Sutra 5
Devanagari script
यथा दाण्डक्यो नाम भोजः कामाद्ब्राह्मणकन्यामभिमन्यमानः सबन्धुराष्ट्रो विननाश करालश्च वैदेहः ॥ कZ_०१.६.०५ ॥
Transliteration
yathā dāṇḍakyo nāma bhojaḥ kāmād brāhmaṇakanyām abhimanyamānaḥ sabandhurāṣṭro vinanāśa karālaś ca vaidehaḥ
Translation
ឧទាហរណ៍ ដណ្ឌក្យៈ ជាអធិរាជបោជៈ មកពីកាមតណ្ហា បានរំលោភកិត្តិយសក្មេងស្រីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ហើយបានវិនាសជាមួយទាំងសាច់ញាតិ និងនគររបស់ខ្លួន; ហើយដូចគ្នានេះ ការាលៈ នៃវិទេហៈ ក៏ដូចគ្នា។
Word by Word
यथाjust as; for example
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formअव्यय; उपमान/दृष्टान्तार्थे
दाण्डक्यःDāṇḍakya (a king named Dāṇḍakya)
दाण्डक्यः:
TypeNoun
Rootदाण्डक्य
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेष्य (नाम)
नामby name; called
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
Formअव्यय; नामनिर्देशे/ख्यात्यर्थे
भोजःthe king (Bhoja)
भोजः:
TypeNoun
Rootभोज
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषणवत् (राजा)
कामात्out of desire/lust; because of passion
कामात्:
TypeNoun
Rootकाम
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी एकवचन; हेतौ/कारणे
ब्राह्मणकन्याम्a Brahmin maiden (daughter of a Brahmin)
ब्राह्मणकन्याम्:
TypeNoun
Rootब्राह्मणकन्या
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म
अभिमन्यमानःdesiring/wooing; thinking of (her) with passion
अभिमन्यमानः:
TypeVerb (Participle)
Rootअभि√मन्
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; परस्मैपदी; प्रथमा एकवचन पुंलिङ्ग; कर्तरि
सhe
स:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; प्रथमा एकवचन पुंलिङ्ग; कर्तृ-संकेत
बन्धुwith (his) kinsmen/relatives
बन्धु:
TypeNoun
Rootबन्धु
Formनपुंसकलिङ्ग (क्वचित् पुं); प्रथमा एकवचन; समासपूर्वपद (राष्ट्रो-पूर्व)
राष्ट्रः(his) kingdom/state
राष्ट्रः:
TypeNoun
Rootराष्ट्र
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; समासोत्तरपद; कर्तृ-सहभावे (समुच्चयार्थे)
विननाशwas destroyed; perished
विननाश:
TypeVerb
Rootवि√नश्
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परोक्शभूत); परस्मैपदी; प्रथमपुरुष एकवचन
करालःKarāla (name of the king) / the fierce one (as a name)
करालः:
TypeNoun/Adjective
Rootकराल
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण/नाम
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थे
वैदेहःthe Vaideha (king of Videha / a man of Videha)
वैदेहः:
TypeNoun
Rootवैदेह
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेष्य (जनपद/राजा-सम्बन्धी)
Entities Mentioned
D
Dāṇḍakya (Bhoja ruler)K
Karāla (Vaideha/Videha ruler)B
brāhmaṇa-kanyā (Brahmin maiden)FAQs
Such acts trigger severe legitimacy loss and organized elite retaliation, escalating from personal vice to regime-ending political crisis.