Adhyaya 16

Verse 1

मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिता: । तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ १ ॥

មៃត្រេយ្យបាននិយាយថា៖ ខណៈព្រះបាទព្រឹថុមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ អ្នកច្រៀងសរសើរដែលត្រូវបានជំរុញដោយព្រះបន្ទូលមហាមុនី បានពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងដោយសារព្រះវាចាដូចទឹកអម្រឹត និងភាពទាបទន់របស់ព្រះអង្គ។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានបន្តសរសើរព្រះបាទដោយស្តូត្រខ្ពង់ខ្ពស់ម្តងទៀត។

Verse 2

नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया । वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धिय: ॥ २ ॥

ពួកសូត្រាបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អ្នកគឺជាអវតារដោយផ្ទាល់នៃព្រះបុគ្គលឧត្តម ព្រះវិស្ណុ; ដោយព្រះគុណឥតមានហេតុ អ្នកបានចុះមកលើផែនដី។ ដូច្នេះ យើងមិនអាចពណ៌នាព្រះមហិមា និងកិច្ចការល្អឧត្តមរបស់អ្នកបានពេញលេញទេ។ ទោះអ្នកបានបង្ហាញខ្លួនតាមរយៈរាងកាយរបស់ព្រះវេណា ក៏ដោយ សូម្បីព្រះព្រហ្ម និងទេវតាទាំងឡាយ ព្រមទាំងអ្នកនិយាយឆ្នើមៗ ក៏មិនអាចពិពណ៌នាព្រះកិត្តិយសរបស់អ្នកបានទាំងស្រុងឡើយ»

Verse 3

अथाप्युदारश्रवस: पृथोर्हरे: कलावतारस्य कथामृताद‍ृता: । यथोपदेशं मुनिभि: प्रचोदिता: श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ ३ ॥

ទោះជាយ៉ាងណា យើងមានរសជាតិឧត្តមចំពោះ “អម្រឹតនៃកថា” អំពីព្រះបೃថុ មហារាជា ដែលជាកលាវតាររបស់ព្រះហរិមានកិត្តិយសឧត្តម។ ដោយបានជំរុញតាមសេចក្តីណែនាំរបស់មុនីទាំងឡាយ យើងនឹងព្យាយាមពណ៌នាកិច្ចការដែលគួរសរសើររបស់ព្រះองค์; ទោះយ៉ាងណា ពាក្យរបស់យើងក៏នៅតែអសមរម្យមិនគ្រប់គ្រាន់។

Verse 4

एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ ४ ॥

ព្រះបាទពൃថុ មហារាជា អង្គនេះ ជាអ្នកល្អឧត្តមបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកគោរពធម៌។ ព្រះองค์នឹងណែនាំប្រជាជនឲ្យដើរតាមធម៌ ការពារស្ពាននៃធម៌ និងដាក់ទណ្ឌកម្មដល់អ្នកប្រព្រឹត្តអធម៌ និងអ្នកគ្មានជំនឿ។

Verse 5

एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनू: । काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ ५ ॥

ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ តែម្នាក់ឯង ក្នុងរាងកាយរបស់ព្រះองค์ផ្ទាល់ នឹងទទួលភារកិច្ចដូចលោកបាលនៅពេលៗ ដោយបង្ហាញរូបរាងផ្សេងៗ ដើម្បីប្រយោជន៍នៃលោកទាំងពីរ តាមភាគរបស់មុខងារនីមួយៗ។

Verse 6

वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । सम: सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभु: ॥ ६ ॥

ព្រះបាទពൃថុ នឹងមានអំណាចដូចព្រះអាទិត្យ។ ដូចព្រះអាទិត្យបែងចែកពន្លឺស្មើៗគ្នាទៅកាន់គ្រប់គ្នា ព្រះองค์ក៏នឹងបែងចែកព្រះមេត្តាស្មើៗគ្នាទៅកាន់សត្វលោកទាំងអស់។ ហើយដូចព្រះអាទិត្យស្រូបទឹកអស់ជាច្រើនខែ rồi ប្រែជាភ្លៀងត្រឡប់មកយ៉ាងសម្បូរនៅរដូវវស្សា ព្រះองค์ក៏នឹងប្រមូលពន្ធពីប្រជាជន ហើយប្រគល់ត្រឡប់នៅពេលចាំបាច់។

Verse 7

तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । भूतानां करुण: शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ ७ ॥

ព្រះបាទ​ព្រឹថុ ព្រះរាជវង្ស​វૈន្យ នឹងមានព្រះមេត្តាករុណាចំពោះប្រជាជនទាំងអស់យ៉ាងខ្លាំង។ ទោះបីជាមនុស្សក្រីក្រ​រំលោភវិន័យដូចជាជាន់លើព្រះសិរីក្បាលក៏ដោយ ព្រះองค์ដោយព្រះគុណអហេតុក នឹងភ្លេចហើយអភ័យទោស។ ជាអ្នកការពារពិភពលោក ព្រះองค์នឹងអត់ធ្មត់ដូចផែនដី។

