Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 26

स्वामिनो दोषेण गतः परस्मात्स्वदोषेणागत इति कारणाद्गतोऽकारणादागतः तर्कयितव्यः परप्रयुक्तः स्वेन वा दोषेणापकर्तुकामः परस्योच्छेत्तारममित्रं मे ज्ञात्वा प्रतिघातभयादागतः परं वा मामुच्छेत्तुकामं परित्यज्यानृशंस्यादागतः इति ॥ कZ_०७.६.२६ ॥

svāmino doṣeṇa gataḥ parasmāt svadoṣeṇāgata iti kāraṇād gato'kāraṇād āgataḥ tarkayitavyaḥ paraprayuktaḥ svena vā doṣeṇāpakartukāmaḥ parasyocchettāram amitraṃ me jñātvā pratighātabhayād āgataḥ paraṃ vā mām ucchettukāmaṃ parityajya anṛśaṃsyād āgataḥ iti

បើ有人ចេញទៅដោយសារកំហុសរបស់ម្ចាស់/អធិបតីរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែត្រឡប់មកវិញ (ហាក់ដូចជា) ដោយគ្មានមូលហេតុ ត្រូវសន្និដ្ឋានពិចារណាថា៖ (ក) អាចត្រូវបានភាគីម្ខាងទៀតប្រើប្រាស់/បញ្ជូនមក; (ខ) ឬដោយសារខ្វះខាតរបស់ខ្លួន គាត់អាចមានបំណងធ្វើបាប; (គ) ឬដោយបានដឹងថាភាគីម្ខាងទៀតជាសត្រូវរបស់ខ្ញុំ ដែលចង់បំផ្លាញគាត់ គាត់បានត្រឡប់មកវិញដោយភ័យខ្លាចការសងសឹក; (ឃ) ឬដោយបោះបង់ភាគីម្ខាងទៀតដែលចង់បំផ្លាញខ្ញុំ គាត់បានត្រឡប់មកវិញដោយមិនចង់ឃោរឃៅ/ដោយចិត្តទន់។

स्वामिनःof the king/master
स्वामिनः:
TypeNoun
Rootस्वामिन्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं)
दोषेणby (his) fault
दोषेण:
TypeNoun
Rootदोष
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
गतःgone; having gone (i.e., having come/turned to)
गतः:
TypeVerb (PPP)
Rootगम्
Formकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (पुं)
परस्मात्from another (party)
परस्मात्:
TypePronoun/Adjective
Rootपर
Formपञ्चमी-एकवचनम् (पुं/नपुं)
स्वदोषेणby his own fault
स्वदोषेण:
TypeNoun
Rootस्व-दोष
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
आगतःcome; having come
आगतः:
TypeVerb (PPP)
Rootआ-गम्
Formकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (पुं)
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात (उद्धरण/वाक्य-समाप्ति)
कारणात्from a reason; for a reason
कारणात्:
TypeNoun
Rootकारण
Formपञ्चमी-एकवचनम् (नपुं)
गतःgone
गतः:
TypeVerb (PPP)
Rootगम्
Formकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (पुं)
अकारणात्without a reason; from no (valid) reason
अकारणात्:
TypeNoun
Rootअ-कारण
Formपञ्चमी-एकवचनम् (नपुं)
आगतःcome
आगतः:
TypeVerb (PPP)
Rootआ-गम्
Formकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (पुं)
तर्कयितव्यःshould be inferred/considered
तर्कयितव्यः:
TypeVerb (Gerundive)
Rootतर्कय्
Formकृदन्त (तव्यत्), प्रथमा-एकवचनम् (पुं); विधेय/कर्तव्यता
परप्रयुक्तःinstigated/commissioned by another
परप्रयुक्तः:
TypeAdjective (PPP)
Rootपर-प्रयुक्त
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं); ‘प्रयुक्त’ = √युज् (प्र-युज्) क्त
स्वेनby himself; with his own
स्वेन:
TypePronoun/Adjective
Rootस्व
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
दोषेणby fault
दोषेण:
TypeNoun
Rootदोष
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
अपकर्तुकामःdesiring to harm
अपकर्तुकामः:
TypeAdjective (Desiderative compound)
Rootअप-√कृ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं); ‘कर्तुकाम’ = कर्तुम् + काम (इच्छा)
परस्यof the other (party)
परस्य:
TypePronoun/Adjective
Rootपर
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं)
उच्छेत्तारम्the destroyer/exterminator
उच्छेत्तारम्:
TypeNoun (agent)
Rootउच्छेत्तृ
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं); कर्तृ-प्रत्यय (तृ)
अमित्रम्enemy
अमित्रम्:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं)
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (अस्मद्)
ज्ञात्वाhaving known/realized
ज्ञात्वा:
TypeVerb (Absolutive)
Rootज्ञा
Formक्त्वा-प्रत्यय (अव्ययभाव)
प्रतिघातभयात्from fear of retaliation
प्रतिघातभयात्:
TypeNoun
Rootप्रतिघात-भय
Formपञ्चमी-एकवचनम् (नपुं)
आगतःhas come
आगतः:
TypeVerb (PPP)
Rootआ-गम्
Formकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (पुं)
परम्the other (party)
परम्:
TypeAdjective/Pronoun
Rootपर
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
माम्me
माम्:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formद्वितीया-एकवचनम्
उच्छेत्तुकामम्desiring to destroy (me)
उच्छेत्तुकामम्:
TypeAdjective
Rootउच्छेत्तु-काम
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं); ‘उच्छेत्तु’ = infinitive-like agentive intention (from √छिद्/छेद ‘to cut off/destroy’)
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
TypeVerb (Absolutive)
Rootपरि-त्यज्
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय (परित्यज्य)
अनृशंस्यात्out of compassion; from non-cruelty
अनृशंस्यात्:
TypeNoun
Rootअनृशंस्य
Formपञ्चमी-एकवचनम् (नपुं)
आगतःhas come
आगतः:
TypeVerb (PPP)
Rootआ-गम्
Formकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (पुं)
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात
S
svāmin (one’s ruler)
P
para (other power)
A
amitra (enemy)

FAQs

Structured inference (tarka): enumerate plausible adversarial, self-interested, and fear/ethics-driven motives before deciding trust or placement.