រៃនោះ មានផ្លែឈើជាច្រើនធ្លាក់ពីដើម ហើយជាច្រើនក៏ធ្លាក់ស្រាប់នៅលើដី។ ប៉ុន្តែផ្លែឈើទាំងអស់ត្រូវបានអារក្សធេនុគៈអ្នកចិត្តអាក្រក់រារាំង និងយាមកាម។
Verse 23
सोऽतिवीर्योऽसुरो राम हे कृष्ण खररूपधृक् । आत्मतुल्यबलैरन्यैर्ज्ञातिभिर्बहुभिर्वृत: ॥ २३ ॥
ឱ ព្រះរាម ឱ ព្រះក្រឹષ્ણ! ធេនុគៈជាអារក្សមានកម្លាំងខ្លាំងយ៉ាងยิ่ง ហើយបានកាន់រូបជាសត្វលា។ គេត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយញាតិមិត្ត និងសហព័ន្ធជាច្រើនដែលមានកម្លាំងស្មើគ្នា និងកាន់រូបស្រដៀងគ្នា។
Verse 24
तस्मात् कृतनराहाराद् भीतैर्नृभिरमित्रहन् । न सेव्यते पशुगणै: पक्षिसङ्घैर्विवर्जितम् ॥ २४ ॥
ព្រោះអសុរ ធេនុការបានស៊ីមនុស្ស ដូច្នេះមនុស្ស និងសត្វទាំងឡាយភ័យខ្លាចមិនហ៊ានទៅព្រៃតាលា។ ឱ ព្រះអ្នកសម្លាប់សត្រូវ សូម្បីក្រុមបក្សីក៏ជៀសវាងព្រៃនោះ។
Verse 25
विद्यन्तेऽभुक्तपूर्वाणि फलानि सुरभीणि च । एष वै सुरभिर्गन्धो विषूचीनोऽवगृह्यते ॥ २५ ॥
នៅទីនោះមានផ្លែឈើក្រអូបដែលមិនធ្លាប់មានអ្នកណាសាករសជាតិ។ មើលទៅ ក្លិនក្រអូបផ្លែតាលាកំពុងរាលដាលទៅគ្រប់ទិស។
Verse 26
प्रयच्छ तानि न: कृष्ण गन्धलोभितचेतसाम् । वाञ्छास्ति महती राम गम्यतां यदि रोचते ॥ २६ ॥
ឱ ព្រះក្រឹស្ណា សូមយកផ្លែទាំងនោះមកឲ្យយើង; ចិត្តយើងត្រូវបានទាក់ទាញដោយក្លិនក្រអូប។ ឱ ព្រះរាមា ក្តីប្រាថ្នារបស់យើងធំណាស់; បើព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ យើងទៅព្រៃតាលាក៏បាន។
Verse 27
एवं सुहृद्वच: श्रुत्वा सुहृत्प्रियचिकीर्षया । प्रहस्य जग्मतुर्गोपैर्वृतौ तालवनं प्रभू ॥ २७ ॥
ព្រះក្រឹស្ណា និងព្រះបលរាមា បានស្តាប់ពាក្យសម្តីរបស់មិត្តជាទីស្រឡាញ់ ហើយសើចឡើង; ដោយចង់ធ្វើឲ្យពួកគេរីករាយ ព្រះអង្គទាំងពីរចេញដំណើរទៅតាលវនៈ ដោយមានក្មេងគោបាលព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 28
बल: प्रविश्य बाहुभ्यां तालान् सम्परिकम्पयन् । फलानि पातयामास मतङ्गज इवौजसा ॥ २८ ॥
ព្រះបលរាមា ចូលទៅក្នុងព្រៃតាលាជាមុន។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គប្រើដៃទាំងពីរញ័រដើមតាលាដោយកម្លាំងដូចដំរីកំពុងក្រហាយ បណ្ដាលឲ្យផ្លែតាលាធ្លាក់ចុះលើដី។
Verse 29
फलानां पततां शब्दं निशम्यासुररासभ: । अभ्यधावत् क्षितितलं सनगं परिकम्पयन् ॥ २९ ॥
ពេលឮសំឡេងផ្លែឈើធ្លាក់ អសុររូបលា ធេនុការត់មកវាយប្រហារ ធ្វើឲ្យដី និងដើមឈើញ័ររញ្ជួយ។
Verse 30
समेत्य तरसा प्रत्यग् द्वाभ्यां पद्भ्यां बलं बली । निहत्योरसि काशब्दं मुञ्चन् पर्यसरत् खल: ॥ ३० ॥