Verse 8

देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरि: । कृच्छ्रप्राणा: प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ ८ ॥

នៅពេលទេវតាមិនបង្អួតភ្លៀង ហើយប្រជាជនស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ដោយសារខ្វះទឹក ព្រះរាជានេះ—ហរិក្នុងរូបនរទេវ—អាចផ្គត់ផ្គង់ភ្លៀងដូចព្រះឥន្ទ្រ។ ដូច្នេះព្រះองค์នឹងការពារប្រជាជនពីគ្រោះរាំងស្ងួតបានយ៉ាងងាយ។

Verse 9

आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ ९ ॥

ព្រះបាទ​ព្រឹថុ ដោយព្រះមុខដូចរូបអម្រឹត ព្រះនេត្រពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងស្នាមញញឹមស្រស់ស្អាតច្បាស់លាស់ នឹងបំប៉នពិភពលោកឲ្យស្រស់ស្រាយ។ ការមើលដោយអនុរាគរបស់ព្រះองค์ នឹងបង្កើនជីវិតសុខសាន្តរបស់មនុស្សទាំងអស់។

Verse 10

अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्योगम्भीरवेधा उपगुप्तवित्त: । अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामापृथु: प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ १० ॥

អ្នកសូត្របន្តថា៖ គ្មាននរណាអាចយល់ដឹងអំពីគោលនយោបាយដែលព្រះរាជានឹងអនុវត្តបានទេ។ សកម្មភាពរបស់ព្រះองค์នឹងសម្ងាត់ និងជ្រាលជ្រៅខ្លាំង; មិនអាចដឹងថាព្រះองค์ធ្វើឲ្យការងារទាំងអស់ជោគជ័យដូចម្តេច។ ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងព្រះឃ្លាំងក៏នឹងលាក់លៀមពីមនុស្សទាំងអស់។ ព្រះបាទ​ព្រឹថុ ជាដំណាក់កាលតែមួយនៃមហិមា និងគុណធម៌អនន្ត ហើយដូចព្រះវរុណដែលត្រូវទឹកព័ទ្ធជុំវិញ ព្រះองค์នឹងរក្សាស្ថានភាពឲ្យគ្របដណ្តប់ ដូចព្រះប្រចេតស៍ដែលសង្រួមខ្លួន។

Verse 11

दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् । नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: ॥ ११ ॥

ព្រះបាទ​ព្រឹថុ នឹងជាអ្នកដែលពិបាកចូលដល់ និងមិនអាចទ្រាំទ្របានសម្រាប់សត្រូវ។ ទោះនៅជិតក៏ដូចជានៅឆ្ងាយ។ ព្រះองค์កើតចេញពីសពព្រះបាទ​វេន ដូចភ្លើងកើតពីឈើ​អរណិ; ដូច្នេះគ្មាននរណាអាចឈ្នះកម្លាំងព្រះองค์បានទេ ហើយសត្រូវនឹងមិនអាចចូលជិតបានឡើយ។

Verse 12

अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणै: । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ १२ ॥

ព្រះបាទព្រឹថុ នឹងអាចឃើញសកម្មភាពទាំងក្នុងទាំងក្រៅរបស់ប្រជាជនទាំងអស់ តាមរយៈអ្នកស៊ើបការណ៍ ប៉ុន្តែមិនមាននរណាអាចដឹងប្រព័ន្ធស៊ើបការណ៍របស់ព្រះองค์បានឡើយ។ ព្រះองค์នឹងនៅអព្យាក្រឹតចំពោះការសរសើរ ឬការរិះគន់ ដូចខ្យល់ជីវិត (ប្រាណវាយុ) ក្នុងរាងកាយ ដែលបង្ហាញទាំងក្នុងទាំងក្រៅ តែគ្មានការលំអៀង។

Verse 13

नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थित: ॥ १३ ॥

ព្រោះព្រះរាជានោះឈរលើផ្លូវធម៌ ប្រសិនបើកូនប្រុសសត្រូវមិនសមនឹងទទួលទណ្ឌកម្ម ព្រះองค์នឹងមិនដាក់ទណ្ឌកម្មឡើយ; ប៉ុន្តែបើកូនរបស់ព្រះองค์ឯងសមនឹងទណ្ឌកម្ម ព្រះองค์នឹងដាក់ទណ្ឌកម្មភ្លាមៗ។ ក្នុងយុត្តិធម៌ ព្រះองค์ស្មើគ្នា និងមិនលំអៀង។

