Sutra 17

Devanagari script

संजातलोहिता प्रतिच्छन्ना सम्लिप्तपक्षा समकक्ष्या व्यतिकीर्णमांसा समतल्पतला जातद्रोणिकेति शोभाः ॥ कZ_०२.३१.१७ ॥

Transliteration

saṃjātalohitā praticchannā samliptapakṣā samakakṣyā vyatikīrṇamāṃsā samatalpatalā jātadroṇiketi śobhāḥ

Translation

សញ្ញានៃរូបរាងល្អមាន៖ ពណ៌ក្រហមស្រស់ដែលកើតឡើងល្អ, រាងកាយគ្របដណ្តប់សមរម្យ, ត្រចៀកដែលលាប/មានសុខភាពល្អ, ស្មាស្មើគ្នា, សាច់ចែកចាយសមស្រប, ខ្នងរាបស្មើ, និងលក្ខណៈ «ដ្រូណិកា» ដែលកើតល្អ (រន្ធ/ខ្សោយរាងកាយសមរម្យ)។

Word by Word

• संजातलोहिता: having redness that has arisen; newly reddened
• Type: Adjective
• Root: लोहित
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् (शोभाः इति स्त्रीबहुवचनस्य लक्षणरूपेण)

• प्रतिच्छन्ना: covered, concealed
• Type: Participle (Adjective)
• Root: छद् (छादन)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• सम्लिप्तपक्षा: whose sides/wings (flanks) are smeared/plastered
• Type: Adjective
• Root: पक्ष
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘सम्-लिप्त’ इति विशेषणेन ‘पक्ष’ (पक्षाः/पक्षः) उपलक्षितम्; बहुव्रीहिः—यस्याः पक्षाः सम्लिप्ताः

• समकक्ष्या: having even/level armpit/side-region; evenly proportioned at the flanks
• Type: Adjective
• Root: कक्ष्या
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; समा कक्ष्या यस्याः/यस्याः

• व्यतिकीर्णमांसा: whose flesh is well-spread/firmly distributed (well-filled)
• Type: Adjective
• Root: मांस
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘व्यतिकीर्ण’ (वि+अति+कीर्ण) इति विशेषणेन मांस उपलक्षितम्; बहुव्रीहिः—यस्याः मांसं व्यतिकीर्णम् (विततम्/विसृतम्)

• समतल्पतला: whose underside/bed-surface (belly/underpart) is even and level
• Type: Adjective
• Root: तल
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘सम’ + ‘तल्प’ + ‘तल’ (तल्पतल = शय्यास्थानतल/अधोभाग) ; बहुव्रीहिः—यस्याः तल्पतलं समम्

• जातद्रोणिका: having a ‘dronikā’ feature (a trough/bowl-like mark or depression)
• Type: Adjective
• Root: द्रोणिका
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘जात’ (उत्पन्न/प्रकट) + द्रोणिका

• इति: thus; as follows
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: अव्ययम्; उद्धरण/समाप्त्यर्थकं

• शोभाः: beauties; auspicious features/marks
• Type: Noun
• Root: शोभा
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; विधेयपदम्—‘(एताः) शोभाः’

Entities Mentioned

• inspectors
• court/stables

More Details

FAQs

Why would an administrative manual include ‘beauty’ criteria?

Because appearance correlates with health and conditioning, and also matters for ceremonial legitimacy and royal prestige—both are state interests.