អសុរដ៏ខ្លាំងនោះប្រញាប់មកជិតព្រះបលទេវ ហើយទាត់ទ្រូងព្រះអង្គដោយក្រចកជើងក្រោយទាំងពីរ; បន្ទាប់មកវារត់វង់ទៅមក ព្រមទាំងស្រែកខ្លាំង។
Verse 31
पुनरासाद्य संरब्ध उपक्रोष्टा पराक् स्थित: । चरणावपरौ राजन् बलाय प्राक्षिपद् रुषा ॥ ३१ ॥
ឱ ព្រះរាជា! ធេនុកាដែលកំពុងខឹងក្រហាយ បានចូលមកជិតព្រះបលរាមម្តងទៀត ហើយឈរបែរខ្នង; បន្ទាប់មកវាស្រែកដោយកំហឹង ហើយបោះជើងក្រោយទាំងពីរទៅលើព្រះអង្គ។
Verse 32
स तं गृहीत्वा प्रपदोर्भ्रामयित्वैकपाणिना । चिक्षेप तृणराजाग्रे भ्रामणत्यक्तजीवितम् ॥ ३२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះបលរាមចាប់ក្រចកជើងវា ហើយបង្វិលវាដោយដៃតែមួយ រួចបោះទៅលើកំពូលដើមត្នោត; ការបង្វិលដ៏ខ្លាំងនោះបានផ្តាច់ជីវិតធេនុកា។
Verse 33
तेनाहतो महातालो वेपमानो बृहच्छिरा: । पार्श्वस्थं कम्पयन् भग्न: स चान्यं सोऽपि चापरम् ॥ ३३ ॥
ពេលរាងកាយវាប៉ះ ទាលធំជាងគេក្នុងព្រៃក៏ញ័ររញ្ជួយ ហើយបាក់ជាមួយកំពូលធ្ងន់ៗ; ការញ័រនោះធ្វើឲ្យដើមជិតខាងក៏ញ័រ បាក់ ហើយទៅប៉ះដើមមួយទៀត—ដូច្នេះដើមទាលជាច្រើនបានញ័រ និងបាក់បែក។
Verse 34
बलस्य लीलयोत्सृष्टखरदेहहताहता: । तालाश्चकम्पिरे सर्वे महावातेरिता इव ॥ ३४ ॥
ដោយលីឡារបស់ព្រះបលរាម ដែលបានបោះរាងអសុរលាទៅលើកំពូលដើមត្នោតខ្ពស់បំផុត ដើមត្នោតទាំងអស់បានរញ្ជួយ និងប៉ះទង្គិចគ្នា ដូចជាត្រូវខ្យល់ព្យុះខ្លាំងបក់។
Verse 35
नैतच्चित्रं भगवति ह्यनन्ते जगदीश्वरे । ओतप्रोतमिदं यस्मिंस्तन्तुष्वङ्ग यथा पट: ॥ ३५ ॥
ឱ ពរិក្សិត ការដែលព្រះភគវាន បលរាម អនន្ត និងជាម្ចាស់លោក ប្រាបធេនុការសុរ មិនមែនជារឿងអស្ចារ្យទេ ព្រោះសកលលោកទាំងមូលត្រូវបានត្បាញស្ថិតក្នុងព្រះองค์ ដូចក្រណាត់អាស្រ័យលើខ្សែត្បាញបញ្ឈរ និងផ្ដេក។
Verse 36
तत: कृष्णं च रामं च ज्ञातयो धेनुकस्य ये । क्रोष्टारोऽभ्यद्रवन् सर्वे संरब्धा हतबान्धवा: ॥ ३६ ॥
បន្ទាប់មក អសុរលាផ្សេងៗ ដែលជាញាតិរបស់ធេនុការសុរ ក្រោធខ្លាំងព្រោះឃើញមិត្តរបស់ខ្លួនត្រូវសម្លាប់ ក៏រត់មកវាយប្រហារព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះរាម។
Verse 37
तांस्तानापतत: कृष्णो रामश्च नृप लीलया । गृहीतपश्चाच्चरणान् प्राहिणोत्तृणराजसु ॥ ३७ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ពេលពួកអសុរវាយប្រហារ ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះរាម បានធ្វើដោយលីឡាយ៉ាងងាយ ចាប់ពួកវាតាមជើងក្រោយម្តងមួយៗ ហើយបោះឡើងទៅលើកំពូលដើមត្នោតទាំងឡាយ។
Verse 38
फलप्रकरसङ्कीर्णं दैत्यदेहैर्गतासुभि: । रराज भू: सतालाग्रैर्घनैरिव नभस्तलम् ॥ ३८ ॥