Verse 14

अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणै: ॥ १४ ॥

ដូចព្រះអាទិត្យទេវតា ពង្រីកពន្លឺរបស់ព្រះองค์ទៅដល់តំបន់អាកទិកដោយគ្មានឧបសគ្គ អំណាចឥទ្ធិពលដែលមិនអាចទប់ស្កាត់បានរបស់ព្រះបាទព្រឹថុ ក៏នឹងគ្របដណ្តប់ដល់ដែនអាកទិកលើគ្រប់ទឹកដីទាំងអស់ ហើយនឹងនៅមិនរងការរំខានត zolang ព្រះองค์មានព្រះជន្ម។

Verse 15

रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितै: । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै: प्रजा: ॥ १५ ॥

ព្រះរាជានេះនឹងធ្វើឲ្យមនុស្សទាំងលោករីករាយដោយសកម្មភាពជាក់ស្តែងរបស់ព្រះองค์ ហើយប្រជាជននឹងពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយសារគុណធម៌ដែលបំពេញចិត្តនេះ ប្រជាជននឹងទទួលយកព្រះองค์ដោយសេចក្តីរីករាយ ជាព្រះមហាក្សត្រអធិបតីរបស់ពួកគេ។

Verse 16

द‍ृढव्रत: सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवक: । शरण्य: सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सल: ॥ १६ ॥

ព្រះរាជានឹងមានវិន័យមាំមួន ស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីពិត ស្រឡាញ់វប្បធម៌ព្រះព្រាហ្មណ៍ និងបម្រើអ្នកចាស់ជរា។ ព្រះองค์ជាទីពឹងពាក់សម្រាប់សត្វលោកទាំងអស់ដែលសុំជ្រកកោន ប្រគល់កិត្តិយសដល់មនុស្សគ្រប់រូប ហើយមានមេត្តាករុណាចំពោះអ្នកក្រីក្រ និងអ្នកសុចរិតជានិច្ច។

Verse 17

मातृभक्ति: परस्त्रीषु पत्‍न्यामर्ध इवात्मन: । प्रजासु पितृवत्स्‍निग्ध: किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७ ॥

ព្រះមហាក្សត្រនោះនឹងគោរពស្ត្រីដទៃទាំងអស់ដូចម្តាយរបស់ព្រះអង្គ ហើយចាត់ទុកភរិយារបស់ព្រះអង្គជាពាក់កណ្តាលនៃកាយ។ ព្រះអង្គនឹងស្រឡាញ់ប្រជាជនដូចឪពុកមេត្តាករុណា និងធ្វើខ្លួនជាអ្នកបម្រើស្មោះត្រង់ចំពោះភក្តាដែលប្រកាសសិរីល្អរបស់ព្រះ។

Verse 18

देहिनामात्मवत्प्रेष्ठ: सुहृदां नन्दिवर्धन: । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ १८ ॥

ព្រះមហាក្សត្រនោះនឹងចាត់ទុកសត្វមានកាយទាំងអស់ថាជាទីស្រឡាញ់ដូចខ្លួនឯង ហើយនឹងបង្កើនសេចក្តីរីករាយដល់មិត្តភក្តិជានិច្ច។ ព្រះអង្គនឹងស្និទ្ធស្នាលជាមួយអ្នកបានរួចផុត និងជាដៃពិន័យចំពោះអ្នកអធម៌។

Verse 19

अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीश:कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्ण: । यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकंपश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ १९ ॥

ព្រះមហាក្សត្រនេះជាអធិបតីនៃលោកទាំងបី ហើយត្រូវបានអំណាចដោយផ្ទាល់ពីព្រះភគវាន; ព្រះអង្គជាអាត្មាដែលមិនប្រែប្រួល និងបានចុះមកជាសក្ត្យាវេស អវតារ។ ដោយជាព្រលឹងបានរួចផុត និងមានប្រាជ្ញាពេញលេញ ព្រះអង្គឃើញភាពចម្រុះវត្ថុដែលកើតពីអវិទ្យា ទោះបីបង្ហាញក៏ដោយ ថាជាឥតន័យ។

Verse 20

अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रे-र्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथ: । आस्थाय जैत्रं रथमात्तचाप:पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्क: ॥ २० ॥

ព្រះមហាក្សត្រនេះជាអ្នកការពារភូមណ្ឌល ជាវីរបុរសតែមួយគត់ឥតគូប្រជែង។ ព្រះអង្គឡើងលើរថជ័យជម្នះ កាន់ធ្នូអស្ចារ្យមិនអាចឈ្នះបាន ហើយធ្វើដំណើរវិលជុំវិញភពផែនដី ដូចព្រះអាទិត្យដែលវិលតាមគន្លងរបស់ខ្លួនពីទិសខាងត្បូង។

