Mantra 2

Sukta 17

Sanskrit (Devanagari)

सोमो राजा प्रथमो ब्रह्मजायां पुनः प्रायच्छदहृणीयमानः । अन्वर्तिता वरुणो मित्र आसीदग्निर्होता हस्तगृह्या निनाय

IAST Transliteration

sómo rājā́ prathamó brahmajā́yāṃ púnaḥ práyacchad áhṛṇīyamānaḥ | anvartitā́ váruṇo mitrá āsīd agnír hotā́ hastagṛ́hya nināya

English Translation (Griffith/Whitney)

Soma the King, first, restored again the Brahman’s Wife, himself unangered. In due attendance were Varuṇa and Mitra; Agni the Hotar, taking her by the hand, led her.

Word by Word

• सोमः: Soma
• सोमः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• राजा: king
• राजा: कर्तृ (सोमस्य विशेषण/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• प्रथमः: first
• प्रथमः: कर्तृ (सोमस्य विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• ब्रह्मजायाम्: in/with the Brahman’s wife (Brahma-jāyā)
• ब्रह्मजायाम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मजाया (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + जाया)

• पुनः: again
• पुनः: —
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)

• प्रायच्छत्: gave back / handed over
• प्रायच्छत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + प्र (उपसर्ग)

• अहृणीयमानः: being carried off / being taken away
• अहृणीयमानः: कर्तृ (सोमस्य विशेषण)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: हृ (धातु) + अ (उपसर्ग); कृदन्त-प्रयोग (शानच्)

• अन्वर्तिता: following after / attendant
• अन्वर्तिता: — (वर्णनात्मक; ‘अनुगामिनी/अनुवर्तिनी’ भाव)
• Type: Participle/Adjective
• Root: अनु + वृत् (धातु) → अन्वर्तित (कृदन्त); स्त्री-रूप

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: कर्तृ
• Type: Noun (Proper)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• मित्रः: Mitra
• मित्रः: कर्तृ
• Type: Noun (Proper)
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun (Proper)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• होता: the Hotṛ-priest / invoker
• होता: कर्तृ (अग्नेः विशेषण)
• Type: Noun (Agent)
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• हस्तगृह्य: taking by the hand
• हस्तगृह्य: करण (भावार्थे: ‘by/with the hand’)
• Type: Adjective/Adverbial (qualifier)
• Root: हस्तगृह्य (प्रातिपदिक; हस्त + गृह्य ‘to be taken by hand’)

• निनाय: led (away/along)
• निनाय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नी (धातु) + नि (उपसर्ग)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anonymous)

Devata: Soma; Mitra-Varuṇa; Agni

Chandas: Mixed/irregular (narrative-ritual style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From tension of offence → merciful restoration → lawful closure and peace.","listener_experience":"Relief, reconciliation, sense of being ‘returned’ to order.","intensity":5}