បន្ទាប់មក ផែនដីបានមើលទៅស្រស់ស្អាត ដោយពោរពេញទៅដោយគំនរផ្លែឈើ និងសាកសពអសុរដែលគ្មានជីវិត ដែលជាប់គាំងនៅកំពូលដើមត្នោតដែលបាក់បែក; ផែនដីភ្លឺរលោងដូចមេឃដែលតុបតែងដោយពពក។
Verse 39
तयोस्तत् सुमहत् कर्म निशम्य विबुधादय: । मुमुचु: पुष्पवर्षाणि चक्रुर्वाद्यानि तुष्टुवु: ॥ ३९ ॥
ពេលទេវតា និងសត្វមានស្ថានៈខ្ពស់ផ្សេងៗ បានឮអំពីកិច្ចការដ៏អស្ចារ្យរបស់បងប្អូនទាំងពីរ ពួកគេបានបញ្ចេញភ្លៀងផ្កា បន្លឺតន្ត្រី និងសូត្រសរសើរព្រះគុណ។
Verse 40
अथ तालफलान्यादन्मनुष्या गतसाध्वसा: । तृणं च पशवश्चेरुर्हतधेनुककानने ॥ ४० ॥
ឥឡូវនេះមនុស្សបានផុតពីការភ័យខ្លាច ហើយត្រឡប់ទៅព្រៃដែលធេនុការត្រូវបានសម្លាប់ ដើម្បីបរិភោគផ្លែត្នោត។ ហ្វូងគោក៏អាចស៊ីស្មៅដោយសេរីនៅទីនោះ។
Verse 41
कृष्ण: कमलपत्राक्ष: पुण्यश्रवणकीर्तन: । स्तूयमानोऽनुगैर्गोपै: साग्रजो व्रजमाव्रजत् ॥ ४१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈមានភ្នែកដូចស្លឹកផ្កាឈូក—ដែលការស្តាប់ និងច្រៀងកិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គជាបុណ្យដ៏បរិសុទ្ធ—បានត្រឡប់ទៅវ្រាជជាមួយបងប្រុស បលរាម។ តាមផ្លូវ ក្មេងគោបាលអ្នកតាមដានបានច្រៀងសរសើរព្រះគុណ។
Verse 42
तं गोरजश्छुरितकुन्तलबद्धबर्ह- वन्यप्रसूनरुचिरेक्षणचारुहासम् । वेणुम्क्वणन्तमनुगैरुपगीतकीर्तिं गोप्यो दिदृक्षितदृशोऽभ्यगमन् समेता: ॥ ४२ ॥
ព្រះក្រឹស្ណៈមានសក់ប្រឡាក់ធូលីពីហ្វូងគោ តុបតែងដោយស្លាបក្ងោក និងផ្កាព្រៃ មានព្រះនេត្រមនោរម្យ និងស្នាមញញឹមស្រស់ស្អាត ព្រះអង្គផ្លុំខ្លុយ ខណៈមិត្តភក្តិច្រៀងកិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គ។ ក្រុមគោពីទាំងអស់បានមកជួបព្រះអង្គជាមួយភ្នែកដែលអន្ទះសារចង់ឃើញ។
Verse 43
पीत्वा मुकुन्दमुखसारघमक्षिभृङ्गै- स्तापं जहुर्विरहजं व्रजयोषितोऽह्नि । तत्सत्कृतिं समधिगम्य विवेश गोष्ठं सव्रीडहासविनयं यदपाङ्गमोक्षम् ॥ ४३ ॥
ស្ត្រីវ្រាជបានប្រើភ្នែកដូចឃ្មុំផឹកទឹកឃ្មុំពីព្រះមុខដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់មុកុន្ទ ហើយដូច្នេះបានបោះបង់ទុក្ខក្តៅក្រហាយពីការបែកឆ្ងាយក្នុងពេលថ្ងៃ។ ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈទទួលយកការលួចមើលពីចំហៀងរបស់ពួកនាង—ពោរពេញដោយអៀនខ្មាស សំណើច និងការគោរពនម្រិត—ជាការសក្ការៈសមរម្យ ហើយចូលទៅក្នុងភូមិគោបាល។
Verse 44
तयोर्यशोदारोहिण्यौ पुत्रयो: पुत्रवत्सले । यथाकामं यथाकालं व्यधत्तां परमाशिष: ॥ ४४ ॥