Verse 21

अस्मै नृपाला: किल तत्र तत्रबलिं हरिष्यन्ति सलोकपाला: । मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजंचक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्य: ॥ २१ ॥

នៅពេលព្រះមហាក្សត្រធ្វើដំណើរជុំវិញពិភពលោក ព្រះមហាក្សត្រផ្សេងៗ និងទេវតាលោកបាលនឹងនាំយកបាលី និងអំណោយមកថ្វាយព្រះអង្គនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ ព្រះមហេសីរបស់ពួកគេក៏នឹងចាត់ទុកព្រះអង្គជារាជាដើមដែលកាន់គុទ្ទ និងចក្រ ហើយនឹងច្រៀងសរសើរព្រះកិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គ ព្រោះកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ព្រះអង្គនឹងល្បីដូចព្រះភគវាន។

Verse 22

अयं महीं गां दुदुहेऽधिराज:प्रजापतिर्वृत्तिकर: प्रजानाम् । यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्याभिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्र: ॥ २२ ॥

ព្រះរាជាធិរាជនេះ ជាអ្នកអភិរក្សប្រជាជន ស្មើនឹងព្រះប្រជាបតិ។ ដើម្បីជីវភាពរបស់ប្រជា ព្រះองค์នឹង “ដោះ” ផែនដីដូចគោ ហើយដូចព្រះឥន្ទ្រា នឹងប្រើចុងធ្នូបំបែកភ្នំ ឲ្យដីរាបស្មើ។

Verse 23

विस्फूर्जयन्नाजगवं धनु: स्वयंयदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तोलाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्र: ॥ २३ ॥

ពេលព្រះองค์ផ្ទាល់ធ្វើឲ្យខ្សែធ្នូ “អជគវ” សូរស័ព្ទក្រហឹម ហើយស្ថិតជាអ្នកមិនអាចទប់ទល់បានក្នុងសង្គ្រាម ដើរត្រួតពិនិត្យនគរ នោះពួកអាក្រក់មានចិត្តអសុរ និងចោរ នឹងលាក់ខ្លួនគ្រប់ទិស ដូចសត្វតូចៗលាក់ពេលឃើញសិង្ហដើរលើកកន្ទុយ។

Verse 24

एषोऽश्वमेधाञ् शतमाजहारसरस्वती प्रादुरभावि यत्र । अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दर:शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ २४ ॥

នៅទីកន្លែងកំណើតនៃទន្លេសរស្វតី ព្រះរាជានេះនឹងធ្វើពិធីអશ્વមេធយជ្ញា មួយរយដង។ ក្នុងពិធីចុងក្រោយ ព្រះឥន្ទ្រា ពុរន្ទរា (សតក្រតុ) នឹងលួចសេះបូជាយជ្ញា។

Verse 25

एष स्वसद्मोपवने समेत्यसनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ २५ ॥

ព្រះរាជានេះនឹងជួបព្រះសនត្កុមារ មួយក្នុងចំណោមកុមារទាំងបួន នៅសួនក្នុងបរិវេណព្រះរាជវាំង។ ដោយសេចក្តីភក្តិ ព្រះองค์នឹងគោរពបូជា ហើយទទួលបានចំណេះដឹងបរិសុទ្ធ ដែលនាំឲ្យដឹងព្រះប្រហ្មន៍ដ៏អតិបរមា និងរស់រវើកក្នុងសុខទិព្វ។

Verse 26

तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रम: । श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथा: पृथु: पृथुपराक्रम: ॥ २६ ॥

ដូច្នេះ ពេលកិត្តិយសនៃវីរភាពរបស់ព្រះបាទព្រឹថុ ល្បីលាន់ទៅគ្រប់ទីកន្លែង ព្រះព្រឹថុអ្នកមានអំណាចធំ នឹងស្តាប់ជានិច្ចនូវបទចម្រៀង និងរឿងរ៉ាវដែលពឹងផ្អែកលើព្រះនាមរបស់ព្រះองค์ ហើយសរសើរវីរភាពដ៏ពិសេសរបស់ព្រះองค์។

Verse 27

दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्र:स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्य: । सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमानमहानुभावो भविता पतिर्भुव: ॥ २७ ॥

គ្មាននរណាអាចមិនគោរពព្រះបញ្ជារបស់ព្រះបាទ ព្រឹថុ បានឡើយ។ បន្ទាប់ពីឈ្នះលោកទាំងមូល ព្រះអង្គនឹងប្រើព្រះតេជៈបំផ្លាញទុក្ខបីប្រការរបស់ប្រជាជនឲ្យអស់សព្វ។ ពេលនោះព្រះនាមនឹងល្បីល្បាញទូទាំងលោក ហើយមេដឹកនាំទេវតា និងអសុរ នឹងសរសើរព្រះកិច្ចដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គជាក់ជាមិនខាន។