មាតាយសោដា និងមាតារោហិណី ដោយសេចក្តីវាត្សល្យដ៏លើសលប់ចំពោះព្រះបុត្រទាំងពីរ បានប្រគេនអ្វីៗដ៏ល្អបំផុត និងពរដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ តាមព្រះបំណង និងតាមកាលសមរម្យ។
Verse 45
गताध्वानश्रमौ तत्र मज्जनोन्मर्दनादिभि: । नीवीं वसित्वा रुचिरां दिव्यस्रग्गन्धमण्डितौ ॥ ४५ ॥
ដោយការងូតទឹក ការលាបអុបតន់ និងការម៉ាស្សា ជាដើម ព្រះអម្ចាស់វ័យក្មេងទាំងពីរ បានសម្រាលភាពនឿយហត់ពីការដើរតាមផ្លូវជនបទ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទ្រង់ស្លៀកពាក់វស្ត្រស្រស់ស្អាត ហើយត្រូវបានតុបតែងដោយកម្រងផ្កាទិព្វ និងក្លិនក្រអូបទិព្វ។
Verse 46
जनन्युपहृतं प्राश्य स्वाद्वन्नमुपलालितौ । संविश्य वरशय्यायां सुखं सुषुपतुर्व्रजे ॥ ४६ ॥
ក្រោយពេលទទួលទានអាហារឆ្ងាញ់ដែលមាតាបានប្រគេន និងត្រូវបានលួងលោមថ្នាក់ថ្នមជាច្រើនវិធី ព្រះបងប្អូនទាំងពីរ បានដេកលើគ្រែដ៏ប្រសើរ ហើយដេកលក់ដោយសុខសាន្តនៅវ្រាជ។
Verse 47
एवं स भगवान् कृष्णो वृन्दावनचर: क्वचित् । ययौ राममृते राजन् कालिन्दीं सखिभिर्वृत: ॥ ४७ ॥
ឱ ព្រះរាជា! ដូច្នេះ ព្រះបរមេស្វរ៍ ក្រឹષ્ણ បានដើរលេងនៅតំបន់វೃន្ទាវន បង្ហាញលីឡារបស់ព្រះអង្គ។ ម្តងមួយ ដោយគ្មានព្រះបលរាម និងមានមិត្តក្មេងគោបាលព័ទ្ធជុំវិញ ព្រះអង្គបានទៅកាន់ទន្លេកាលិន្ទី (យមុនា)។
Verse 48
अथ गावश्च गोपाश्च निदाघातपपीडिता: । दुष्टं जलं पपुस्तस्यास्तृष्णार्ता विषदूषितम् ॥ ४८ ॥
នៅពេលនោះ គោ និងក្មេងគោបាលទាំងឡាយ ត្រូវបានទារុណដោយថ្ងៃក្តៅរដូវក្តៅ។ ដោយស្រេកទឹក ពួកគេបានផឹកទឹកទន្លេយមុនា ប៉ុន្តែទឹកនោះត្រូវបានបំពុលដោយពិស។
Verse 49
विषाम्भस्तदुपस्पृश्य दैवोपहतचेतस: । निपेतुर्व्यसव: सर्वे सलिलान्ते कुरूद्वह ॥ ४९ ॥ वीक्ष्य तान् वै तथाभूतान् कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । ईक्षयामृतवर्षिण्या स्वनाथान् समजीवयत् ॥ ५० ॥
ពេលប៉ះទឹកពុលភ្លាមៗ ដោយអานุភាពទេវភាពរបស់ព្រះអម្ចាស់ គោទាំងអស់ និងក្មេងគោបាលទាំងឡាយសន្លប់ ហើយដួលស្លាប់នៅមាត់ទឹក ឱ វីរកុរុដ៏ប្រសើរ។
Verse 50
विषाम्भस्तदुपस्पृश्य दैवोपहतचेतस: । निपेतुर्व्यसव: सर्वे सलिलान्ते कुरूद्वह ॥ ४९ ॥ वीक्ष्य तान् वै तथाभूतान् कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । ईक्षयामृतवर्षिण्या स्वनाथान् समजीवयत् ॥ ५० ॥
ព្រះក្រឹស្ណា អម្ចាស់លើអម្ចាស់នៃយោគី ទ្រង់ឃើញពួកគេក្នុងសភាពដូច្នោះ ក៏មានព្រះមេត្តាចំពោះអ្នកភក្តិដែលគ្មាននាថផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ ហើយទ្រង់បានប្រោសឲ្យរស់ឡើងវិញភ្លាមៗ ដោយព្រះនេត្រដែលបញ្ចេញអម្រឹត។
Verse 51
ते सम्प्रतीतस्मृतय: समुत्थाय जलान्तिकात् । आसन् सुविस्मिता: सर्वे वीक्षमाणा: परस्परम् ॥ ५१ ॥
ពេលស្មារតី និងការចងចាំត្រឡប់មកវិញពេញលេញ គោទាំងអស់ និងក្មេងគោបាលទាំងឡាយបានក្រោកឡើងពីជិតទឹក ហើយមើលគ្នាទៅវិញទៅមកដោយការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 52
अन्वमंसत तद् राजन् गोविन्दानुग्रहेक्षितम् । पीत्वा विषं परेतस्य पुनरुत्थानमात्मन: ॥ ५२ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ក្មេងគោបាលទាំងឡាយបានគិតថា៖ «យើងបានផឹកពុល ហើយស្លាប់ពិតប្រាកដ; ប៉ុន្តែដោយព្រះនេត្រករុណារបស់គោវិន្ទ យើងបានក្រោកឡើងវិញដោយកម្លាំងរបស់ខ្លួនឯង»។
Frequently Asked Questions
Dhenukāsura’s rule makes Tālavana inaccessible, blocking both human movement and the natural bounty (tāla fruits). Balarāma’s slaying of the ass-demon is poṣaṇa: the Lord removes a violent obstruction so Vraja’s community and animals can live and graze without fear. It also signals that divine play includes real protection—bhakti is nurtured in a world made safe by Bhagavān’s intervention.
The chapter highlights Balarāma as the Lord’s elder brother and the embodiment of strength and support (balam). His leading role displays complementary līlā: Kṛṣṇa and Balarāma jointly protect Vraja, while distinct pastimes showcase different facets of divine agency—Balarāma as the powerful remover of obstacles and Kṛṣṇa as the intimate attractor and merciful protector.
The text states He restored them by His nectarean glance (kṛpā-dṛṣṭi). The theological point is that life is sustained by Bhagavān’s will: even when devotees are overwhelmed by a lethal condition, the Lord—“master of all mystic potency”—can reverse deathlike collapse, demonstrating absolute sovereignty coupled with compassion.
Trees, bees, peacocks, deer, cuckoos, and the Yamunā-Govardhana landscape are depicted as responsive worshipers. They symbolize the dhāma principle: Vṛndāvana is not neutral nature but a sacred realm where all beings participate in īśānukathā through sound (buzzing/singing), gesture (bowing/dancing), and offering (fruits/flowers), mirroring how bhakti permeates creation.